Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1093/15, oddalił skargę P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2015 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na FP i FGŚP w części finansowanej przez płatnika za okres od grudnia 2004 r. do października 2010 r. w łącznej wysokości 39.384,47 zł oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 11.542,00 zł naliczonych na [...] grudnia 2010 r. od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2004 r. do października 2010 r. w części finansowanej przez ubezpieczonych, która to decyzja została utrzymana w mocy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r.
Organ ustalił na podstawie uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników "A." Spółki z o.o. w D. (dalej: "Spółka") z dnia [...] lipca 2004 r., że od tej daty zobowiązany był członkiem (prezesem) jej zarządu. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. orzeczono, że odpowiada on jako osoba trzecia za zaległości z tytułu składek i odsetek za zwłokę od tych składek płatnika składek - Spółki, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez stronę obowiązków członka zarządu ww. Spółki, a które na dzień wydania powołanej wyżej decyzji stanowiły łącznie kwotę 84.601,64 zł.
Rozpoznając skargę na zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej "p.p.s.a.") oddalił ją wyjaśniając, że nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Jak podkreślił Sąd I instancji argumentacja strony skarżącej polegała na kwestionowaniu zasadności orzeczenia o jej odpowiedzialności jako osoby trzeciej za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powstałe w czasie pełnienia przez stronę funkcji członka zarządu. Sąd zaznaczył, że postępowanie o umorzenie należności wobec ZUS nie może stanowić płaszczyzny dla polemiki w przedmiocie zasadności i prawidłowości działania organu w postępowaniu, z którego wynika obowiązek strony uregulowania zaległych składek.
Sąd I instancji zauważył, że odpowiedzialność skarżącego za zaległości z tytułu składek i odsetek za zwłokę płatnika składek została orzeczona na mocy decyzji ustalającej ZUS z dnia [...] grudnia 2010 r. Skarżący został prawidłowo pouczony o prawie do wniesienia odwołania od tej decyzji w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia - do Sądu Okręgowego w C.. Z prawa tego nie skorzystał a zatem decyzja stała się prawomocna. Tym samym zobowiązany stracił możliwość powoływania się w postępowaniu sądowym (poza trybem nadzwyczajnym) na przesłanki wyłączające jego odpowiedzialność, w tym na okoliczność, że nie pełnił funkcji członka zarządu Spółki w okresie kiedy powstały po jej stronie zaległości składkowe. Jak wyjaśnił Sąd ocena prawidłowości decyzji o odpowiedzialności skarżącego za zaległości z tytułu składek pozostaje poza kognicją sądu administracyjnego w rozpoznawanej sprawie.
Jednocześnie Sąd I instancji podzielił pogląd organu, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP. Zdaniem Sądu w przypadku skarżącego nie zaistniały warunki uwzględnienia wniosku określone w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 178) – dalej "u.s.u.s". Co do spornych należności toczy się postępowanie egzekucyjne, zajęcie rachunku bankowego strony doprowadziło na dzień wydania decyzji drugoinstancyjnej do wyegzekwowania kwoty 733,49 zł. Skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, jego sytuacja majątkowa również nie uprawnia do wniosku, że egzekucja jest bezskuteczna.
Wniosek, że nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, znajduje – w ocenie Sądu - swoje oparcie w ustaleniach faktycznych sprawy. ZUS prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy. Wydanie decyzji poprzedzone zostało, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji skarżącego, zaś ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonych w art. 7 k.p.a. zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej, a także wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) rażące naruszenie przepisów proceduralnych, art. 7 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,
- 2) rażące naruszenie przepisów proceduralnych, art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s. poprzez nieprawidłowe określenie osoby obowiązanej do uregulowania składek, gdyż skarżący nie był płatnikiem składek,
- 3) naruszenie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez jego niezastosowanie do stanu faktycznego, a w szczególności brak stwierdzenia przesłanki nieściągalności płatnika przez organ rozpoznający sprawę;
- 4) naruszenie art. 116 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) - dalej: "o.p." poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego, a w szczególności pociągnięcie do odpowiedzialności subsydiarnej osoby, która w chwili powstania zobowiązania nie pełniła funkcji członka zarządu spółki, a zatem nie ponosi odpowiedzialności za jej zobowiązania;
- 5) naruszenie art. 61 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.) - dalej: "k.c." poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, a w szczególności poprzez nieuwzględnienie oświadczenia woli o rezygnacji skarżącego z funkcji prezesa zarządu spółki, które zostało złożone w siedzibie spółki w dniu [...] lipca 2004 r., co zostało potwierdzone pieczątką spółki i podpisem osoby odbierającej korespondencję w spółce.
Powołując się na tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości wydanego w przedmiotowej sprawie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł argumenty na poparcie podniesionych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesione w niej zarzuty nie są zasadne.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie oparł skargę kasacyjną na obydwu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Co do zasady w takim przypadku w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydanego wyroku, został ustalony prawidłowo. Ustalenie wadliwości lub prawidłowości przyjętego w sprawie przez organ i zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego rzutować będzie na prawidłowość bądź wadliwość zastosowanych przepisów prawa materialnego, których skutkiem była odmowa umorzenia należności skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Skarżący zarzuca w pkt I ppkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i 80 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut naruszenia wskazanych przepisów skierowany do Sądu I instancji jest chybiony, gdyż Sąd w zaskarżonym wyroku nie stosował tych przepisów. Co istotne formułując zarzut naruszenia przepisów postępowania (poprzez powiązanie przepisów procedury stosowanych przez organy z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) mieć na względzie należy, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa procesowego, jeżeli naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z takiej treści przepisu wynika, że nie każde naruszenie przepisów postępowania administracyjnego będzie stanowiło podstawę uwzględnienia wniesionej skargi, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarówno z petitum jak i uzasadnienia skargi kasacyjnej nie sposób wywieść argumentacji prowadzącej do uznania zarzutu za trafny.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego określonych w petitum skargi kasacyjnej (ppkt 3 i 5) NSA zauważa, że naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jej autor upatruje w nieprawidłowym określeniu osoby obowiązanej do uregulowania składek albowiem skarżący stoi na stanowisku, że nie był płatnikiem składek. W myśl powołanego przepisu podmiotem wykonującym zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych są m.in. płatnicy składek. Zarzut naruszenia art. 116 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa poparty jest tą samą argumentacją. Stosownie do tego przepisu odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.
Przypomnieć zatem trzeba, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społecznie może nastąpić tylko na wniosek zobowiązanego, na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - po spełnieniu przesłanek wskazanych w tych przepisach. Podstawę prawną zaskarżonych decyzji nie stanowiły przepisy, których naruszenie zarzuca strona skarżąca. Rację ma Sąd I instancji twierdząc, że w kontrolowanej sprawie zarówno treść wniosku jak i pozostała argumentacja świadczy niewątpliwie o tym, że żądając umorzenia należności skarżący kasacyjnie dąży w istocie do weryfikacji obciążenia go odpowiedzialnością za niezapłacone przez Spółkę w terminie składki. Podkreślić należy w związku z powyższym, na co słusznie uwagę zwrócił Sąd rozpoznający skargę na decyzje organów, że postępowanie o umorzenie należności wobec ZUS nie może stanowić płaszczyzny dla polemiki w przedmiocie zasadności i prawidłowości działania organu w postępowaniu, z którego wynika obowiązek strony uregulowania zaległych składek.
Zauważyć trzeba, co zupełnie uchodzi uwadze kasatora, że odpowiedzialność skarżącego za zaległości z tytułu składek i odsetek za zwłokę płatnika składek - spółki "A. "- wynika z decyzji ustalającej ZUS z dnia [...] grudnia 2010 roku. W świetle ustaleń organu, zaakceptowanych przez Sąd nie budzi wątpliwości, że skarżący został prawidłowo pouczony o prawie do wniesienia odwołania od tej decyzji w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia - do Sądu Okręgowego w C. i z prawa tego nie skorzystał, czego konsekwencją było uprawomocnienie decyzji. Sąd I instancji podkreślił, z czym należy się zgodzić, że tym samym zobowiązany stracił możliwość powoływania się w postępowaniu sądowym (poza trybem nadzwyczajnym) na przesłanki wyłączające jego odpowiedzialność (określone w art. 116 O.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s.), w tym na okoliczność, że nie pełnił funkcji członka zarządu Spółki w okresie kiedy powstały po jej stronie zaległości składkowe.
Stwierdzić zatem należy, że ocena prawidłowości decyzji o odpowiedzialności skarżącego za zaległości z tytułu składek, w tym podnoszona przez niego argumentacja wspierająca zarzut nieprawidłowego zastosowania art. 61 kodeksu cywilnego, pozostawała poza kognicją sądu administracyjnego w rozpoznawanej sprawie.
Z powyższych przyczyn zarzuty zawarte w ppkt 3, 5 i 6 petitum skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione.
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut w ppkt 4 petitum skargi kasacyjnej poprzez brak stwierdzenia przesłanki nieściągalności płatnika przez organ rozpoznający sprawę.
W niepodważonym przez kasatora stanie faktycznym sprawy, Sąd I instancji podzielił zasadność stanowiska organu, że w sprawie nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, a ocena ta nie budzi zastrzeżeń NSA. Powyższa konstatacja oznacza, że pomijając kwestię charakteru decyzji w sprawie umorzenia składek (fakultatywność umorzenia), dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Tymczasem jak wynika, z zaakceptowanych przez Sąd I instancji ustaleń organu, co do spornych należności strony skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne, zajęcie jej rachunku bankowego doprowadziło na dzień wydania zaskarżonej decyzji do wyegzekwowania kwoty 733,49 zł. zaś skarżący kasacyjnie w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą a jego sytuacja majątkowa również nie uprawnia do wniosku, że egzekucja jest bezskuteczna.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.