Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 maja 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 2509/15, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę W. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] marca 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że decyzją z [...] lipca 2013 r. Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 10.000 zł.
Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] listopada 2014 r. odmówił skarżącemu umorzenia w całości kary pieniężnej nałożonej w drodze decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] lipca 2013 r.
Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] marca 2015 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy - stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 55, art. 56, art. 60 pkt 7, art. 61 ust. 4 i 5 i art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885 ze zm., dalej: u.f.p.) – utrzymał w mocy zaskarżony akt. W uzasadnieniu wskazał, że kwestie będące przedmiotem zaskarżonej decyzji są pozostawione swobodnemu uznaniu. Organy nie muszą się przychylać do wniosku strony – mogą to zrobić w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi.
Odnosząc się do sytuacji majątkowej skarżącego organ stwierdził, że nie posiada on wolnych środków, jednakże sama trudna sytuacja materialna strony nie może przesądzać o udzieleniu wnioskowanej ulgi. Organ również wskazał, że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia wprowadzeniu egzekucji oraz przewidują daleko posuniętą ochronę dłużnika. Podkreślił również, że umorzenie należności w całości, części stanowi ulgę o najdalszym skutku, powodując w istocie rezygnację Skarbu Państwa z przysługujących mu należności. W sytuacji posiadania przez stronę miesięcznego dochodu i jednocześnie - istnienia ulg, które mniej ingerują w interes Skarbu Państwa, umorzenie należności w całości nie znajduje uzasadnienia.
Oddalając skargę skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że Generalny Inspektor Transportu Drogowego bez naruszania granic swobodnej oceny dowodów uznał, iż wobec skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 ust. 1 u.f.p. umożliwiająca umorzenie obciążających go należności.
W toku prowadzonego postępowania skarżący został wezwany do wskazania przesłanek uzasadniających pozytywne załatwienie wniosku oraz do przedłożenia dokumentów potwierdzających istnienie tych przesłanek. Skarżący przedstawił te dokumenty, organ I instancji ustosunkował się do nich w treści swojej decyzji, organ II instancji zaś, zgodnie ze wskazaniem zawartym w przepisie art. 15 k.p.a. rozpoznał ponownie sprawę.
W zaskarżonej decyzji znalazły się odniesienia organu II instancji do kwestii występowania ważnego interesu dłużnika, przeprowadzono również analizę kondycji finansowej skarżącego.
W ocenie Sądu w badanej sprawie organ, wypełniając regulację przepisu art. 107 § 3 k.p.a., odniósł się do większości zebranego materiału dowodowego w aspekcie przesłanek umorzenia zaległości określonych w ustawie o finansach publicznych, rozważając go przy tym w świetle ważnego interesu dłużnika.
Sąd stwierdził, że postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa a dokonane ustalenia organu są spójne i logiczne, i nie wykraczają poza zakres swobodnej oceny dowodów.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, rozpoznanie sprawy na rozprawie, a także orzeczenie o kosztach postępowania.
Wyrokowi zarzucono:
na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
- art. 56 ust. 1 u.f.p., poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż wobec skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek, w sytuacji gdy nawet częściowo rozpoznany materiał dowodowy wskazuje iż zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności oraz zachodzi ważny interes dłużnika, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
art. 1 § 1 i 2 art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu, pomimo iż decyzja została wydana bez rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało niewskazaniem w uzasadnieniu decyzji, jakim dowodom organ nie dał wiary i z jakich powodów nie został uwzględniony stan zdrowia żony skarżącego, którą się opiekuje i łoży na jej utrzymanie, a co ma przełożenie w jego możliwościach ekonomicznych, art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 w zw. z 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organu, pomimo iż nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono jak choroba żony skarżącego ogranicza jego możliwości finansowe, w tym podjęcie nowej pracy, co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem skarżącemu w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych a mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 56 ust. 1 u.f.p. poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, nieodniesienie się do wszystkich argumentów podniesionych w skardze oraz uchylenie się od dokonania szczególnej oceny i uzasadnienia decyzji uznaniowej.
Organ nie skorzystał z uprawienia do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Na rozprawie 5 września 2018 r. pełnomocnik Organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, o której mowa w § 2 tego przepisu i która w tej sprawie nie wystąpiła.
Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego wnoszący skargę kasacyjną podniósł zarzut błędnej wykładni art. 56 ust. 1 u.f.p. przez przyjęcie, że wobec strony nie zachodzi żadna z przesłanek pozwalających na umorzenie wnioskowanej należności, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mogłoby ewentualnie stanowić podstawę do postawienia zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 56 ust. 1 u.f.p., a nie błędnej jego wykładni. Błędna wykładnia prawa materialnego polega bowiem na mylnym rozumieniu treści lub znaczenia normy prawnej. Z kolei niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego polega na mylnej jego subsumcji (przyporządkowaniu), a więc wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny pozwala (lub nie) na zastosowanie danej normy prawnej. Jednak w żadnym z tych przypadków zarzut naruszenia prawa materialnego nie może służyć do podważania ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzekania przez Sąd I instancji, do czego w istocie zmierza ten zarzut. Wnoszący skargę kasacyjną odwołał się bowiem do ustaleń mających na celu zobrazowanie sytuacji majątkowo – rodzinnej wnioskodawcy (brak nieruchomości, posiadanie bezwartościowych samochodów osobowych, zadłużenie ciążące na mieszkaniu kwaterunkowym, posiadanie niskiej wartości wyposażenia mieszkania oraz choroba żony), co należy do elementów stanu faktycznego, a nie wykładni prawa.
Podsumowując, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia prawa materialnego.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że wnoszący skargę kasacyjną powinien był wskazać przepis procesowy (z podaniem konkretnej jednostki redakcyjnej) oraz wyjaśnić, na czym polega jego naruszenie, a także wykazać, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc taki, że gdyby do niego nie doszło, to rozstrzygnięcie w sprawie byłoby innej treści.
Wnoszący skargę kasacyjną, powołując się na przepisy p.u.s.a., p.p.s.a. oraz k.p.a., zarzucił Sądowi I instancji oddalenie skargi i brak odniesienia się do wszystkich argumentów podniesionych w skardze, mimo że decyzja została wydana bez zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego – w sposób wybiórczy został przedstawiony stan sprawy, bez odniesienia się do stanu zdrowia żony i wyjaśnienia, jak choroba żony wpływa na możliwości zarobkowe skarżącego kasacyjnie oraz budżet rodziny.
Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy bowiem zauważyć, że organ w ramach uznania administracyjnego ma swobodę w podjęciu rozstrzygnięcia, co oznacza, że mimo stwierdzenia wystąpienia jednej z przesłanek umorzeniowych, organ może uwzględnić wniosek o umorzenie należności lub odmówić jego uwzględnienia. Natomiast Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji może jedynie zbadać, czy organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, według zasad regulujących to postępowanie, a nie to, jakiego rodzaju organ podjął rozstrzygnięcie.
W stanie sprawy organ, mimo że stwierdził, iż wnoszący skargę kasacyjną nie posiada wolnych środków, nie uwzględnił wniosku o umorzenie należności, wskazując przy tym, że jest to ulga o najdalszym skutku, powodującym w istocie rezygnację Skarbu Państwa z przysługujących mu należności. Wskazał też, że w postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje regulacja chroniąca dłużnika, co pozwoli stronie zachować niezbędne środki pieniężne na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych. Z tego też względu zdaniem organu trudna sytuacja materialna strony (brak wolnych środków finansowych) nie może przesądzać o udzieleniu wnioskowanej ulgi. Podejmując decyzję organ miał więc pełną świadomość (na podstawie sporządzonego bilansu gospodarstwa domowego w oparciu o informacje przekazane przez wnioskodawcę), że wydatki przewyższają dochód, a mimo to odmówił udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności. Tym samym brak wyraźnego odniesienia się przez organ w zaskarżonej decyzji do choroby żony, mimo iż taka informacja została zawarta we wniosku o umorzenie należności, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, a co za tym idzie nie narusza wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów k.p.a. i p.p.s.a., w stopniu pozwalającym na wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego wyroku.
Podsumowując, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania.
Skarga kasacyjna została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Ze względu na trudną sytuację materialną i przyznane prawo pomocy wnoszącemu skargę kasacyjną, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., Sąd odstąpił od zasądzenia na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego.