Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 302/21, oddalił skargę M. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Elblągu z [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie oddalenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym.
W dniu 23 lutego 2022 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc m.in. o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Następnie, w dniu 5 kwietnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego – w związku z uzyskaniem informacji o śmierci M. B. – wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu wstąpienia do sprawy następców prawnych skarżącego oraz przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W piśmie tym wskazano, że skarżący zmarł 5 lutego 2022 r., zaś informacja o jego śmierci została doręczona pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w dniu 4 marca 2022 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 25 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej mają zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Jak stanowi art. 34 p.p.s.a., strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przez sądem osobiście lub przez pełnomocników. W myśl art. 43 p.p.s.a. w razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania. Z kolei zgodnie z art. 124 § 1 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony.
W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia miała chronologia zdarzeń, takich jak śmierć strony i złożenie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika, znaczenia prawnego w tej sprawie nie miało to, kiedy dowiedział się on o śmierci skarżącego. Fakt ten nie ma znaczenia bowiem dla oceny przesłanek dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej.
Jak wynika z przesłanego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w O. aktu zgonu (k. 61 akt sądowych), skarżący zmarł w dniu 5 lutego 2022 r., zatem w dniu wniesienia przez pełnomocnika skargi kasacyjnej, tj. 23 lutego 2022 r., nie miał on zdolności sądowej, a więc nie mógł być stroną postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec tego niewątpliwie skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu przez Sąd I instancji – jako niedopuszczalna – na podstawie art. 178 p.p.s.a. Z kolei art. 180 p.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków.
W tych okolicznościach, w ocenie NSA, nie zaszła przesłanka do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu, określona w art. 124 § 1 p.p.s.a. Nie można bowiem zawiesić postępowania przed NSA, które – tak ja w niniejszej sprawie – nie zostało skutecznie wszczęte.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Natomiast orzeczenie o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie należy do kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż zgodnie z art. 254 p.p.s.a. wniosek w tym przedmiocie składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.