Postanowienie NSA z 12 września 2006 r., I GZ 101/06

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 września 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. H. - Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" Import-Eksport z/s w Luboniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Po 355/05 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi I. H. - Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" Import-Eksport z/s w Luboniu na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 25 marca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Skład

sędzia NSA Kazimierz Brzeziński przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Po 355/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił I. H. - Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" Import-Eksport z/s w Luboniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od opłat sądowych.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że okoliczności wskazane przez skarżącego w załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniach i dokumentach, dotyczące m.in. dużej ilości spraw prowadzonych przez skarżącego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu oraz związane z nimi bardzo wysokie koszty sądowe nie mogą stanowić podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie go od opłat sądowych. Zdaniem Sądu I. H. jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i to w wielkich rozmiarach, powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowań sądowych, mogących wynikać z tytułu prowadzenia tej działalności. W ocenie Sądu skarżący miał możliwość gromadzenia środków na opłacenie przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, albowiem dysponował odpowiednimi środkami finansowymi i mógł w ramach planowania wydatków dotyczących działalności gospodarczej zabezpieczyć odpowiednie kwoty pieniężne na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych.

1. H. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości, domagając się jego uchylenia, przyznania prawa pomocy oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że w chwili obecnej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu toczy się ok. 100 spraw z jego udziałem oraz że nie był on w stanie przewidzieć, że jednocześnie toczyć będzie się aż tyle postępowań. Skarżący podał, że do chwili obecnej uiścił wpisy sądowe od skarg przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym na łączną kwotę 18.000 zł i nie jest w stanie ponieść dalszych kosztów związanych z uiszczeniem wpisów od kolejno wnoszonych skarg. Ponadto skarżący stwierdził, że odmowa przyznania mu prawa pomocy jest blokowaniem mu prawa do sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.).

W piśmiennictwie podnosi się także, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych (H. Knysiak-Molczyk "Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Przegląd Sądowy nr 11-12/2003, s. 85). Tak pojmowana instytucja prawa pomocy wynika z faktu, iż Sąd powinien zapewniać prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sytuacji majątkowej skarżącego dokonana przez Sąd I instancji nie zasługuje na aprobatę. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, Sąd dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżącego ocenił jedynie jego możliwości zarobkowe oraz hipotetycznie założył, że skarżący prowadząc w przeszłości działalność gospodarczą mógł liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Pojęcie prawa pomocy nie może być interpretowane wąsko i należy brać pod uwagę całokształt okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej skarżącego uwzględniając m.in. koszty ponoszone przez skarżącego w związku z innymi toczącymi się postępowaniami sądowymi. Analizując sytuację majątkową skarżącego Sąd zobowiązany jest zbadać stan majątkowy wnioskodawcy z chwili złożenia wniosku oraz oceniać go w oparciu o wymienione na wstępie zasady, nie może zaś jak to miało miejsce w niniejszej sprawie opierać się jedynie na założeniu, że w przeszłości zdolności zarobkowe wnioskodawcy pozwalały na zgromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów przyszłych postępowań sądowych. Sąd powinien jednak ustalić, czy obecnie skarżący posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego.

Z wymienionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnie Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w pierwszej instancji, stosownie do zasady określonej w art. 200 i 209 p.p.s.a. m.s.