Uzasadnienie
Pismem z 16 kwietnia 2018 r. Prezydent Miasta Z. zwrócił się z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego i wskazanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. jako organu właściwego w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przedmiocie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych poniesionych w ramach wykonania zastępczego.
W uzasadnieniu Prezydent Miasta Z. wystawił tytuł wykonawczy, wzywający stronę do wykonania obowiązku określonego w decyzji tego organu z 9 stycznia 2017 r., polegającego na usunięciu odpadów zawierających azbest magazynowanych w miejscu nieprzeznaczonym do ich magazynowania. Wobec nie wykonania tego obowiązku nałożono na posiadacza odpadów grzywnę w wysokości [...] zł, celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym. Wobec niewykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym oraz nieuiszczeniu nałożonej grzywny wydano postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego, jednocześnie nakładając na zobowiązanego obowiązek wpłacenia kwoty [...] zł tytułem zaliczki na poczet kosztów wykonania zastępczego. Wystawiono tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 7 sierpnia 2017 r. o zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego. Zobowiązany zaliczki nie wpłacił.
Następnie zawiadomiono zobowiązanego o zakończeniu czynności egzekucyjnych, w drodze wykonania zastępczego i o wykonaniu egzekwowanego obowiązku oraz wezwano do uiszczenia kwoty [...] zł tytułem kosztów zastępczego wykonania obowiązku z pouczeniem, że w przypadku niewpłacenia kwoty w terminie zostanie ona przymusowo ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. W związku z tym, że zobowiązany nie wpłacił należności pomimo wydanego dnia [...] grudnia 2017 r. wezwania do zapłaty, organ w dniu [...] lutego 2018 r. skierował tytuł wykonawczy do Urzędu Skarbowego w Z., w celu egzekucji należności pieniężnych.
Strona w dniu 23 lutego 2018 r. wniosła do Prezydenta Miasta Z. wniosek o rozłożenie na raty należności za wykonanie zastępcze.
Wniosek strony przesłano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z., jako właściwego w sprawie, zgodnie z art. 19 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2017 r. poz. 1201; dalej: upea).
W ocenie wnioskodawcy brak jest jego właściwości rzeczowej oraz miejscowej. Tym samym wniosek strony należy przekazać do organu właściwego. W art. 134 upea ustawodawca wskazał, że w przypadku, gdy zobowiązany nie wpłaci w oznaczonym terminie kwoty na pokrycie kosztów wykonania zastępczego, wskazanej w doręczonym wykazie w myśl art. 133 cyt. ustawy, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję tych należności stosownie do przepisów o egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.
W ocenie Prezydenta Miasta Z. wykonanie zastępcze jest środkiem egzekucyjnym o charakterze niepieniężnym, wymienionym w art. 1a pkt 12 lit. b) upea, zapłata za wykonanie zastępcze egzekwowana jest jak należność pieniężna, w związku z czym zgodnie z art. 19 § 1 cyt. ustawy to naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji
W odpowiedzi na wniosek Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Z. jako organu właściwego do załatwienia sprawy o rozłożenia na raty zobowiązań z tytułu zastępczego wykonania obowiązku wymienionego w tytule wykonawczym nr [...] na łączną kwotę [...] zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych. W sprawie występuje negatywny spór kompetencyjny, czyli sytuacja prawna, w której zarówno organ jednostki samorządu terytorialnego, jak i organ administracji rządowej, uważają się za niewłaściwe w sprawie.
Zgodnie z art. 26 § 1 upea organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
W sprawie jest bezsporne, że Prezydent Miasta Z. jest wierzycielem w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2018 r., poz. 992). Powyższe z tego względu, że wykonanie zastępcze wykonania obowiązku wymienionego w tytule wykonawczym nr [...] na łączna kwotę [...] zł wynika z decyzji Prezydenta Miasta Z. z [...] stycznia 2017 r., w przedmiocie usunięcia odpadów zawierających azbest magazynowanych w miejscu nieprzeznaczonym do ich magazynowania
Przepis art. 19 § 1 upea ustanawia ogólną zasadę, że organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV, a także do realizacji wniosków o odzyskanie należności pieniężnych oraz podjęcie środków zabezpieczających należności pieniężne określonych w ustawie o wzajemnej pomocy jest naczelnik urzędu skarbowego. Od tej ogólnej reguły zostały wprowadzone wyjątki w § 2-8 art. 19 upea, które należy interpretować zwężająco.
Reguły wykładni systemowej nakazują przyjąć, że właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach staje się jest organem egzekucyjnym w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych na zasadzie przyjętej w art. 19 § 2 upea tylko w zakresie zadań własnych. Nie ulega, bowiem wątpliwości, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem zależnym, które co do zasady toczy się w sprawie wykonania aktu wydanego w innym postępowaniu administracyjnym albo w postępowaniu sądowym (por. art. 3 upea). W konsekwencji przedmiot tego postępowania jest niesamodzielny, bo determinuje go treść aktu administracyjnego wydanego w innym postępowaniu, np. jurysdykcyjnym, a w pewnych wypadkach nawet orzeczenie sądu.
Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że stosownie do art. 135 upea w sprawach kosztów wykonania zastępczego, nieuregulowanych w art. 127-134, stosuje się przepisy art. 64c- 65 upea. Przepis ten nakłada na organ prowadzący egzekucję niepieniężną obowiązek stosowania tych przepisów. Podstawę prawną do rozłożenia na raty kosztów postępowania stanowi art. 64f upea, który stanowi, że organ egzekucyjny, ze względu na ważny interes zobowiązanego, może rozłożyć na raty zapłatę przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych. Rozłożenie na raty zapłaty może nastąpić wyłącznie ze względu na ważny interes zobowiązanego i od tej zasady ustawodawca nie wprowadza żadnych wyjątków. Istnienie tej przesłanki jest każdorazowo ustalane indywidualnie przez organ egzekucyjny. Ustaleniu podlegać będzie zarówno istnienie interesu zobowiązanego, jak i jego waga. Stwierdzenie istnienia przesłanki wymienionej w cytowanym przepisie nie nakłada jeszcze na organ automatycznego obowiązku podjęcia rozstrzygnięcia o rozłożeniu na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych. Z literalnego brzmienia przepisu wynika, bowiem, że rozłożenie na raty spłaty kosztów egzekucyjnych ma charakter fakultatywny a organem właściwym jest organ egzekucyjny na rzecz, którego przypadają przedmiotowe koszty. W związku z tym właściwym organem egzekucyjnym do rozłożenia kosztów egzekucyjnych na raty jest organ, na którego rzecz one przypadająca. Chodzi tu o Prezydenta Miasta Z. To przepisy działu III ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustalają właściwość organu egzekucyjnego w sprawie załatwienia wniosku zobowiązanego [...] nie zaś ogólne przepisy o właściwości miejscowej i rzeczowej organu egzekucyjnego. Prezydent Miasta Z. prowadząc egzekucję niepieniężną poniósł koszty egzekucyjne. To w interesie tego organu jako wierzyciela leży, więc ściągnięcie tych kosztów i on może orzec o ich umorzeniu czy rozłożeniu na raty. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zamościu nie jest wierzycielem kosztów egzekucyjnych powstałych w trakcie prowadzenia egzekucji niepieniężnej, a rozstrzyganie o rozłożeniu na raty należności przypadających na rzecz innego organu byłoby naruszeniem uprawnień Prezydenta Miasta Zamość jako wierzyciela
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a. wskazuje Prezydenta Miasta Z. jako organ egzekucyjny właściwy w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na zobowiązanego [...], obejmujących rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych poniesionych w ramach wykonania zastępczego.