Uzasadnienie
Postanowieniem z 30 października 2020 r., sygn. akt I SA/ Gl 1034/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę B. B., B. B. – wspólnicy F. s.c. B. B., B. B.(dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
W motywach podjętego rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 1 września 2020 r., skarżąca została wezwana, na adres podany w skardze, do usunięcia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku – numeru identyfikacyjnego REGON albo numeru w innym właściwym rejestrze lub ewidencji, albo numeru identyfikacji podatkowej oraz do złożenia dokumentu określającego umocowanie osoby podpisanej pod skargą do reprezentowania strony skarżącej, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.
Przesyłka pocztowa, zawierająca wyżej opisane wezwanie ze stosownym pouczeniem, została uznana za skutecznie doręczoną stronie skarżącej, w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.), w dniu 2 października 2020 r. Termin wskazany w przedmiotowym wezwaniu, w trakcie, którego możliwe było usunięcie braków formalnych skargi, upływał zatem z dniem 9 października 2020 r. W przepisanym prawem terminie skarżąca nie usunęła braków formalnych skargi, zatem Sąd I instancji odrzucił skargę zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.,
Zażalenie na powyższe orzeczenie złożyła skarżąca zaskarżając je w całości wniosła o jego uchylenie wobec błędu w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść orzeczenia, a polegający na przyjęciu, że siedmiodniowy termin na usunięcie braków formalnych skargi upłynął z dniem 9 października 2020 r., podczas gdy przesyłka pocztowa z wezwaniem nie została skutecznie doręczona stronie do dnia 2 października 2020 r. tj. terminu przechowywania przesyłki, z przyczyn niezależnych od strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 65 § 1 p.p.s.a. sąd dokonuje doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012 r. poz. 1529), przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy. Pisma w postępowaniu sądowym lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism (art. 67 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej (...) albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.).
W przypadku niepodjęcia pisma w terminie siedmiu dni, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego terminu (art. 73 § 3 i 4 p.p.s.a.).
Z kolei w art. 65 § 2 p.p.s.a. umieszczono odesłanie do przepisów wykonawczych regulujących sposób doręczania pism sądowych w sprawach cywilnych, tj. do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 1222). Powyższe oznacza, że dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. konieczne jest dwukrotne awizowanie przesyłki sądowej i złożenie jej na kolejne siedmiodniowe okresy w placówce pocztowej. Zgodnie z § 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dla wywołania skutków doręczenia zastępczego (awizo) konieczne jest dokonanie adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki i złożenie swojego podpisu oraz oddanie przesyłki niezwłocznie do właściwej placówki pocztowej operatora lub właściwego urzędu gminy. Placówka pocztowa operatora lub urząd gminy potwierdza przyjęcie od doręczającego awizowanej przesyłki przez umieszczenie na stronie adresowej odcisku datownika i podpisu przyjmującego pracownika.
Zgodnie zaś z § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli osoba uprawniona nie zgłosi się po odbiór przesyłki złożonej w placówce pocztowej operatora w powyższym terminie, placówka pocztowa operatora sporządza powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia, które doręczający niezwłocznie pozostawia w drzwiach adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej albo w skrytce pocztowej wskazanej przez adresata, zaznacza dokonanie powtórnego zawiadomienia na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki adnotacją "awizowano powtórnie dnia" i podpisem oraz przechowuje przesyłkę przez okres siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia powtórnego zawiadomienia. Sporządzenia powtórnego zawiadomienia oraz adnotacji o jego dokonaniu na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki dokonuje doręczający, który niezwłocznie powiadamia o tym urząd gminy, który przechowuje przesyłkę przez okres siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia powtórnego awiza.
Funkcją doręczenia zastępczego, uregulowanego w art. 73 p.p.s.a., jest zapewnienie szybkości postępowania i ochrona interesów stron. W orzecznictwie podkreśla się, że doręczenie zastępcze nie może natomiast być traktowane jako zamknięcie drogi sądowej do ochrony interesów strony (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2002 r., sygn. akt SK 6/02). W razie nieodebrania pisma złożonego w urzędzie pocztowym, za datę doręczenia pisma, stosownie do treści art. 73 § 4 p.p.s.a., przyjmuje się datę, w której upłynął termin jego odbioru. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie, stanowiące rodzaj fikcji prawnej, stwarza domniemanie doręczenia pisma i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Taki sposób doręczenia pisma stronie nie uniemożliwia obalenia domniemania doręczenia pisma stronie. Strona może w szczególności wykazać, że nie zostało doręczone jej pismo w trybie zwykłym (do rąk własnych), ani też nie dotarło do niej zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym.
W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. konieczne jest dwukrotne awizowanie przesyłki sądowej i złożenie jej na kolejne siedmiodniowe okresy w placówce pocztowej. Niedoręczenie adresatowi z winy pracownika poczty powtórnego zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki nie wypełnia dyspozycji art. 73 p.p.s.a. Brak zawiadomienia i wątpliwości czy dotarło do adresata powoduje bezskuteczność doręczenia (por. post. NSA z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 345/12; post. NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 356/11; z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II FSK 1128/08 – baza orzeczeń nsa.gov.p.). W doktrynie przyjmuje się przy tym, że wprawdzie kolejne zawiadomienie nie otwiera kolejnego 7-dniowego terminu, a jedynie "przypomina" o biegnącym już terminie, który upływa 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia. Nie pełni ono wyłącznie funkcji informacyjnej, należy je bowiem traktować jako element konstrukcyjny, jedną z przesłanek warunkujących skuteczność dokonania doręczenia, jeżeli adresat ostatecznie pisma nie podejmie (vid. Katarzyna Celińska-Grzegorczyk "Postulat przejrzystości systemu prawa, a regulacja doręczeń zastępczych "przez awizo" w polskich ustawach procesowych", opubl. ZNSA 2011/5/19-25).
Reasumując stwierdzić należy, że przepis art. 73 p.p.s.a. reguluje doręczenie zastępcze poprzez pozostawienie zawiadomienia o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru (awiza) w miejscu w przepisie tym wskazanym. Oznacza to, że skuteczność doręczenia dokonanego w tym trybie zależy w szczególności od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma, które może być odebrane.
W rozpoznawanej sprawie przesyłka listowa zawierająca wezwanie strony do uzupełnienia braków formalnych skargi została nadana jako przesyłka polecona na adres skarżącej. Z adnotacji dokonanych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wynika, że pismo nie mogło być doręczone adresatowi, a zawiadomienie o pozostawieniu jej w placówce pocztowej pozostawiono w dniu 18 września 2020 r. w oddawczej skrzynce pocztowej. Brak jednocześnie informacji o przyczynie niedoręczenia jej w pierwotnym terminie. Następnie wskazano wystawienie powtórnego awizo 28 września 2020 r. oraz zwrócono nadawcy 5 października 2020r.
Należy zwrócić uwagę, że Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu co do zasady prawidłowo odniósł się do poglądu, że termin odbioru przesyłki biegnie od daty pierwszego jej awizowania przez kolejne 14 dni. Jednakże pogląd ten znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy ustalono, że nastąpiło dwukrotne awizowanie przesyłki, oczywiście przy zachowaniu wszystkich wymogów przewidzianych dla tego trybu. Brak zawiadomienia, jak również wątpliwość, czy dotarło ono do adresata powoduje uznanie doręczenia za bezskuteczne (post. SN z dnia 21 czerwca 1988 r., III CRN 172/88. LexPolonica nr 320866).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie zbadał prawidłowości awizowania przedmiotowej przesyłki zgodnie z wymogami zawartymi w wyżej powołanych przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. Nie została w szczególności wyjaśniona kwestia powodu braku doręczenia pierwotnego awizowania.
Powyższe nie wyjaśnia w sposób oczywisty i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że przedmiotowa przesyłka była prawidłowo awizowana, przy uwzględnieniu treści dokumentu zwrotnego potwierdzenia doręczenia pisma (tzw. "zwrotki"). Na uwzględnienie zasługują twierdzenia strony skarżącej zawarte w argumentacji zażalenia, w których wskazuje, że z uwagi na zaistniała sytuację spowodowaną pandemią COVID-19 i związane z tym problemy z doręczaniem przesyłek pocztowych, operatorzy pocztowi przechowują korespondencję w placówkach pocztowych. Skarżąca podnosiła, iż nie została powiadomiona o pozostawieniu korespondencji w placówce pocztowej. Wskazała, iż zaniechania operatora pocztowego nie mogą wpływać negatywnie na jej sytuację procesową.
Ponadto wyjaśniła, iż prowadząc postępowania sądowe zawsze odbiera korespondencję z Sądu, gdyż dba o swoje interesy, odpowiadając na wszelką korespondencję w terminie, gdyż zależy jej na pozytywnych zakończeniu postępowań sądowych.
Reasumując w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wątpliwości czy prawidłowo doręczono stronie pierwsze awizo powoduje bezskuteczność doręczenia. W takiej sytuacji za datę doręczenia uznać należy dzień, w którym adresat faktycznie otrzyma przesyłkę.
Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.