Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 31 października 2013 r. oddalił wniosek A. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że A. N. w urzędowym formularzu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i trzyletnią córką. Majątek stanowi drewniany dom jednorodzinny o pow. 50m2. Jedyne źródło dochodów stanowi wynagrodzenie za pracę męża w wysokości 2.600 zł brutto miesięcznie.
Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie o nadesłanie dodatkowych dokumentów przedstawiła zeznanie podatkowe za 2012 r., w którym wykazała dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w wysokości 21.033,56 zł i zeznanie podatkowe męża za 2012 r. gdzie przychód ze stosunku pracy wynosił 32.197,34 zł. Przedłożyła zaświadczenie z którego wynika, że wraz z mężem jest płatnikiem podatku od nieruchomości rolnej o pow. 0,4942 ha, w tym 0,4194 ha użytków rolnych; zaświadczenie od pracodawcy męża z którego wynika, że średni dochód miesięczny z ostatnich trzech miesięcy wynosi 2.553,33 zł brutto (1.850,64 zł netto), z którego potrącane jest 400 zł tytułem wyroków sądowych i świadczeń z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Skarżąca przedłożyła również wyciągi z rachunków bankowych oraz rachunki z tytułu prowadzenia domu oraz dowód na spłatę kredytu konsumpcyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalając wniosek skarżącej stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodzą przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podniósł, że skarżąca jeszcze w 2012 r. osiągnęła dochody z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej oraz że mąż jej dysponuje stałym miesięcznym dochodem z wynagrodzenia za pracę. Posiadają oni również środki na rachunku bankowym w kwocie przewyższającej koszty sądowe – w czerwcu 2013 r. stan konta męża skarżącej wynosił ponad 5.000 zł. Sąd stwierdził, że nawet przy pokryciu stałych miesięcznych wydatków skarżąca przy dołożeniu należytej staranności była w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanymi przez siebie postępowaniami sądowymi.
W zażaleniu na powyższe postanowienie A. N. wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych lub ewentualnie jego uchylenie. Podkreśliła, że obecnie mąż jest jedynym żywicielem rodziny, ona obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych dochodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.).
Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.
Zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca przedstawił dokumenty, do których był wezwany.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności oraz przedstawionych przez nią dokumentów należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez męża skarżącej na koncie bankowym. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, wskazując, na środki zgromadzone na koncie bankowym męża skarżącej, że ze środków tych była ona w stanie wygospodarować kwotę na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanymi postępowaniami sądowymi.
W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych osób fizycznych prowadzących postępowanie sądowe.
Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na posiadane przez stronę środki finansowe zgromadzone na koncie bankowym brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zatem skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.)
Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że odmowa przyznania prawa pomocy nie stoi na przeszkodzie złożeniu przez skarżącą kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w przepisanej formie, w którym zostaną należycie wykazane przesłanki, ponieważ stosownie do przepisu art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.