Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 44/16 oddalił skargę W. A.W., M. K. Spółki Jawnej w A. (dalej: skarżąca lub spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Gdyni (dalej: DIC) z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu należności celnych.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu [...] stycznia 2015 r. do Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni (dalej: NUC) wpłynął wniosek spółki dotyczący zwrotu należności celnych wynikających z długu celnego oraz podatku od towarów i usług za towar zgłoszony do procedury dopuszczenia do obrotu na podstawie zgłoszenia celnego o numerze [...] z dnia [...] grudnia 2014 r.
W toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji, pismem z dnia [...] marca 2015 r. strona wskazała, iż za pośrednictwem Ambasady Chińskiej Republiki zgłosiła przestępstwo gospodarcze, którego dopuścić się miał nadawca otrzymanego towaru: firma T. z Chin. Poinformowała również, że w dniu [...] marca 2015 r. otrzymała od biura pomorskiego w Chinach P. [...] poświadczenie z policji chińskiej potwierdzające jej działania w sprawie reklamowanego towaru.
W dniu [...] sierpnia 2015 r. NUC zwrócił się do Wydziału Kontroli Izby Celnej w Gdyni z prośbą o pomoc w weryfikacji autentyczności ww. dokumentów wydanych przez chińskie organy oraz o uzyskanie oficjalnej informacji o ewentualnych wynikach postępowania prowadzonego przez chińskie władze.
Pismem z dnia [...] września 2015 r. Wydział Kontroli Izby Celnej w Gdyni poinformował NUC, iż przekazał stosowny wniosek o pomoc w weryfikacji autentyczności dokumentów wydanych przez chińskie organy do Wydziału Międzynarodowej Pomocy Administracyjnej w Izbie Celnej we Wrocławiu.
NUC, postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. zawiesił postępowanie wszczęte wnioskiem strony z dnia [...] stycznia 2015 r. w związku z wystąpieniem o pomoc prawną do chińskich organów państwowych.
Orzekając na skutek zażalenia, DIC postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ II instancji stwierdził, iż wyczerpujące postępowanie dowodowe, o które zabiega NUC w granicach wynikających z tej sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale i konieczne. Przeprowadzenie przez organ I instancji postępowania dowodowego z zachowaniem w nim także gwarancji procesowych dla strony tego postępowania, z oczywistych względów nie wpłynie na samodzielność i niezależność organu I instancji w przeprowadzaniu postępowania dowodowego. W konsekwencji DIC podzielił stanowisko organu I instancji, że zawieszenie przedmiotowego postępowania celnego znajduje uzasadnienie w uregulowaniach prawnych, a przede wszystkim w interesie prawnym i gospodarczym strony.
Skarżąca nie zgadzając się ze stanowiskiem organu, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
Sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) i uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności wskazał na treść art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 858 ze zm. – dalej: Prawo celne) zgodnie z którym organ celny może zawiesić postępowanie w przypadku, gdy w jego toku wystąpił z wnioskiem o pomoc prawną do organu celnego państwa obcego lub innego uprawnionego podmiotu państwa obcego.
Sąd zaznaczył, że z uwagi na wskazaną przez skarżącą podstawę prawną dochodzenia zwrotu należności celnych tj. art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego w zw. z art. 900 ust.1 lit. h rozporządzenia wykonawczego do Wspólnotowego Kodeksu Celnego, organy celne zobowiązane są ustalić czy tak jak podaje strona skarżąca przedmiotem dopuszczenia do obrotu nie była przędza poliestrowa. Konieczne jest także ustalenie dobrej woli skarżącej tj. czy zadeklarowanie w zgłoszeniu celnym niesprowadzonego przez nią towaru nie wynikało z niedbalstwa bądź też czy nie nastąpiła pomyłka po stronie nadawcy (eksportera).
Jednocześnie WSA podkreślił, że zawieszenie postępowania na podstawie ww. przepisu jest fakultatywne i w tym zakresie organy celne nie polemizują ze skarżącą, a mimo tego doszło do ponowienia tego zarzutu w skardze. Na podstawie przywołanego przepisu oczywistym jest, że w przypadku wystąpienia w toku postępowania z wnioskiem o pomoc prawną do organu celnego państwa obcego lub innego uprawnionego podmiotu państwa obcego, organ celny nie musi ale może zawiesić postępowanie. Stanowisko w tym przedmiocie zobowiązany jest uzasadnić, co podlega ocenie Sądu.
Sąd I instancji uznał, że organy celne nie naruszyły art. 87 ust. 1 Prawa celnego. Po pierwsze, w sytuacji gdy skarżąca otrzymała weryfikowane dokumenty z Chin pocztą elektroniczną w postaci skanów i tylko w takiej formie przedstawiła je organowi pierwszej instancji, zasadnym było zwrócenie się do organów chińskich o pomoc prawną w weryfikacji ich autentyczności. Po drugie celem zwrócenia się o pomoc prawną było jednocześnie uzyskanie informacji o wynikach prowadzonych postępowań przez chińskie organy, co może mieć wpływ na ustalenie przesłanek istotnych dla uznania zasadności wniosku o zwrot należności celnych. Zdaniem WSA, w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy nie sposób przyjąć, że uwzględnienie wniosku powinno nastąpić niejako automatycznie. W zaskarżonym postanowieniu wykazano wpływ ustaleń organów państwa obcego, o pomoc prawną do którego organ celny zwrócił się a wyjaśnieniem przesłanek istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku o zwrot należności celnych.
W ocenie Sądu I instancji w świetle powyższych rozważań nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 125 § 1 i 2 oraz art. 139 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. – dalej: O.p.).
Spółka wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia w całości, jak również uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a to:
- 1) art. 87 ust. 1 Prawa celnego przez jego niezasadne zastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że wystąpienie w toku postępowania o pomoc prawną do organu państwa obcego lub innego podmiótł państwa obcego wymaga w przedmiotowej sprawie wydania postanowienia o zawieszeniu, podczas gdy organy celne nawet w przypadku wystąpienia z takim wnioskiem nie są zobligowane do zawieszenia prowadzonego postępowania celnego;
- 2) art. 87 ust. 1 Prawa celnego przez jego niezasadne zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, iż w przedmiotowej sprawie wykazano wpływ ustaleń organów państwa obcego, o pomoc prawną do którego organ celny zwrócił się o wyjaśnienie przesłanek istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku o zwrot należności celnych, podczas gdy organ I instancji nie wykazał dostatecznie zasadności wystąpienia o pomoc prawną do organów państwa obcego w kontekście jego wpływu na rozstrzygnięcie postępowania o zwrot należności celnych.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania polegające na naruszeniu:
- 1) art. 125 § 1 i 2 oraz art. 139 O.p. poprzez naruszenie przez organ zasady szybkiego działania i obowiązku załatwienia sprawy niezwłocznie, co jest konsekwencją wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zawieszenie postępowania było niezasadne;
- 2) art. 151 p.p.s.a poprzez niezasadne oddalenie skargi na postanowienie DIC w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem m.in. art. 87 Prawa celnego podczas gdy nie było podstaw do zawieszenia przez organ celny prowadzonego postępowania oraz z naruszeniem innych przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, jak również na błędnym ustaleniu przez organy celne stanu faktycznego w sprawie, przy czym w wskazane uchybienia mogły mieć istotny wpław na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie przez Sąd wskazanych błędów skutkowałoby uwzględnieniem skargi spółki, co jednocześnie doprowadziło do naruszenia art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. przez nieprawidłową realizację ustawowego obowiązku kontroli legalności postanowienia i nie dostrzeżenie przez Sąd w zaskarżonym wyroku naruszenia przez organy celne wymienionych przepisów.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie spółka przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).
Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Powołane w skardze zarzuty kasacyjne, zarówno te dotyczące naruszenia procedury, jak i te odnoszące się do uchybienia prawu materialnemu nie zasługiwały na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej postawione zarzuty dotyczą głównie naruszenia art. 87 ust. 1 Prawa celnego. Przepis ten został wskazany zarówno w zarzutach naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Zaznaczenia wymaga, że przepis ten reguluje zawieszenie postępowania celnego, odnosi się zatem do instytucji procesowej zawieszenia postępowania. Dlatego też zarzuty dotyczące naruszenia art. 87 Prawa celnego należy uznać jako kwestionujące regulację procesową.
Z treści zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej wynika, że spółka neguje potrzebę zawieszenia postępowania w stanie faktycznym sprawy. W ocenie spółki wystąpienie w toku postępowania o pomoc prawną do innego państwa nie obliguje organu do zawieszenia postępowania celnego. Spółka kwestionuje również wykazanie wpływu ustaleń organów państwa obcego na wyjaśnienie przesłanek istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku o zwrot należności celnych. Ponadto, kasator podnosi zarzut błędnych ustaleń faktycznych, ale w tym zakresie nie wskazuje adekwatnego przepisu prawa związanego z dokonywaniem ustaleń faktycznych w sprawie. Takim przepisem byłby np. art. 122 lub art. 187 Ordynacji podatkowej.
Postawione zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanego przez spółkę art. 87 ust. 1 Prawa celnego. Stosownie do brzmienia tego przepisu, obowiązującego w dacie wydania postanowienia organu I instancji, tj. 11 września 2015 r., organ celny może zawiesić postępowanie w przypadku, gdy w jego toku wystąpił z wnioskiem o pomoc prawną do organu celnego państwa obcego lub innego uprawnionego podmiotu państwa obcego.
Przede wszystkim stwierdzić należy, że zawieszenie postępowania na podstawie tego przepisu ma charakter fakultatywny. Nie kwestionowały tego organy celne, ani też Sąd I instancji. Oznacza to, że organ celny na podstawie tego przepisu może, ale nie musi zawiesić postępowania.
W ocenie NSA w okolicznościach faktycznych sprawy były podstawy do zawieszenia postępowania. W zaskarżonym postanowieniu wykazano wpływ ustaleń organów państwa obcego, do którego zwrócił się organ celny o pomoc prawną w wyjaśnieniu przesłanek istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku o zwrot należności celnych. Przede wszystkim już samo przedstawienie organowi celnemu skanów dokumentów podlegających weryfikacji uzasadniało zwrócenie się do organów chińskich o pomoc prawną w weryfikacji ich autentyczności.
Podkreślenia wymaga, że organ celny wystąpił do chińskich organów państwowych o pomoc prawną nie tylko w zakresie weryfikacji dokumentów przedłożonych przez skarżącą w formie skanów otrzymanych za pomocą poczty elektronicznej. Celem zwrócenia się o pomoc prawną było jednocześnie uzyskanie informacji o wynikach prowadzonych postępowań przez chińskie organy, co może mieć wpływ na ustalenie przesłanek istotnych dla uznania zasadności wniosku o zwrot należności celnych.
Zaznaczenia wymaga, że weryfikacja autentyczności przedłożonych dokumentów jest konieczna dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku skarżącej o zwrot należności celnych. Podkreślić należy, że skarżąca jako podstawę prawną wniosku o zwrot należności celnych wskazała art. 239 WKC w zw. z art. 900 ust. 1 lit. h RWKC. Z powołanych przepisów wynika, że przesłankami zwrotu są: brak świadomego działania, jak i ewidentnego zaniedbania osoby zainteresowanej, wysłania towarów do odbiorcy w wyniku pomyłki nadawcy.
Dokonanie zwrotu należności celnych może zostać zatem uzależnione od szczególnych okoliczności, które winny być ustalone przez organy prowadzące postępowanie celne. Zauważyć należy, że w okolicznościach faktycznych sprawy wskazuje się na popełnione przestępstwo gospodarcze, którego miał się dopuścić nadawca towaru. Powyższe, w ocenie NSA w pełni uzasadnia, że sprawa zwrotu należności celnych wymaga jednoznacznych ustaleń w zakresie dokonanego importu. Istotne jest bowiem ustalenie, czy tak jak podaje strona skarżąca, przedmiotem dopuszczenia do obrotu nie była przędza poliestrowa, czy nie zachodziło w zakresie importu towaru niedbalstwo skarżącej, jak również czy nie nastąpiła pomyłka ze strony nadawcy.
Z treści art. 239 WKC wynika jednoznacznie, że w przypadku zwrotu należności celnych na podstawie tego przepisu nieodzownym warunkiem zwrotu jest zbadanie przesłanek tego zwrotu, w tym ustalenie czy w grę nie wchodzi świadome działanie strony czy oczywiste zaniedbanie osoby zainteresowanej w zakresie otrzymania w ramach dokonanego importu kruszywa (piasku) zamiast przędzy z włókna ciągłego teksturowanego 100 % poliester, jak i ciętego teksturowanego 100 % poliester. Strona twierdzi bowiem, że dopuszczono do swobodnego obrotu nie przędzę z włókna ciągłego i ciętego, która miała być przedmiotem importu tylko kruszywo (piasek), które zostało sprowadzone do kraju w wyniku przestępczego działania nadawcy towaru.
W orzecznictwie TSUE przyjmuje się, że organy celne mają obowiązek badania przesłanek zwrotu należności celnych. Organ rozpatrujący wniosek nie jest bowiem związany podstawą prawną wskazaną we wniosku. Jeżeli zatem organ uzna, że nie jest uzasadnione stanowisko wnioskodawcy, co do zastosowania w danym wypadku konkretnej podstawy zwrotu lub umorzenia, to powinien on z urzędu zbadać, czy w danym wypadku nie znajdą zastosowania inne podstawy prawne zwrotu lub umorzenia (por. wyrok ETS z dnia 18 stycznia 1996 r. w sprawie SEIM - Sociedade de Exportaçăo e Importaçăo de Materiais LdS p. Subdirector - Geral das Alfândegas, C-446/93, Rec. 1996, s. 1-73; wyrok ETS z dnia 11 listopada 1999 r. w sprawie Söhl & Söhlke p. Haupt- zollamt Bremen, C-48/98, ECR 1999, s. 1-7877).
W konsekwencji za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 125 § 1 i 2 oraz art. 139 O.p. poprzez naruszenie przez organ zasady szybkości postępowania. Czas prowadzenia w niniejszej sprawie postępowania determinowany jest bowiem przez konieczność uzyskania odpowiedzi chińskich organów, a będącej konsekwencją złożonego przez spółkę wniosku o zwrotu należności celnych i okoliczności faktycznych sprawy.
Skonstatować wobec powyższego należy, że w zaistniałym stanie faktycznym usprawiedliwione było zawieszenie postępowania celnego w zakresie zwrotu należności celnych w związku z oczekiwaniem na odpowiedź organów chińskich w przedmiocie dokonanego przez skarżącą importu towaru. Uzyskane informacje pozwolą bowiem na jednoznaczna ocenę przesłanek zwrotu należności celnych.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) w zw. z pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz.1804 ze zm).