Postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., I GZ 1/07

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 24 stycznia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. – Firma Handlowa [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 2 października 2006 r., sygn. akt I SA/Go 235/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi T. K. – Firma Handlowa [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] grudnia 2005 r., Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty wynikającej z długu celnego oraz podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Skład

sędzia NSA Urszula Raczkiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Go 235/06, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.

Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym. T. K. w złożonym oświadczeniu wskazał, że nie posiada oszczędności i majątku. Utrzymuje się z dochodów z działalności gospodarczej w kwocie 3000 zł miesięcznie. Z dochodów tych utrzymuje niepracującą żonę i dwoje dzieci w wieku szkolnym. Miesięczne wydatki rodziny obejmują kwotę 800 zł z tytułu najmu i kosztów eksploatacji mieszkania, 100 zł na zakup leków. Nadto dochody przeznaczane są na koszty leczenia choroby alergicznej syna, naukę dzieci i bieżące utrzymanie.

Po rozpatrzeniu sprawy w związku z wniesionym sprzeciwem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 2 października 2006 r. odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał niemożności poniesienia kosztów postępowania. Oceniając wskazane przez wnioskodawcę okoliczności stwierdził, że oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącego zawierają istotne sprzeczności i tym samym nie przekonują o braku możliwości pokrycia kosztów sądowych. Jak wynika z treści uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, działalność gospodarcza przynosiła T. K. dochód miesięczny w wysokości 3000 zł i w świetle tego za niemiarodajne uznać należy dokumenty, z których miało wynikać, że działalność gospodarcza była niedochodowa. Sąd wskazał, że wpis od skargi w sprawie, której dotyczy wniosek o przyznanie prawa pomocy wynosi 200 zł a w sytuacji gdy skarżący przed pozbawieniem wolności osiągał stałe miesięczne dochody trudno uznać by uiszczenie stosunkowo niewielkiej kwoty mogło narazić jego i rodzinę na uszczerbek w zakresie koniecznego utrzymania. Sąd podkreślił, że należności celne i podatkowe, których dotyczy zaskarżona decyzja są związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i skarżący planując wydatki winien także uwzględniać koszty ewentualnych postępowań sądowych.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał, że od chwili wszczęcia postępowań weryfikacyjnych przez organy celne jego sytuacja rodzinna uległa drastycznej zmianie.

Jego zdaniem, Sąd dokonując oceny sytuacji majątkowej ocenił jedynie możliwości zarobkowe wnioskodawcy oraz hipotetycznie założył, że prowadząc w przeszłości działalność gospodarczą skarżący mógł liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowań sądowych. Wskazał, że ponosi znaczne koszty w związku z trwającymi już postępowaniami sądowoadministracyjnymi, których jest kilkadziesiąt, a to z kolei ma zasadnicze znaczenie dla jego sytuacji materialnej. W związku z powyższym uważa za niezbędne ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem wnioskodawca nie jest w stanie uiścić wymaganego przez Sąd wpisu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W ocenie skarżącego, odmowa przyznania mu prawa pomocy jest równoznaczna z pozbawieniem go prawa do rzetelnej oceny przez Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organy celne za dostatecznie udowodnione a tym samym i konstytucyjnego prawa do sądu.

Skarżący wskazał także, że na mocy postanowień Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim od kwietnia 2006 r. do września 2006 r. nieprzerwanie przebywał w areszcie, a zatem nie prowadził działalności gospodarczej i nie osiągał dochodów. Jego żona jest w ciężkiej sytuacji finansowej, bowiem jest osobą bezrobotną, zajmującą się wychowaniem dzieci.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postawienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co ma stanowić o zapewnieniu stronie jej podstawowego prawa do sądu, bowiem w przeciwnym wypadku pozbawienie strony tego prawa sprzeczne będzie z Konstytucją RP oraz orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącym prawa do sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.).

W piśmiennictwie podnosi się także, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych (H. Knysiak-Molczyk "Prawo pomocy w ustawie z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" - Przegląd Sądowy nr 11-12/2003, s. 85).

Tak pojmowana instytucja prawa pomocy wynika z faktu, iż Sąd powinien zapewnić równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić przeszkodę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwia stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Sąd I instancji oceniając sytuację majątkową i finansową skarżącego uznał, że skarżący mógł zgromadzić środki umożliwiające uiszczenie przez niego wpisu w wysokości 200 zł.

Sąd nie odniósł się jednak do dwóch istotnych kwestii wskazanych w zażaleniu a wcześniej w sprzeciwie, a mianowicie do tego, że skarżący jest stroną, jak podał, wielu postępowań administracyjnych i sądowych a ponadto, że przez kilka miesięcy przebywał w areszcie tymczasowym. Niewątpliwie obydwie okoliczności mają istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż wpływają na pogorszenie sytuacji materialnej skarżącego. Dla oceny sytuacji materialnej istotne znaczenie ma także wysokość osiągniętych przez skarżącego dochodów w 2005 r., których skarżący nie udokumentował.

Ponownie rozpoznając wniosek Sąd powinien wezwać do jego uzupełnienia przez dostarczenie kopii zeznania podatkowego za 2005 r. (mimo wezwania Sądu w maju 2006 r. skarżący nie dostarczył rocznego PIT), sprecyzowania wysokości kosztów poniesionych w związku z toczącymi się postępowaniami sądowymi, w tym w szczególności do wskazania sygnatur spraw, w których postępowanie się toczy i określenia wysokości poniesionych w każdej z nich wpisów sądowych, ewentualnie innych kosztów postępowania a także o podanie dokładnych danych o dochodach w 2006 r. Uzupełnienie danych dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego jest niezbędne dla dokonania przez Sąd ustaleń czy skarżący posiada dostateczne środki na pokrycie kosztów wpisu w rozpoznawanej sprawie.

Z wymienionych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.