Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 28 września 2017 r., III SA/Gl 947/16 oddalił skargę W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
W oparciu o ustalenia kontroli dokonanej u W. K., Naczelnik Urzędu Celnego w Katowicach decyzją z [...] sierpnia 2015 r. określił kwotę zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych zgodnie fakturami nr [...] z [...] kwietnia 2014 r. w wysokości 29.226 zł.
Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy otrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Strona wniosła skargę od powyższej decyzji, m.in. zarzucając naruszenie art. 137 § 2, 3 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. nr 613 ze zm.; dalej: Op) przez pominięcie pełnomocnika przy doręczaniu pism (np. pismo organu I instancji z [...] listopada 2014 r. wzywające do przesłania dokumentacji dotyczącej składu surowcowego nabywanych wyrobów), co jest jednoznaczne z pominięciem strony, a jednocześnie staje się podstawą do wznowienia postępowania, bowiem strona (jej pełnomocnik) nie z własnej winy nie brała udziału w części postępowania.
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Wskazał m.in., że postępowanie podatkowe było prowadzone przez organy prawidłowo. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 137 § 2, § 3 i § 4 Op przez pominięcie pełnomocnika przy doręczaniu pism uznał go za bezzasadny. Zdaniem Sądu, z akt sprawy wynika, że organ I instancji pismo z [...] listopada 2014 r. (wezwanie do przesłania dokumentacji dotyczącej składu surowcowego nabywanych wyrobów) skierował na adres strony. Z art. 137 § 3 Op (według stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2015 r.) pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny lub doradca podatkowy może sam uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa. Dopiero [...] maja 2015 r. skarżący, zgodnie z art. 137 § 2 Op, udzielił ustnie do protokołu pełnomocnictwa adwokatowi M. Z., a protokół został dołączony do akt sprawy.
Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, że postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Strona miała zapewniony w nim aktywny udział, możliwość składania wyjaśnień i wniosków dowodów oraz skorzystania z prawa wglądu do akt. Również w trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego strona miała możliwość zapoznania się z aktami spraw i wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, z czego nie skorzystała.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył W. K. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
- - art. 151 w związku z 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 272 ze zm.; dalej: ppsa) poprzez oddalenie skargi, która zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na fakt, że organy podatkowe, zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji naruszyły przepisy postępowania podatkowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 136, art. 144 1 art, 145 § 2 Op poprzez pominięcie przy doręczeniu pism ustanowionego w sprawie pełnomocnika;
- - art. 23 § 4 Op poprzez brak należytego uzasadnienia przez organy podatkowe zastosowanych metod szacowania podstawy opodatkowania i podatku należnego oraz pominięcie innych metod, o których mowa w art. 23 § 3 pkt 1- 6 Op;
- - art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 11 188 Op poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, a mianowicie brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zebranego w trakcie postępowania, w szczególności polegające na: pominięciu dowodów w postaci dowodu z opinii biegłych czy też zwrócenie się o specyfikacje towaru do sprzedającego oleje na terenie RFN, co w rezultacie uniemożliwiło dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego;
- - art. 191 w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 187 § 1 i art. 188 Op poprzez nienależytą i dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Nie wnosił o przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 zd. pierwsze ppsa), wskazaną w § 2 powołanego przepisu, która w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła.
W podstawie kasacyjnej wnoszący środek prawny podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, co zgodnie z art. 174 pkt 2 w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 ppsa wymagało nie tylko wskazania konkretnego przepisu o charakterze procesowym, ale też wykazania, na czym to naruszenie polegało, oraz że mogło mieć ono istotne znaczenie dla wyniku sprawy, czyli że gdyby do naruszenia nie doszło, to rozstrzygnięcie sądu I instancji byłoby innej treści.
Rozpoznawany środek prawny nie spełnia wskazanych wymogów.
Oprócz powołania art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa w zw. z art. 136, art. 144, art. 145 § 2 Op, a także art. 23 § 4, art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 Op, autor skargi kasacyjnej nie przedstawił pełnego uzasadnienia sformułowanych przez siebie zarzutów. Wskazał jedynie na fakt pominięcia przez organ podatkowy oświadczeń procesowych i wniosków dowodowych, składanych przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika strony, a także na fakt pominięcia ustanowionego w sprawie pełnomocnika przy doręczaniu zawiadomienia. Podniósł też, że pełnomocnictwo zostało ustanowione [...] września 2014 r., tak więc organ powinien być świadomy tego, że ustanowiony w postępowaniu zabezpieczającym pełnomocnik reprezentuje stronę również w postępowaniu wymiarowym obejmującym zabezpieczone zobowiązanie podatkowe. Taki sposób sformułowania zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz podniesiona w jego ramach argumentacja nie pozwalają w pełni na jego merytorycznie rozpoznanie.
Poza rozważaniami NSA pozostaje przede wszystkim zarzut naruszenia przepisów postępowania, w części odwołującej się do przepisów Op (poza art. 136, art. 144 i art. 145 § 2), skoro sam autor skargi kasacyjnej odstąpił od uzasadnienia tych naruszeń jako niemających, w jego ocenie, wpływu na wynik rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej.
Odnosząc się natomiast do zarzutu opartego na art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa, to wyraźnie należy zaznaczyć, że zastosowanie wymienionych przepisów zależy od wyniku przeprowadzonej przez sąd I instancji kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego, w zakresie zastosowania wskazanych w skardze kasacyjnej art. 136, art. 144 i art. 145 § 2 Op.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku (s. 22), jak i odpowiedzi na skargę kasacyjną (s. 4), udział pełnomocnika w sprawie został zgłoszony [...] maja 2015 r. do protokołu i od tej daty czynności procesowe były podejmowane z udziałem ustanowionego przez stronę pełnomocnika. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez wnoszącego skargę kasacyjną. Podnosi on jedynie, że pełnomocnictwo udzielone w sprawie zabezpieczenia przedmiotowego zobowiązania podatkowego wywiera skutek także w postępowaniu w sprawie wymiaru tego zobowiązania.
Pogląd ten nie zasługuje na aprobatę. Przedmiotem postępowania podatkowego jest rozpoznanie konkretnej sprawy. Przepisy Ordynacji podatkowej nie definiują co należy rozumieć pod pojęciem sprawy podatkowej, niemniej jednak można z nich wywieść, że sprawa taka obejmuje zespół okoliczności prawnych i faktycznych, w których organ podatkowy stosuje normy prawa podatkowego w celu określenia/ustalenia zobowiązania podatkowego lub innych uprawnień/obowiązków podatkowych.
W stanie prawnym właściwym dla sprawy postępowanie podatkowe mogło być wszczęte z urzędu lub na wniosek (art. 165 § 1 Op). Wszczęcie postępowania z urzędu następowało w formie postanowienia a datą wszczęcia postępowania z urzędu był dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania (art. 165 § 2 i § 4 Op).
Stroną postępowania podatkowego mógł być m.in. podatnik, który z uwagi na swój interes prawny żądał czynności organu podatkowego, do którego czynność organu się odnosiła lub którego interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczyło (art. 133 § 1 Op). Strona mogła działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymagał jej osobistego działania (art. 136 Op). Pełnomocnictwo powinno było być udzielone na piśmie, w formie dokumentu elektronicznego lub zgłoszone ustnie do protokołu (art. 137 § 2 Op). Pełnomocnik był zobowiązany dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 137 § 3 Op). Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, organ był zobowiązany doręczać pisma pełnomocnikowi (art. 145 § 2 Op). Z powyższego wynika, że obowiązek podejmowania w postępowaniu podatkowym czynności procesowych z udziałem pełnomocnika (w tym doręczanie pism procesowych) istnieje dopiero od momentu doręczenia organowi dokumentu pełnomocnictwa w danej sprawie.
Organ podatkowy nie jest bowiem ani uprawniony, ani zobowiązany do poszukiwania pełnomocnictwa, niejako w zastępstwie za pełnomocnika (v. wyrok NSA z 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 1920/15 oraz powołane tam wyroki sądów administracyjnych). Jak zauważył NSA w tym wyroku, użycie w art. 137 § 3 Op sformułowania "do akt" oznacza akta konkretnego postępowania podatkowego stanowiące uporządkowany zbiór dokumentów wytworzonych przez organ oraz nadesłanych przez stronę lub inne podmioty w związku z rozpoznaniem danej sprawy podatkowej, które zakłada się z chwilą wszczęcia tego konkretnego postępowania.
Wobec tego, dokument pełnomocnictwa jako dowód umocowania konkretnej osoby do działania w imieniu strony postępowania, powinien być złożony do akt rozpatrywanej sprawy (za pośrednictwem pełnomocnika lub samej strony). Złożenie dokumentu pełnomocnictwa do akt jednej z kilku spraw prowadzonych przez ten sam organ podatkowy, nawet gdy będzie to pełnomocnictwo ogólne, nie zwalnia jednak pełnomocnika z obowiązku załączenia oryginału lub poświadczonej urzędowo kopii takiego dokumentu do akt kolejnej sprawy. W związku z tym, podzielając stanowisko wyrażone w przywołanym wyroku NSA należy stwierdzić, że obowiązkiem pełnomocnika było złożenie do akt sprawy dokumentu potwierdzającego jego umocowanie do działania w imieniu strony. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnictwo zostało zgłoszone do protokołu [...] maja 2015 r., a tym samym brak jest podstaw do uznania, że podejmowane przed tą datą czynności (z udziałem strony) naruszały procedurę oraz prawo strony do należytej obrony.
Sam fakt udzielenia przez stronę pełnomocnictwa nie wystarcza do uznania, że jest ona reprezentowana w konkretnym postępowaniu przez pełnomocnika. Okoliczność ta musi być ujawniona wobec organu przez złożenie udzielonego pełnomocnictwa czy też stosownego oświadczenia strony na piśmie do akt danej sprawy bądź ustnie do protokołu. Dopiero od tego momentu aktualizują się związane z tym faktem procesowe obowiązki i uprawnienia organu, strony oraz jej pełnomocnika. Ponieważ ujawnienie pełnomocnictwa jest przejawem woli wystąpienia w procesie w charakterze pełnomocnika strony postępowania, stąd też organ nie może doszukiwać się pełnomocnictwa w aktach wszystkich wiadomych mu spraw, toczących się przed tym organem, innymi organami administracyjnymi czy też sądami. W stanie sprawy oznacza to brak możliwości przyjęcia, że pełnomocnictwo udzielone w postępowaniu zabezpieczającym było skuteczne również w postępowaniu wymiarowym.
Podsumowując, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania.
Ponieważ środek prawny został oparty na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa w zw. z art. 207 § 2 ppsa i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b/ w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz.1804 ze zm.). Zgodnie z art. 207 § 2 ppsa w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Uwzględniając, że na tym samym posiedzeniu Sądu były rozpoznawane tożsame sprawy strony, a co za tym idzie nakład pracy pełnomocnika organu był zmniejszony, NSA zasądził zwrot kosztów postępowania w części. Dodatkowo biorąc pod uwagę problemy finansowe skarżącego, NSA uznał, że zastosowanie wspomnianego przepisu jest uzasadnione.