Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2008 r. o sygn. akt I SA/Bd 177/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę Przedsiębiorstwa "M. K." Sp. z o.o. J.V. w D. C., na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych.
Przedstawiając w uzasadnieniu orzeczenia stan faktyczny sprawy Sąd I instancji podał, że w dniu 31 lipca 2006 r. do Naczelnika Urzędu Celnego w B. wpłynął wniosek Przedsiębiorstwa "M. K." Sp. z o.o. J.V. w D. C. o zwrot kwoty 5.063,90 zł wraz z należnymi odsetkami, pobranej z rachunku bankowego Spółki z tytułu zajęcia dokonanego w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...]. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] stycznia 2006 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych nr[...], [...], [...], [...], [...], wystawionych w dniu [...] kwietnia 2005 r. Przesłanym w dniu 9 sierpnia 2006 r. pismem Spółka uzupełniła wniosek wskazując, że przedmiotowa kwota jest sumą pobranych w wyniku postępowania egzekucyjnego należności celnych, wynikających z długu celnego powstałego w odniesieniu do towarów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu na podstawie zgłoszeń celnych z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] oraz [...].
Decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w B. odmówił zwrotu należności celnych w żądanej wysokości oraz odsetek od tych należności. Organ stwierdził, że należności wynikające z długu celnego powstałego w odniesieniu do towarów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu na podstawie w/w zgłoszeń celnych zostały uiszczone w dniu 19 maja 2005 r. i zaksięgowane. Zdaniem organu kwota należności celnych oraz odsetki od kwot nieuiszczonych w terminie pobrane zgodnie z art. 242 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (t. j. Dz. U. z 2001 r., nr 75, poz. 802 ze zm.) były prawnie należne, w związku z czym nie istnieją okoliczności umożliwiające ich zwrot.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w T. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że towar został zwolniony pomimo niewystarczającego zabezpieczenia i braku zapłaty. Podkreślił, że potwierdzeniem zapłaty długu celnego nie są adnotacje na zgłoszeniach celnych z dnia 4 września 2004 r. o treści "towar zwolniono", bowiem zgodnie z art. 76 Kodeksu celnego w przypadku zabezpieczenia kwoty długu celnego towar może zostać zwolniony, a kwestia uiszczenia należności celnych pozostaje do uregulowania.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że umarzając postępowanie organ egzekucyjny uznał za zasadny zarzut zgłoszony przez przedstawiciela Spółki, natomiast organ egzekucyjny nie stwierdził braku wymagalności obowiązku zapłaty należności określonych tytułami wykonawczymi. W przedmiotowej sprawie, kwota tych należności była w chwili uiszczenia prawnie należna, zatem nie zaistniały przesłanki umożliwiające ich zwrot. Organ podkreślił, że nie można mówić o nadpłacie w przypadku kiedy dług celny został uiszczony tylko raz wskutek egzekucji.
Przedsiębiorstwo "M. K." Sp. z o.o. J.V. w D. C. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] grudnia 2006 r. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenia prawa materialnego, tj. przepisów art. 76, art. 246 § 2 i art. 229 § 3 Kodeksu celnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Zdaniem skarżącej spółki, zwolnienie towaru świadczyło o zapłacie lub należytym zabezpieczeniu należności celnych objętych przedmiotowymi zgłoszeniami celnymi, a zatem o zwolnieniu skarżącej z długu celnego, w związku z czym poprzez zajęcie rachunku bankowego strony i wyegzekwowanie kwoty długu celnego w łącznej kwocie 43.310,64 zł nastąpiła ponowna zapłata tego samego długu celnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalając skargę stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga wyjaśnienia czy organ prawidłowo rozpoznał złożony wniosek o zwrot należności celnych przyjąwszy za podstawę swojego działania art. 246 § 2 Kodeksu celnego, zgodnie z którym należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3.
Zdaniem WSA należało ocenić czy wnioski wyciągnięte przez organ mieszczą się w granicach swobodnej oceny materiału dowodowego. W ocenie Sądu istotną okolicznością było to, czy wyegzekwowana kwota należności była prawnie należna, co miałoby miejsce w przypadku, gdyby wcześniej należności uiszczono z zabezpieczenia. Sąd podał, iż organ sprawdził zapisy ewidencji, z których mogłyby wynikać uprawnienia strony do zwrotu cła i odniósł się do dowodów przedłożonych przez stronę. WSA stwierdził, że wnioski organu były prawidłowe w świetle wymogów prawa i z żadnego z przedłożonych dowodów nie można było wywnioskować, że to przedmiotowe należności skarżącej spółki zostały zaspokojone z zabezpieczenia.
Jednocześnie Sąd I instancji podniósł, że wpłata należności przez skarżącą na rachunek agencji celnej albo złożenie zabezpieczenia przez agencję, ale na konto innych podmiotów, nie zwalniają importera z długu celnego. W ocenie Sądu nie może świadczyć o tym również zwolnienie towaru, które nie ma odzwierciedlenia w faktycznej zapłacie. Sąd wyjaśnił, że art. 76 § 1 Kodeksu celnego jest przepisem adresowanym do organów celnych i nie daje podstaw do wywodzenia, że zwolnienie towaru mimo braku zapłaty należności oznacza wygaśnięcie długu celnego. Organ celny, dysponując stosownym zabezpieczeniem w gotówce udzielonym na pokrycie kwot wynikających z długu celnego, w przypadku nieterminowego wykonania tego zobowiązania przez dłużnika pokrywa te kwoty ze złożonego zabezpieczenia. Użycie w art. 242 § 1 Kodeksu celnego zwrotu "pokrywa" w tym kontekście oznacza "zaspokoić pod względem finansowym", "spłacić", "wynagrodzić stratę". Zdaniem Sądu dla pokrycia długu celnego w sposób określony w w/w przepisie nie jest wymagana jakakolwiek forma decyzyjna, co oznacza, iż jest to czynność techniczna.
W związku z powyższym WSA stwierdził, iż wobec braku możliwości "pokrycia" całości kwot wynikających z długu celnego z zabezpieczenia żaden przepis Kodeksu celnego nie ogranicza w sposób obligatoryjny możliwości organu celnego do podjęcia działań zmierzających do zapłaty tego długu przez osobę zobowiązaną, wręcz odwrotnie, art. 65 § 6 Kodeksu celnego obliguje organ celny do określonego działania z urzędu, jeżeli dług celny nie został uiszczony w całości lub w części.
M. K. Sp. z o.o. w D. C. (dawniej Przedsiębiorstwo "M. K." Sp. z o.o. J.V. w D. C.) złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA w B. z dnia 24 czerwca 2008 r. Strona wnosząca skargę kasacyjną zaskarżyła powyższy wyrok w całości, żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku niezawierającego odniesienia się przez WSA do głównego zarzutu skarżącej, a mianowicie do naruszenia przez organ celny art. 229 § 3 ustawy Kodeks celny, a co za tym idzie uznanie przez WSA, iż zaskarżona decyzja była zgodna z prawem, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i skutkować nierozpoznaniem jej istoty.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez:
- 1) niezastosowanie art. 229 § 3 Kodeksu celnego,
- 2) błędną wykładnię art. 76 Kodeksu celnego,
- 3) błędną wykładnię art. 246 § 2 Kodeksu celnego, a tym samym uznanie, iż organ celny prawidłowo rozpoznał wniosek o zwrot uiszczonych kwot długu celnego.
W uzasadnieniu kasator wskazał, że uwadze WSA uszedł fakt, iż nawet jeżeli zabezpieczenie nie pokryło długo celnego, to stało się tak wyłącznie w wyniku błędu organu, a zatem okoliczność ta nie może obciążać podmiotu, który wykonał należycie wszelkie obowiązki wymagane przez prawo celne.
Skarżąca spółka podniosła, że Sąd I instancji błędnie uznał, że organ celny prawidłowo rozpoznał wniosek o zwrot uiszczonych kwot długu celnego, a tym dokonał błędnej wykładni art. 76 i art. 246 § 2 Kodeksu celnego. Doprowadziło to do zaaprobowania przez WSA stanu faktycznego, w którym nastąpiła podwójna zapłata tych samych należności celnych, raz z zabezpieczenia celnego w postaci gwarancji ubezpieczeniowej i drugi raz przez wyegzekwowanie długu celnego od skarżącej.
W ocenie kasatora prawidłowa wykładnia art. 246 § 2 Kodeksu celnego prowadzi do wniosku, iż ponowne uiszczenie tych samych należności celnych, wskutek wszczęcia egzekucji administracyjnej na podstawie nieważnych tytułów egzekucyjnych, czyni je prawnie nienależnymi, a tym samym żądanie ich zwrotu przez skarżącą jest w pełni uzasadnione.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.
W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych rozpatrzenia w pierwszej kolejności wymagają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.
W rozpoznawanej sprawie za zasadny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto granice sądowego rozpoznania zakreśla przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), stanowiący, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem nakłada zatem na sąd obowiązek rozważenia wszystkich zarzutów i wniosków skargi, w tym także i tych które wskazują na naruszenie przez organ administracji publicznej konkretnych przepisów prawa materialnego.
Jednocześnie należy podkreślić, że uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego powinno mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie Naczelny Sąd Administracyjny, czy Sąd I instancji nie popełnił błędu w swoim rozumowaniu. Kontrolując zaskarżone akty, wojewódzkie sądy administracyjne powinny poddać je głębokiej i wszechstronnej analizie zarówno co do stanu faktycznego, jak i stanu prawnego wniesionej do sądu sprawy. Ponadto, Sąd I instancji powinien poddać gruntownej ocenie wszystkie aspekty sprawy, w których są wątpliwości. Niewątpliwie wszelkie wątpliwości ujawnione na etapie postępowania muszą być właściwie i jednoznacznie zinterpretowane w uzasadnieniu wyroku z powołaniem się na konkretne przepisy prawa.
Nadto należy stwierdzić, iż sąd administracyjny nie może ograniczyć się do ogólnikowych stwierdzeń czy też tylko do przytoczenia wszystkich zarzutów bez odniesienia się do każdego z nich z osobna. Winien wyjaśnić stronie, dlaczego w świetle przepisów prawa jej stanowisko jest prawidłowe bądź nieprawidłowe (vide wyrok NSA z 13.02.2008 r., I FSK 195/07, niepublikowany; wyrok NSA z 26.07.2007 r., I OSK 1281/06, niepublikowany).
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. strona skarżąca zarzuciła organom administracji publicznej naruszenie art. 76, art. 246 § 2 i art. 229 § 3 ustawy z 9 stycznia 1997 roku - Kodeks celny. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, iż stanowisko organu celnego odwołujące się do błędu pracownika Urzędu Celnego, który to błąd skutkował brakiem możliwości zaspokojenia długu celnego z zabezpieczenia generalnego złożonego przez agencję, w sposób rażący narusza przepis art. 229 § 3 ustawy Kodeks celny.
Trafnie wskazuje Sąd I instancji, iż zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że dług celny powstały w odniesieniu do towarów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu na podstawie zgłoszeń celnych numery [...] i [...] został uiszczony na rzecz organu celnego jeden raz w dniu 19 maja 2005 roku w wyniku przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego i zajęcia rachunku skarżącego.
Natomiast postępowanie administracyjne poddane sądowej kontroli pod względem zgodności z prawem zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącego o zwrot należności celnych pobranych z rachunku skarżącego w dniu 19 maja 2005 roku. Zarówno organy celne jak i Sąd I instancji wskazują jako podstawę prawną rozstrzygnięcia odmawiającego zwrotu wyegzekwowanych należności celnych, przepis art. 246 § 2 ustawy Kodeks celny. Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy Kodeks celny należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3 ustawy. Ten ostatni przepis wskazuje natomiast, że nie dokonuje się zarejestrowania retrospektywnego należności celnych w wypadku, gdy kwota należności nie przekracza określonej wysokości, gdy nie została zarejestrowana na skutek błędu organu celnego niemożliwego do wykrycia przez dłużnika oraz w wypadku ustanowienia cła antydumpingowego lub wyrównawczego czy też wydania wiążącej informacji taryfowej.
Konstrukcja przepisu art. 246 § 2 ustawy Kodeks celny wskazuje, że należności celne są zwracane w przypadku stwierdzenia występowania jednej z dwóch przesłanek określonych w tej normie prawnej. Zadaniem Sądu I instancji była więc ocena czy w rozpatrywanej sprawie zachodzi którakolwiek z dwóch przesłanek określonych w powołanym wyżej przepisie prawa warunkująca zwrot należności celnych. O ile Sąd I instancji odniósł się do pierwszej z przesłanek opisanych w art. 246 § 2 ustawy Kodeks celny i uzasadnił z jakich przyczyn uznaje za zasadne stanowisko organów celnych wskazujące, iż w sprawie nie można mówić o należności celnej, która w chwili uiszczenia była prawnie nienależna, to brak jest jakichkolwiek rozważań dotyczących drugiej z przesłanek określonych we wskazanym wyżej przepisie prawa, odnoszących się do treści art. 229 § 3 ustawy Kodeks celny. Okoliczność ta ma o tyle istotne znaczenie, iż jak już wcześniej podkreślono strona skarżąca w skardze skierowanej do Sądu I instancji wprost sformułowała zarzut naruszenia art. 246 § 2 i art. 229 § 3 ustawy Kodeks celny.
W tym stanie rzeczy skoro Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów zgłoszonych w skardze to należy stwierdzić, iż przedwczesne jest rozważanie zasadności zarzutów związanych z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie wskazanych w punkcie II petitum skargi kasacyjnej przepisów ustawy Kodeks celny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.