Uzasadnienie
Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 5 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Po 864/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę M. S. - Przedsiębiorstwo Handlowe G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.
Sąd I instancji oparł swoje ustalenia na następującym stanie faktycznym.
Na podstawie Jednolitego Dokumentu Administracyjnego SAD nr [...] M. S. - Przedsiębiorstwo Handlowe G. zgłosiło w dniu [...] października 2001 r. do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar w postaci tkaniny, klasyfikując ją do kodu PCN 5512 19 90 0, ze stawką celną konwencyjną dla towarów pochodzących z Tajwanu, w oparciu o przedłożone świadectwo pochodzenia z dnia [...] września 2001 r., nr [...]. Organ celny przyjął przedmiotowe zgłoszenie celne jako odpowiadające warunkom formalnym i zgłoszony towary objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym.
W odpowiedzi na przesłany do władz celnych kraju eksportu wniosek Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. o przeprowadzenie weryfikacji świadectwa pochodzenia z dnia [...] września 2001 r., nr [...], tajwańskie władze celne, przy piśmie z dnia [...] września 2003 r., wyjaśniły, że przedstawione świadectwo nie było wystawione przez władze tajwańskie, a użyte pieczęcie oraz podpisy zostały sfałszowane.
Opierając się na wskazanym wyniku weryfikacji pochodzenia towaru, Naczelnik Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...], działając na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), art. 13 § 4, art. 20 § 1, art. 65 § 4 pkt 1, pkt 2 lit. b i lit. c, art. 83 § 1 i § 3, art. 85 § 1, art. 209, art. 222 § 4, art. 231, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 75, poz. 802 ze zm.), § 11 i § 20a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. Nr 130, poz. 851 ze zm.) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 119, poz. 1253 ze zm.), uznał wymienione zgłoszenie celne z dnia [...] października 2001 r. za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanej stawki celnej i obliczenia kwoty wynikającej z długu celnego oraz wezwał stronę do uiszczenia niedoboru cła wraz z odsetkami wyrównawczymi.
Organ celny wyjaśnił, że tkanina będąca przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą, została wymieniona w wykazie 3 do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia i zgodnie z przepisem § 11 ust. 1 cyt. aktu jej pochodzenie musiało być udokumentowane świadectwem pochodzenia w celu stosowania stawki konwencyjnej. Negatywny wynik weryfikacji (nieautentyczność) przedstawionego świadectwa pochodzenia oznaczała, że nie mógł być on wykorzystany dla celów ustalenia pochodzenia zgłoszonego towaru. W zakresie pobrania odsetek wyrównawczych, organ wyjaśnił, że stosownie do § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych (Dz. U. Nr 155, poz. 1515) naliczone zostały odsetki, ponieważ brak było szczególnych okoliczności, które umożliwiłyby zaniechanie ich poboru.
Dyrektor Izby Celnej w P. decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że organ celny I instancji zasadnie uznał kontrolowane zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanej stawki celnej i kwoty długu celnego, określając kwotę długu celnego w oparciu o stawkę celną autonomiczną. Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych danych podanych przez zgłaszającego w zgłoszeniu celnym. Dane te zostały podane przez zgłaszającego na skutek przedłożenia nieautentycznego świadectwa pochodzenia. Okoliczność sfałszowania świadectwa, jak i sam mechanizm transakcji nie stanowiły przy tym wystarczającego dowodu, aby móc na tej podstawie jednocześnie uznać, że nie powinny być naliczone w sprawie odsetki wyrównawcze. Na stronie spoczywał w tym zakresie obowiązek przedstawienia dowodów pozwalających przyjąć brak zaniedbania lub świadomego działania, co jednak nie zostało wykonane.
W skardze na powyższą decyzję M. S. - Przedsiębiorstwo Handlowe G. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. oraz decyzji organu I instancji wskazując, że nie miał wpływu na ustalenie statusu pochodzenia towaru i prawidłowość dokumentu potwierdzającego tę okoliczność, ponieważ za te czynności odpowiadał eksporter towaru. Wymienionym zgłoszeniem celnym strona dokonała importu towaru, a w oparciu o posiadane i przedłożone do odprawy celnej dokumenty, przede wszystkim świadectwa pochodzenia towaru, otrzymane od eksportera towaru oraz faktury zakupu, strona dokonała klasyfikacji taryfowej i określiła wysokość długu celnego.
Skarżący stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcia zostały wydane pomimo, że postanowienie o wszczęciu postępowania celnego nie zostało nigdy stronie skutecznie doręczone. Odnosząc się do naliczenia w sprawie odsetek wyrównawczych, skarżący wskazał, że brak było do tego podstawy prawnej, gdyż strona dokonała zgłoszenia celnego zgodnie z otrzymanymi dokumentami, niemając żadnego wpływu na ich wystawienie oraz dane w nich zawarte. Skarżący zauważył również, że był reprezentowany przed organem celnym przez upoważnioną agencję celną. Fakt ten, jego zdaniem, obligował organ celny wszczynający z urzędu postępowanie w sprawie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, do doręczenia postanowienia o jego wszczęciu ustanowionemu przez stronę przedstawicielowi.
Oddalając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. stwierdził, że okazała się ona niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Celnej w P. nie naruszała prawa w stopniu skutkującym koniecznością jej uchylenia.
Sąd I instancji wyjaśnił, z § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być dokumentowane świadectwem pochodzenia wynika, że dowodem pochodzenia towaru może być: świadectwo pochodzenia, faktura, specyfikacja towarów, świadectwo jakości lub inny dokument urzędowy, o ile w dokumentach tych jest zamieszczony zapis o kraju pochodzenia towaru, jak też trwałe oznaczenie kraju pochodzenia na towarze. Z treści ust. 7 Części I Postanowienia wstępne A Stawki celne Taryfy Celnej (Dz. U z 1999 nr 107 poz. 1217.) do towarów, dla których nie można ustalić kraju lub regionu pochodzenia towaru, stosuje się stawkę celną autonomiczną podwyższoną o 100% lub stawkę celną konwencyjną podwyższoną o100%, jeżeli jest wyższa od stawki celnej autonomicznej.
Wskazując powyższe regulacje, Sąd przypomniał, że przy interpretacji i stosowaniu przepisów określających przywileje celne niezbędny jest odpowiedni rygoryzm, gdyż chodzi o granice zasady powszechności podlegania ocleniu przywozu towarów z zagranicy, od którego odstępstwa są wyjątkami określonymi w przepisach prawa. Nie ulega zatem wątpliwości, że to importer, który chce skorzystać z przywilejów celnych musi wykazać, iż towar przez niego wprowadzony na polski obszar celny objęty jest korzystniejszą stawką celną.
Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdził, że to na stronie skarżącej ciążył obowiązek przedstawienia dowodu, iż towar objęty zgłoszeniem celnym z dnia [...] października 2001 r. spełniał warunki dla zastosowania przywilejów celnych. Spółka winna zatem przedłożyć poświadczający ten fakt dokument, o którym mowa w § 11 ust. 2 cyt. rozporządzenia z dnia 15 października 1997 r. Sąd podzielił stanowisko organów celnych wyrażone w zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, że zgodnie z § 20a pkt. 2 cyt. rozporządzenia polskie organy celne związane były wynikiem postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez zagraniczne organy administracji w przedmiocie autentyczności dokumentu. Wynik ten stanowił zatem podstawę do odmowy uznania przedłożonego świadectwa pochodzenia.
Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie wynikające z art. 83 Kodeksu celnego prawo organów celnych do kontroli po zwolnieniu towarów, czy też jakiekolwiek inne przepisy prawne nie nakładały na organy celne obowiązku ustalania okoliczności dotyczących umowy zawartej przez stronę skarżącą z kontrahentem zagranicznym, czy tym bardziej dochodzenia na czym polegało sfałszowanie przedłożonego świadectwa pochodzenia. Sąd zauważył, że w art. 20a cyt. wyżej rozporządzenia nie ma mowy o sfałszowaniu dokumentu, a więc sposób sfałszowania dokumentu nie miał znaczenia. W przepisie tym mowa jest jedynie o autentyczności, bądź jej braku oraz prawidłowości danych, z czym wiąże się określony skutek dla importera. Co istotne, weryfikacja dokumentu odbywa się przez zagraniczne organy administracyjne i polskie organy celne zainteresowane są wyłącznie jej ostatecznym wynikiem.
W konsekwencji, na gruncie rozpoznawanej sprawy, polskie organy celne nie przerzuciły winy na skarżącą stronę, a jedynie wyprowadziły z informacji uzyskanej w wyniku weryfikacji określone skutki prawne.
Odnosząc się do zarzutu wydania rozstrzygnięć pomimo, że nie doręczono stronie postanowienia o wszczęciu postępowania w tej sprawie, Sąd stwierdził, iż zarzut ten nie był zasadny, albowiem pismo to odebrane zostało w siedzibie firmy w dniu 11 sierpnia 2004 r., na co wskazywało potwierdzenie odbioru. Sąd przypomniał, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie celne w przedmiocie ustalenia prawidłowości zastosowanej stawki celnej i obliczenia długu celnego zostało wszczęte postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. Agencja Celna "W.", która dokonała zgłoszenia celnego jako przedstawiciel bezpośredni M. S. - Przedsiębiorstwo Handlowe G., nie była z pewnością stroną tego postępowania. Niesłuszny był przy tym również zarzut strony, że nie była ona w tym postępowaniu reprezentowana, albowiem niezwłocznie po otrzymaniu postanowienia o wszczęciu postępowania w tej sprawie, strona powołała pełnomocnika, który aktywnie brał udział w postępowaniu.
W ocenie Sądu, nawet gdyby podzielić stanowisko skarżącego, że niedoręczenie odpisu postanowienia Agencji Celnej "W." stanowiło naruszenie przepisów postępowania, to strona nie wykazała, iż miało to jakikolwiek wpływ na wynik tego postępowania.
Za niesłuszny Sąd uznał zarzut naruszenia przepisów Ordynacji Podatkowej. W ocenie Sądu, organy celne należycie przedstawiły uzasadnienie faktyczne i prawne. Za odpowiadające przepisowi art. 210 Ordynacji Podatkowej, Sąd uznał w szczególności uzasadnienie, i to zarówno w zakresie przyjętej stawki celnej i wynikającej z niej kalkulacji zobowiązania celnego, jak też w zakresie odsetek wyrównawczych. Podjęte rozstrzygnięcie w tym przedmiocie (sprawie odsetek wyrównawczych), zdaniem Sądu, dokonane zostało na podstawie art. 222 § 4 Kodeksu celnego oraz przepisów wykonawczych wydanych na podstawie § 5 tego artykułu. Strona skarżąca, na co zwrócił uwagę Sąd, nie przedstawiła przy tym dowodu istnienia okoliczności szczególnych uprawniających organy celne do odstąpienia od pobrania odsetek wyrównawczych.
W skardze kasacyjnej M. S. - Przedsiębiorstwo Handlowe G. zaskarżył w całości powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a.: naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności naruszenie art. 134 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., pozostających w związku z art. 13 § 3 w zw. z art. 19 § 2 oraz art. 222 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny, poprzez uznanie przez Sąd, że zastosowanie preferencyjnych stawek celnych może wynikać wyłącznie ze świadectwa pochodzenia towarów, a ponadto przy rozstrzyganiu w przedmiocie odsetek wyrównawczych – przez zastosowanie przepisów prawa, które nie mogły być zastosowane w postępowaniu, bowiem wydane zostały oraz rozpoczęcie ich obowiązywania nastąpiło, już po dokonaniu zgłoszenia celnego.
Wnoszący skargę kasacyjną wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 222 § 4 Kodeksu celnego - w brzmieniu obowiązującym w dniu zgłoszenia towaru - jeżeli przesunięcie daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu powoduje uzyskanie korzyści finansowej, organ celny pobiera odsetki wyrównawcze. Brzmienie powyższego przepisu dowodzi, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd winien dokonać oceny zgodności z prawem wydania przez organ celny decyzji w tym zakresie i dopiero wówczas odnieść się do faktu, czy strona rzeczywiście uzyskała korzyści finansowe. Z analizy zaskarżonego wyroku oraz z analizy akt sprawy tymczasem wynika, że Sąd zastosował art. 222 § 4 Kodeksu celnego, ale w wersji obowiązującej po nowelizacji tego aktu, tj. zastosował przepisy, które weszły w życie od dnia 10 sierpnia 2003 r., podczas gdy faktycznie o odsetkach należało rozstrzygać w oparciu o normę obowiązująca w dniu zgłoszenia towaru.
W opinii skarżącego, Sąd błędnie orzekł, że podstawę do pobrania odsetek wyrównawczych stanowi art. 222 § 4 Kodeksu celnego w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 sierpnia 2003 r., co wynikać miało z art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 23 kwietnia 2003 r. (Dz. U. Nr 120, poz. 1122). Taka konstrukcja, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, wskazywałaby na zastosowanie obcej polskiemu systemowi prawnemu zasady działania prawa wstecz.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Art. 174 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje możliwy zakres podstaw zaskarżenia skargą kasacyjną orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W myśl zaś art. 183 § 1 Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej wskazanymi przez jej autora, bowiem zgodnie z przywołanym przepisem sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego - uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zważywszy, iż w niniejszej sprawie nie występowała nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. - odnieść się należało do sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów.
W zakresie dotyczącym sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego, przypomnieć należy, że w myśl art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tego rodzaju naruszenie polegać może na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowani przepisu. Formułując zarzut naruszenia art. 13 § 3 oraz 19 § 2 Kodeksu celnego strona nie sprecyzowała, czy - w jej ocenie - Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni przywołanych wyżej przepisów (a jeśli tak, to na czym uchybienie to polegało i jaka winna być wykładnia prawidłowa), czy też wadliwie Sąd I instancji przepisy te zastosował. Także w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut ten nie został wsparty żadnymi argumentami. Uniemożliwia to Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do tak przedstawionej podstawy skargi kasacyjnej. Dodać jednak trzeba, ze nie polega na prawdzie stwierdzenie, że na podstawie powyższych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. uznać miał, iż zastosowanie preferencyjnych stawek celnych może wynikać wyłącznie ze świadectwa pochodzenia towarów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, wskazał wprawdzie, że świadectwo pochodzenia jest wyłącznym dowodem (dla wykazania niepreferencyjnego pochodzenia towarów) celem zastosowania stawki konwekcyjnej, wywodząc powyższe z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów (...) w zw. z załącznikiem nr 3 do tego rozporządzenia.
Zarzutami skargi kasacyjnej objęto też art. 222 § 4 Kodeksu celnego – podnosząc, że przepis ten zastosowano w brzmieniu nieobowiązującym w dniu zgłoszenia celnego.
W dniu zgłoszenia celnego ([...] października 2001 r.) art. 222 § 4 stanowił, że jeżeli przesunięcie daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu powoduje uzyskanie korzyści finansowej, organ celny pobiera odsetki wyrównawcze.
Na mocy ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122), która weszła w życie 10 lipca 2003 r., § 4 art. 222 Kodeksu celnego uzyskał brzmienie: "W wypadku przesunięcia daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu, organ celny pobiera odsetki wyrównawcze, liczone przy zastosowaniu stawki określonej w przepisach dotyczących pobierania odsetek za zwłokę od należności podatkowych. Przepis art. 277 stosuje się odpowiednio".
Art. 3 ustawy zmieniającej stanowił przy tym, że postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem ust. 2.(ust. 1). Do postępowań wszczętych i niezakończonych ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, dotyczących uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, zwrotów lub umorzeń określonych przepisami działu V tytułu VII ustawy zmienianej w art. 1 oraz wyznaczenia lub uznania miejsca, w którym mogą być dokonywane czynności przewidziane przepisami prawa celnego, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 2).
Z powyższego widać, że ustawodawca wyraźnie rozstrzygnął kwestię obowiązywania nowych przepisów w czasie
W przypadku postępowań dotyczących zgłoszenia celnego za nieprawidłowe (jak w niniejszej sprawie) - gdy postępowanie zostało wszczęte i niezakończone ostatecznie przed wejściem w życie ustawy zmieniającej - zadecydował o bezpośrednim działaniu nowego prawa abstrahując od daty zgłoszenia celnego.
Tym samym także omawiany zarzut naruszenia prawa materialnego nie mógł sprawić, że rozpoznawana skarga kasacyjna zostanie uznana za zasadną.
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna - nie znajdując uzasadnionych podstaw – podlegała oddaleniu.
Wobec powyższego, działając na podstawie art. 184 powołanej na wstępie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.