Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 17 czerwca 2014 r., sygn. akt I GSK 89/13

Uzasadnienie

Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalił skargę L. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie określenia kwoty cła podlegającej retrospektywnemu zaksięgowaniu oraz przyznał adwokatowi A. L. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] maja 2007 r. objęto procedurą dopuszczenia do wolnego obrotu sprowadzony ze Szwajcarii samochód osobowy marki Mitsubishi Space Star, rok produkcji 1999. Do zgłoszenia celnego został dołączony m.in. rachunek z dnia [...] maja 2007 r. określający wartość przedmiotowego pojazdu na kwotę 870 CHF, wystawiony przez firmę: F. Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. określił L. S. kwotę cła podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu w wysokości 690 zł. Organ ustalił wartość celną sprowadzonego pojazdu na podstawie art. 31 rozporządzenia Rady nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE Nr L 302 z dnia 19.10.1992 r., s. 1; dalej: WKC) na kwotę 9.059 zł, a jako podstawę wyliczeń przyjął wartość rynkową samochodu określoną w opinii biegłego, przy czym nie uwzględnił korekty z tytułu regionalnej sytuacji rynkowej oraz korekty za konieczne naprawy pojazdu.

Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji stwierdzając, że w sprawie zaszły uzasadnione wątpliwości co do tego, czy zadeklarowana wartość celna stanowi cenę faktycznie należną lub zapłaconą za importowany pojazd. Organ wskazał na treść pisma szwajcarskich władz celnych z dnia [...] grudnia 2007 r., z którego wynika, że eksporter spornego pojazdu nie istnieje i podniósł, że stanowisko to zostało potwierdzone w późniejszym piśmie władz szwajcarskich z dnia [...] września 2008 r. Organ ustalił ponadto - posługując się informacjami zawartymi w katalogu szwajcarskim (EurotaxGlass’s) - że cena pojazdu tej samej marki, modelu i rocznika na rynku szwajcarskim wynosi 5.500 CHF. W ocenie Dyrektora Izby Celnej dokumenty sporządzone przez szwajcarskie władze celne potwierdzały zatem występowanie uzasadnionych wątpliwości co do wiarygodności ceny transakcyjnej.

Powołując się na wyjaśnienia Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej organ stwierdził, że jedyną dopuszczalną metodą ustalenia wartości celnej w sprawie była tzw. metoda ostatniej szansy (art. 31 ust. 1 WKC).

Organ stwierdził również, że wykazane sfałszowanie dowodu zakupu, uzasadniało zastosowanie przez organy 5-letniego terminu przedawnienia retrospektywnego zaksięgowania kwoty długu celnego.

Skargę na powyższą decyzję do WSA w L. wniósł L. S. Sąd I instancji uzasadniając rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że spór w sprawie sprowadza się do właściwej interpretacji art. 221 ust. 3 i 4 WKC. W świetle tych przepisów powiadomienie dłużnika nie może nastąpić po upływie trzech lat, licząc od dnia powstania długu celnego. Zgodnie z ust. 4: jeżeli dług celny powstał na skutek czynu podlegającego, w chwili popełnienia, wszczęciu postępowania karnego, dłużnika można powiadomić o kwocie długu celnego na warunkach przewidzianych w obowiązujących przepisach, po upływie terminu trzech lat, określonych w ust.

3. W razie zastosowania przez organy celne art. 221 ust. 4 WKC termin tzw. retrospektywnego zaksięgowania długu celnego określał art. 56 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622, ze zm.), zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w art. 221 ust. 4 WKC, powiadomienie dłużnika o kwocie należności nie może nastąpić po upływie 5 lat, licząc od dnia powstania długu celnego.

Bezspornie, jak zauważył Sąd I instancji, w sprawie nie został dochowany podstawowy termin retrospektywnego zaksięgowania długu celnego, określony w art. 221 ust. 3 WKC. Zastosowanie pięcioletniego terminu powiadomienia dłużnika o kwocie należności organy uzasadniały spełnieniem przesłanek, o których mowa w art. 221 ust. 4 WKC. Sąd zaakceptował reprezentowaną w orzecznictwie ETS wykładnię tego przepisu przyjmując, że kwalifikacja czynu jako "czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych" w rozumieniu art. 221 WKC leży w kompetencji organów celnych powołanych do określania dokładnej kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych.

Związek pomiędzy powstaniem długu celnego, a czynem podlegającym wszczęciu postępowania karnego w rozumieniu art. 221 ust. 4 WKC w sprawie organy celne oparły na informacjach szwajcarskich władz celnych, które w ocenie organów celnych podważały wiarygodność dołączonego do zgłoszenia celnego rachunku zakupu samochodu. Skarżący podważał tą argumentację wywodząc, że toczy się postępowanie karne przeciwko jego synowi, ale dotyczy ono podrobienia podpisu na rachunku, a nie podania nieprawdziwej kwoty na rachunku. Ponadto skarżący kwestionował tłumaczenie i interpretację przez organy celne pism nadesłanych przez szwajcarskie władze celne.

Odnosząc się do powyższych argumentów Sąd uznał, że istotne w sprawie jest jedynie ustalenie, że doszło do czynu w postaci sfałszowania dowodu zakupu spornego samochodu i wystąpił związek pomiędzy tym czynem, a nieprawidłowym ustaleniem należności celnych przywozowych.

Sąd stwierdził, że pomiędzy tłumaczeniem pisma szwajcarskich władz celnych z dnia [...] września 2006 r. w wersji sporządzonej na zlecenie organów celnych oraz na zlecenie skarżącego są różnice, jednak nie podważają one prawidłowości ustaleń organów celnych co do posłużenia się sfałszowanym dowodem zakupu samochodu objętego spornym zgłoszeniem celnym. Kluczową kwestią było ustalenie, czy przedsiębiorstwo figurujące na dowodzie zakupu samochodu istnieje czy nie. Ustaleń w tym przedmiocie organ dokonał opierając się nie tylko na piśmie z dnia [...] września 2006 r. (k. 14-15 akt adm.), ale również na innej korespondencji ze szwajcarskimi władzami celnymi – m.in. na piśmie z dnia [...] grudnia 2007 r. (k. 22 akt adm.). Pismo to dotyczyło co prawda innych samochodów, ale również w nim stwierdzono fakt nieistnienia przedsiębiorstwa widniejącego na dowodzie zakupu załączonym do spornego zgłoszenia celnego. Fakt nieistnienia sprzedawcy samochodu potwierdzało też pismo przewodnie Departamentu Kontroli Celno-Akcyzowej i Kontroli Gier Ministerstwa Finansów z dnia [...] lutego 2012 r. (k. 23 akt adm.).

Z całokształtu korespondencji otrzymanej od władz szwajcarskich wynikały zatem podstawy do przyjęcia twierdzenia, że przedsiębiorstwo wskazane na dowodzie zakupu załączonym do spornego zgłoszenia celnego nie istniało, co stanowiło wystarczającą przesłankę do podważenia jego autentyczności. W tej sytuacji organy celne prawidłowo zastosowały art. 221 WKC i art. 56 Prawa celnego, przyjmując, że w badanej sprawie związek pomiędzy powstaniem długu celnego a czynem podlegającym postępowaniu karnemu w rozumieniu art. 221 ust. 4 WKC polegał na dołączeniu do zgłoszenia celnego sfałszowanego dowodu zakupu importowanego pojazdu, co skutkowało zaniżeniem jego wartości celnej, a w konsekwencji zaniżeniem również należności celnych.

Wobec powyższego za bezzasadne Sąd uznał zarzuty skarżącego dotyczące nieprzesłuchania przez organy M. S. oraz innej osoby, która odebrała auto, na okoliczność istnienia firmy i zakupu samochodu.

Sąd stwierdził również, że odstępstwo od zastosowania podstawowej metody ustalania wartości celnej, tj. metody ceny transakcyjnej zostało w należyty sposób uzasadnione. Rażąca rozbieżność pomiędzy wartością sprowadzonego pojazdu określoną w zgłoszeniu celnym, a wartością pojazdów podobnych, w świetle danych zawartych w katalogach branżowych, uzasadniała wątpliwości co do prawdziwości dokumentów załączonych do zgłoszenia celnego, potwierdzone ostatecznie odpowiedzią udzieloną przez szwajcarskie władze celne. Ustaleń tych, nie mogły podważać ewentualne zeznania M. S., który bezpośrednio sprowadzał samochód.

Ponadto organy trafnie wykazały, powołując się na opinie Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej, że w przypadku zakwestionowania wartości transakcyjnej, jedyną odpowiednią metodą ustalenia wartości celnej dla towaru, jakim jest używany samochód, jest metoda ostatniej szansy. Także sposób zastosowania tej metody nie budził wątpliwości co do prawidłowości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł L. S., zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. 1. art. 3, art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 o.p. oraz w zw. z art. 194 § 1 o.p. poprzez niezasadne odstąpienie od poddania kontroli działalności organów, w zakresie w jakim odstąpiono od zebrania całego materiału dowodowego, wobec zaniechania wnikliwego ustalenia, czy cena widniejąca na fakturze zakupu była rzeczywistą ceną transakcyjną, poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka M. S. oraz osoby, która odebrała przedmiotowe auto; nadto poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dokumencie urzędowym w postaci informacji szwajcarskich władz celnych, błędnie przetłumaczonym przez tłumacza przysięgłego w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia;
2. 2. art. 221 ust. 4 WKC w zw. z art. 56 Prawa celnego poprzez przyjęcie, że dług celny powstał na skutek czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych, polegającego na wystawieniu faktury przez nieistniejący podmioty w sytuacji, gdy nie zostało to udowodnione, a z pisma szwajcarskiej administracji celnej nie wynika kategorycznie, że firma F. nie istnieje, zaś nieprzeprowadzone dowody - przesłuchanie M. S., mogłyby wykazać przeciwnie, co skutkowało przyjęciem, że decyzja w przedmiocie retrospektywnego naliczenia cła może być doręczona pomimo upływu 3 lat od daty dokonania zgłoszenia celnego, a przed upływem lat 5;
3. 3. art. 31 WKC poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy znana jest cena transakcyjna zakupu samochodu, zgłoszonego do oclenia, a jednocześnie nie zostało w sposób dostateczny podważone, iż nie jest to cena rzeczywista.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w L. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm przepisanych, oświadczając iż nie zostały one w całości ani w części uiszczone.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej zwrócono uwagę na różnice w tłumaczeniach dokumentów szwajcarskiej administracji celnej dotyczących istnienia firmy szwajcarskiej wystawiającej fakturę, na których to dokumentach przy rozstrzyganiu oparły się polskie organy celne. Analizując treść tłumaczeń L. S. zwrócił m.in. uwagę na zdanie dotyczące warunków wpisania firmy do Rejestru handlowego w Szwajcarii, w którym stwierdzono, m.in., że obowiązek taki jest uzależniony od obrotów danej firmy. Z powyższego wnoszący skargę kasacyjną wywiódł, że nie można wykluczyć, że sporna firma istnieje, ale nie ma obowiązku zgłoszenia do rejestru. Organy polskiej administracji celnej zobowiązane do wnikliwego badania sytuacji prawnej i faktycznej, winny zatem zwrócić się do odpowiednich organów szwajcarskich celem uzyskania informacji co do przesłanek skutkujących obowiązkiem wpisu do rejestru, aby móc wówczas w sposób kategoryczny stwierdzić, czy dany podmiot istnieje czy nie.

Skarżący zarzucił też, że przedłożone przez organ administracji tłumaczenia dokumentów nie są obiektywne, a Sąd, dysponując wiedzą o osobowych źródłach dowodowych, nie mógł zaniechać przesłuchania świadków wyłącznie z uwagi na fakt, iż są oni wskazani przez stronę,

Dalej, stwierdzono, że w sprawie nie ma bezpośredniego związku pomiędzy czynem podlegającym postępowaniu sądowemu a powstaniem długu celnego. Przesłanki tej nie spełnia samo podrobienie podpisu L. S. przez jego syna, nie wskazuje bowiem na to, że cena została zaniżona, a jedynie że inna osoba dokonywała formalności związanych z zakupem samochodu w Szwajcarii. Nadto nie zaistniały uzasadnione wątpliwości, co do tego, czy zgłoszona wartość pojazdu nie odpowiada wskazanej w fakturze cenie a informacji na wskazane okoliczności mógł udzielić świadek M. S., którego wezwania zaniechano. Wobec powyższego brak było podstaw do zastosowania art. 31 WKC celem ustalania wartości przedmiotu zgłoszonego do oclenia według metody "ostatniej szansy".

Konkludując, w ocenie skarżącego brak jest podstaw dla zastosowania przedłużonego do 5 lat terminu do doręczenia decyzji naliczającej retrospektywnie cło.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) jak i na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że zgłasza, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jednak zakwalifikowanie do nich zarzutów naruszenia art. 31 WKC oraz 221 ust. 4 WKC w zw. z art. 56 Prawa celnego jest oczywiście błędne, gdyż przepisy te należą do przepisów prawa materialnego.

W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe ich zastosowanie, jak i przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, jest prawidłowy, albo, że nie został on skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane przez sąd I instancji przepisy prawa materialnego.

Przechodząc do oceny poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzić trzeba, że nie są one zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny orzekał już w sprawie ze skargi kasacyjnej L. S. w zbliżonym stanie faktycznym i prawnym (wyrok z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt I GSK 872/12). Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela argumentację tam przedstawioną.

Nie sposób zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przypomnieć bowiem trzeba, że przepis ten wyznacza granice rozpatrzenia sprawy przez sąd I instancji. Treść tego unormowania pozwala zaś na sformułowanie wniosku, że regulację tą można naruszyć tylko wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego, bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez Sąd pominięte względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów Sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (tak też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2006 r. I FSK 56/06). Autor skargi kasacyjnej wiąże zarzut naruszenia tego przepisu (a także przepisów art. 3 i 135 p.p.s.a) z uchybieniem obowiązkom wynikającym z art. 187 § 1 oraz art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie "wnikliwego ustalenia, czy cena widniejąca na fakturze zakupu była rzeczywistą ceną transakcyjną, poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań M. S., który dokonał zakupu auta (...) nadto poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dokumencie urzędowym w postaci informacji szwajcarskiej administracji celnej błędnie przetłumaczonym przez tłumacza przysięgłego w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia".

W tym zakresie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd dokonujący kontroli administracji rozpatruje sprawę wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy. Nie jest sporne, że pismem władz szwajcarskich z dnia [...] grudnia 2007 r. poinformowano władze celne, że firma F. nie istnieje. Z kolei w kwestionowanym w skardze kasacyjnej piśmie z dnia [...] września 2006 r. szwajcarska administracja celna poinformowała polską administrację celną o sposobie przeprowadzenia weryfikacji w ramach pomocy urzędowej. Dodać należy, że weryfikacja została przeprowadzona w oparciu o Protokół dodatkowy z dnia [...] czerwca 1997 r. w sprawie wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych będący załącznikiem do Porozumienia w formie wymiany listów między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską uzupełniającego Umowę między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską (Dz. U. UE Nr L 169 z dnia 27 czerwca 1997 r., poz. 77).

Zgodnie z ww. protokołem na wniosek organu wnioskującego, organ, do którego kierowany jest wniosek, dostarcza wszelkich istotnych informacji, które mogą pozwolić na zapewnienie zgodności z ustawodawstwem celnym, włączając w to informacje odnoszące się do działań odnotowanych lub zaplanowanych, które naruszają lub mogą naruszyć to ustawodawstwo i przekazuje informacje odnośnie do poprawności wywozu towaru z terytorium jednej z Umawiających się Stron i przywozu na terytorium drugiej strony określając, tam gdzie to jest właściwe, procedury celne zastosowane wobec tych towarów (art. 3 ust. 1 i 2). W myśl art. 7 ust. 1 ww. Protokołu organ, do którego kierowany jest wniosek, prowadzi działania w granicach swoich kompetencji i dostępnych środków tak samo, jak gdyby działał z własnej inicjatywy lub na wniosek innych organów tej samej Umawiającej się Strony, dostarczając znanych już informacji, prowadząc odpowiednie dochodzenia lub powodując ich prowadzenie.

Organ, do którego jest kierowany wniosek, przekazuje informacje o wynikach dochodzeń organowi wnioskującemu, w formie dokumentów, poświadczonych dokumentów, sprawozdań i tym podobnych (art. 8 Protokołu). Na marginesie tylko można dodać, że – co wynika z uzasadnienia zaskarżonej do Sądu decyzji – kwestionowane w skardze kasacyjnej sformułowania zawarte w dokumencie z [...] września 2006r. nie były przedmiotem rozważań przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy. Odniósł się do nich natomiast Sąd I instancji, który potwierdził, że istotnie pomiędzy tłumaczeniem pisma szwajcarskich władz celnych z dnia [...] września 2006 r. w wersji sporządzonej na zlecenie organów celnych oraz na zlecenie skarżącego są różnice.

W ocenie WSA nie podważały one jednak prawidłowości ustaleń organów celnych co do posłużenia się sfałszowanym dowodem zakupu samochodu objętego spornym zgłoszeniem celnym, gdyż ustalenia, czy przedsiębiorstwo figurujące na dowodzie zakupu samochodu istnieje czy nie organ dokonał opierając się nie tylko na piśmie z dnia [...] września 2006 r. (k. 14-15 akt adm.), ale również na innej korespondencji ze szwajcarskimi władzami celnymi – m.in. na piśmie z dnia [...] grudnia 2007 r. (k. 22 akt adm.). Pismo to również potwierdzało fakt nieistnienia przedsiębiorstwa widniejącego na dowodzie zakupu załączonym do spornego zgłoszenia celnego. Argumentację Sądu I instancji w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podzielił, uznając za zasadne dopuszczenie i przeprowadzenie przez WSA analizy z dokumentu w zakresie uzupełniającym – celem oceny zasadności ustaleń faktycznych, dokonanych przez organy.

Nietrafny jest także zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. – przez zaakceptowanie przez Sąd I instancji braku wnikliwości w ustalaniu stanu faktycznego przez organy administracji, polegającej na nieprzesłuchaniu w charakterze świadka M. S., na okoliczność ceny transakcyjnej za jaką został nabyty sprowadzony samochód. Odnośnie tego należy podkreślić, że organ administracji jest zobowiązany do zgromadzenia dowodów w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do ustalenia stanu faktycznego. Oznacza to, że jeżeli organ, na podstawie zebranych w toku postępowania dowodów, może dokonać niebudzącego wątpliwości ustalenia stanu faktycznego, wówczas dalsze prowadzenie postępowania dowodowego nie jest zasadne. Tak było w niniejszej sprawie – organy celne uzyskały dowody podważające prawdziwość dokumentu, w oparciu o który deklarowano wartość transakcyjną. Dowody te uzyskano na podstawie regulacji zawartych w ww. Protokole z dnia [...] czerwca 1997 r., zastosowanie którego nie jest kwestionowane żadnym z zarzutów skargi.

Strona nie zgłaszała w postępowaniu administracyjnym dalszych wniosków dowodowych. W szczególności nie wnosiła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania M. S., a w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji wręcz podważała jego wiarygodność, wskazując, że nadużył on zaufania skarżącego. L. S. podkreślał, że syn bez jego wiedzy wystawiał faktury, dokonywał też innych oszustw, za które został skazany prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Ponadto w odwołaniu skarżący w zasadzie nie kwestionował zaniżenia wartości przedmiotowego samochodu w momencie dokonywania zgłoszenia celnego, stwierdzając: "Jeżeli rzeczywiście doszło do zaniżenia wartości auta na fakturze, to zostałem przez syna oszukany". W tych warunkach należy uznać, że organy administracji nie dopuszczając z urzędu dowodu z zeznań M. S., nie naruszyły art. 187 § 1 o.p., a Sąd pierwszej instancji trafnie uznał postępowanie administracyjne za prawidłowo przeprowadzone i materiał dowodowy za wszechstronnie zebrany.

Nieuzasadnione jest podnoszenie zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a. z tej przyczyny, że Sąd oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. nie miał żadnych podstaw do zastosowania tego przepisu.

Nie było również możliwe uwzględnienie zarzutu naruszenia art. 3 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej nie wskazuje bowiem z którą jednostką redakcyjną tego przepisu wiąże jego naruszenie ani na czym miałoby ono polegać.

Wobec tego, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie okazały się skuteczne, nie doszło też do podważenia stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzekania przez Sąd pierwszej instancji należy uznać, że nie są także zasadne zarzuty błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego.

Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie zostały sformułowane poprawnie. Wnoszący skargę kasacyjną zarzuca naruszenie przepisów o charakterze materialnoprawnym uzasadniając te zarzuty kwestionowaniem stanu faktycznego w sprawie. Tymczasem utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych jest pogląd, że zarzutami naruszenia przepisów prawa materialnego nie można skutecznie zwalczać ustaleń stanu faktycznego sprawy (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2004 r., sygn. akt GSK 811/04, opubl. w ONSAiWSA z 2005 r., nr 4, poz. 68, z dnia 14 października 2004 r., sygn. akt FSK 568/04, opubl. tamże pod poz. 67 oraz z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FSK 1484/07 opubl. Lex nr 475545).

Tak więc nie jest trafny zarzut dotyczący naruszenia art. 31 WKC poprzez jego zastosowanie, w sytuacji "gdy znana jest cena transakcyjna zakupu samochodu", a jednocześnie nie zaistniały uzasadnione wątpliwości co do tego, czy zgłoszona wartość pojazdu nie odpowiada wskazanej w fakturze cenie.

Jak wynika z niepodważonego stanu faktycznego oraz powyższych wywodów organy celne miały podstawy do uznania, że dołączona do zgłoszenia celnego umowa nie jest autentyczna, bowiem pismem z dnia [...] grudnia 2007 r. szwajcarskie władze celne poinformowały polską administrację celną, że firma – F. - nie istnieje. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela w całości stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2010 r., wyrażone w sprawie I GSK 390/09 (opubl. Lex nr 744758), zgodnie z którym nieistnienie przedsiębiorcy wskazanego w umowie jako sprzedającego lub brak możliwości jego odnalezienia, przy jednoznacznym określeniu zakresu podjętych działań mających na celu odnalezienie tego przedsiębiorcy, daje podstawy do uznania, iż załączona do zgłoszenia celnego umowa nie jest autentyczna. Zaistniałe uzasadnione wątpliwości co do autentyczności, stanowią wystarczającą podstawę do odstąpienia, na mocy art. 181a rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, od przyjęcia wartości celnej sprowadzonego samochodu na poziomie ceny transakcyjnej (art. 29 ust. 1 WKC).

W konsekwencji zakwestionowania wiarygodności zadeklarowanej wartości celnej towaru było ustalenie tej wartości przy zastosowaniu jednej z metod określonych w art. 30 – 31 WKC. Skoro bowiem zadeklarowana wartość celna nie mogła zostać przyjęta, to organ celny miał obowiązek ustalenia tej wartości stosując kolejno metody wynikające z tych przepisów. W niniejszej sprawie Sąd I instancji trafnie zaakceptował stanowisko organów celnych wskazujące na brak możliwości ustalenia wartości celnej sprowadzonego używanego pojazdu z wykorzystaniem metod określonych w art. 30 WKC, a skarga kasacyjna w tym zakresie stanowiska WSA nie kwestionuje.

Również zarzutu naruszenia art. 221 ust. 4 WKC w zw. z art. 56 Prawa celnego, został sformułowany w ten sam błędny sposób. Wnoszący skargę kasacyjną zarzuca naruszenie tych przepisów o charakterze materialnoprawnym kwestionując stan faktyczny przyjęty w sprawie.

Tymczasem z niepodważonego, a przyjętego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego wynika, że związek między powstaniem długu celnego a czynem podlegającym postępowaniu karnemu w rozumieniu art. 221 ust. 4 WKC polegał na dołączeniu do zgłoszenia celnego sfałszowanej faktury, co zostało oparte na informacjach władz celnych szwajcarskich, które w ocenie organów podważyły wiarygodność dołączonego do zgłoszenia celnego rachunku zakupu samochodu. Dodatkowo stwierdzono, że faktura nie została podpisana przez skarżącego, lecz jego podpis został podrobiony przez syna M. S., który sprowadził przedmiotowy samochód na polski obszar celny.

W wyroku z dnia 18 grudnia 2007 r. C–62/06 (w sprawie Fazenda Pública – Director Geral das Alfândegas, przeciwko ZF Zefeser – Importação e Exportação de Produtos Alimentares Lda) Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że "Kwalifikacja czynu jako" w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1697/79 w sprawie odzyskiwania po dokonaniu odprawy celnej należności celnych przywozowych lub wywozowych, które nie były wymagane od osoby zobowiązanej do zapłaty za towary zgłoszone do procedury celnej przewidującej obowiązek uiszczenia takich należności, leży w kompetencji organów celnych powołanych do określania dokładnej kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych". TS wskazał przy tym, że dokonana przez organy celne kwalifikacja danego czynu nie jest stwierdzeniem rzeczywistego popełnienia przestępstwa, dokonywana jest jedynie w ramach i dla celów postępowania o charakterze administracyjnym, celem umożliwienia organom celnym skorygowania błędnego lub niewystarczającego poboru należności celnych przywozowych lub wywozowych.

Taka kwalifikacja nie narusza możliwości dokonywania przez sądy państw członkowskich kontroli decyzji organów celnych i w żaden sposób nie zagraża skutkom, które na podstawie prawa krajowego mogą wynikać z orzeczeń tych sądów – włącznie z ewentualnym zwrotem kwot nienależnie zażądanych przez te organy – w szczególności z orzeczeń umarzających postępowanie lub uniewinniających oskarżonych.

Wprawdzie powołany wyrok TS nie dotyczy wprost art. 221 ust. 4 WKC, lecz regulacji analogicznej. Nie pozbawia to orzeczenia mocy wiążącej w spornej kwestii. Ponadto TS powyższe stanowisko podtrzymał w wyroku z dnia 16 lipca 2009 r. w połączonych sprawach C–124/08 i C–125/08, Gilbert Snauwaert (i in.) przeciwko państwu belgijskiemu – już na tle art. 221 WKC.

W wyroku tym Trybunał wywiódł, że "czyn podlegający postępowaniu sądowemu w sprawach karnych [czyn podlegający ściganiu karnemu]" /.../ obejmuje czyny, które w świetle porządku prawnego państwa członkowskiego, którego właściwe organy żądają retrospektywnego pokrycia należności celnych mogą zostać zaklasyfikowane jako przestępstwa w rozumieniu przepisów krajowego prawa karnego [analogicznie, w odniesieniu do art. 3 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1697/79 z dnia 24 lipca 1979 r. w sprawie retrospektywnego pokrywania należności celnych przywozowych lub wywozowych, które nie były wymagane od osoby zobowiązanej do zapłaty za towary zgłoszone do procedury celnej przewidującej obowiązek uiszczenia takich należności (Dz. U. L 197, s. 1), wyrok z dnia 27 listopada 1991 r. w sprawie C–273/90 Meico-Fell, Rec. s. I-5569, pkt 9].

Sąd pierwszej instancji trafnie powołał się na wyrok Trybunału w połączonych sprawach C–124/08 i C–125/08.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem nie został dochowany termin do powiadomienia dłużnika o kwocie należności celnych - określony w art. 221 ust. 3 WKC – zgodnie z którym to przepisem "Powiadomienie dłużnika nie może nastąpić po upływie trzech lat, licząc od dnia powstania długu celnego /.../".

Jednakże według art. 221 ust. 4 WKC "Jeżeli dług celny powstał na skutek czynu podlegającego, w chwili popełnienia, wszczęciu postępowania karnego, dłużnika można powiadomić o kwocie długu celnego na warunkach przewidzianych w obowiązujących przepisach, po upływie terminu trzech lat, określonych w ust. 3".

Z kolei w myśl art. 56 ustawy – Prawo celne "W przypadku, o którym mowa w art. 221 ust. 4 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, powiadomienie dłużnika o kwocie należności nie może nastąpić po upływie 5 lat, licząc od dnia powstania długu celnego /.../".

Zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie uznał, za prawidłowe stanowisko organów celnych, że to one są zobowiązane do stwierdzenia, czy istnieje związek pomiędzy powstaniem długu celnego, a popełnieniem czynu podlegającego postępowaniu karnemu, z zastrzeżeniem, że ustalenia takie są czynione tylko i wyłącznie na użytek postępowania zmierzającego do ustalenia należności celnych.

Ponadto Sąd I instancji trafnie uznał, że w sprawie wystąpił czyn – o którym mowa w art. 221 ust. 4 WKC.

Zgodnie bowiem z informacją szwajcarskich władz celnych firma sprzedawcy nie istnieje (nie udało się jej ustalić). Ponadto podpis skarżącego na fakturze został podrobiony. Powyższe skutecznie przeczy autentyczności faktury dołączonej do zgłoszenia celnego. Ponadto niewątpliwie podrobiony dokument został użyty (przez dołączenie go do zgłoszenia celnego).

W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że posłużenie się przy dokonywaniu zgłoszenia celnego dokumentem (w tym również fakturą lub rachunkiem), którego autentyczność została skutecznie podważona, jest wystarczająca podstawą do zastosowania art. 221 ust. 4 WKC w zw. z art. 56 Prawa celnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L.: z dnia 5 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 357/09; z dnia 28 października 2009 r. sygn. akt: III SA/Lu 233/09 oraz III SA/Lu 252/09; a także w szeregu wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt I GSK 101/10 i I GSK 102/10; z dnia 17 marca 2011 r. sygn. akt: I GSK 187/10, I GSK 189/10 oraz I GSK 192/10; z dnia 12 maja 2011 r. sygn. akt I GSK 188/10; z dnia 27 lipca 2011 r. sygn. akt I GSK 190/10 – wyroki te w większości zostały powołane w zaskarżonym orzeczeniu).

W przedstawionym stanie faktycznym prawidłowość zastosowania w sprawie art. 221 ust. 4 WKC i art. 56 Prawa celnego nie mogła być więc skutecznie zakwestionowana.

Naczelny Sąd Administracyjny z wyżej przytoczonych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia związanego z udziałem w sprawie pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. podlega rozpoznaniu przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L.