Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt I GZ 103/24

Uzasadnienie

Postanowieniem z 6 października 2023 r., sygn. akt. V SA/Wa 3044/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej zwanej "p.p.s.a.") odrzucił skargę M. sp. z o.o. w W. (dalej zwanej "Spółką" lub "skarżącą") na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej (dalej zwanej "Ministrem") z 30 września 2022 r., nr DIR-IX.6343.16.2021.AD.3, w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu.

Sąd I instancji wydał postanowienie w następującym stanie faktycznym.

Zarządzeniem z 25 stycznia 2023 r. strona skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 3.634 zł, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało wysłane do Spółki, poprzez platformę e-PUAP na wskazany w skardze adres elektroniczny tj. [...] 26 stycznia 2023 r.

Następnie pismem z 1 lutego 2023 r. strona skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Wniosek został zarejestrowany pod sygn. akt V SPP/Wa 23/23. Zarządzeniem z 30 marca 2023 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie wyznaczonym terminie braku formalnego wniosku. Po rozpoznaniu sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 25 lipca 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie.

Zarządzeniem z 29 sierpnia 2023 r. strona skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia z 25 stycznia 2023 r. dotyczącego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 3.634 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało przesłane na dwa adresy e-PUAP, z których strona skarżąca prowadziła korespondencję z Sądem tj. [...] (wskazany w skardze oraz we wniosku o prawo pomocy z 1 lutego 2023 r.) oraz [...] (wskazany przy sprzeciwie z 24 kwietnia 2023 r. od zarządzenia referendarza sądowego w aktach o sygn. V SPP/Wa 23/23). Pierwsze zawiadomienia o korespondencji przesłano stronie na powyższe adresy elektroniczne 1 września 2023 r., zaś zawiadomienia powtórne 9 września 2023 r. Obie korespondencje uznano za skutecznie doręczone 16 września 2023 r. W związku z powyższym, siedmiodniowy termin na uiszczenie wpisu od skargi rozpoczął swój bieg 17 września 2023 r. i upłynął bezskutecznie 25 września 2023 r., mimo tego należna opłata sądowa nie została uiszczona (k. 190 akt sądowych).

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę odrzucił.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Spółka domagając się jego uchylenie w całości.

Skarżąca w ramach zarzutów dotyczących postanowienia WSA z 6 października 2023 r. przedstawiła zarzuty dotyczące zarządzeń i pism przesyłanych do niej w ramach toczącego się postępowania. Wydanemu zarządzeniu zarzuciła błędną wykładnię i zastosowanie przepisu:

1. 1. art. 6 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie w sprawie i braku stosownego pouczenia przez Sąd I instancji (osobę do tego upoważnioną) w zakresie możliwości złożenia wniosku o udzielenie pomocy prawnej, gdy strona występuje samodzielnie w sprawie;
2. 2. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że:

1. 1. doszło do poprawnego doręczenia reprezentantowi strony treści wezwania z 7 lutego 2023 r. na podstawie zarządzenia Przewodniczącego z 6 lutego 2023 r. podpisanego z imienia, nazwiska i stanowiska przez osobę uprawnioną w imieniu Sądu I instancji;
2. 2. wezwanie z 7 lutego 2023 r. braków formalnych skierowane do strony zostało sporządzone przez asesora lub sędziego;
3. 3. doszło do doręczenia treści zarządzenia z 6 lutego 2023 r. Sądu I instancji wzywającego do usunięcia braków formalnych wniosku do reprezentanta strony;
4. 4. przekazywanie treści zarządzenia lub postanowienia przez Sąd I instancji w postaci tekstu wpisanego do formularza pisma ogólnego w systemie ePUAP lub osobnego pisma bez dołączania treści odpisów tych zarządzeń lub postanowień;
5. 5. przekazanie pism sądowych w formie substytutu treści zarządzenia przez anonimowego pracownika sądu;
6. 6. opierając działania w sposób zorganizowany na pozaprawnych normach i orzecznictwie o charakterze prawotwórczym stojących w sprzeczności z zasadami przeprowadzenia prawnej wykładni przepisu demokratycznego państwa prawa, zasadami Konstytucji RP i Karty Praw Podstawowych UE;

1. 3. art. 75 p.p.s.a w zw. z art. 74a § 10 p.p.s.a. w zakresie zastąpienia przekazania treści odpisu wezwania i zarządzenia z 22 lutego 2023 r. do treści wpisanej do formularza pisma ogólnego systemu ePUAP bez podpisania z imienia i nazwiska oraz nie wskazania stanowiska służbowego dla sporządzającego pismo w systemie ePUAP;
2. 4. art. 10 pkt 1 zarządzeniu nr 14 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 sierpnia 2015 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych w postaci:

1. 1. przekazywanie treści zarządzenia lub postanowienia przewodniczącego wydziału lub referendarza sądowego w postaci tekstu wpisanego do formularza pisma ogólnego w systemie ePUAP bez dołączania treści odpisów tych zarządzeń lub postanowień;
2. 2. przekazanie pism sądowych w sposób anonimowy bez wskazania imienia i nazwiska wraz z pełnionym stanowiskiem;
3. 3. wysyłanie pism sądowych za pośrednictwem systemu ePUAP i nie podpisanie ich imiennym podpisem kwalifikowanym lecz podpisem kwalifikowany przypisanym do instytucji, tym samym uniemożliwiając identyfikację osoby podpisującej;
4. 5. art. 74a § 12 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie kwalifikowanej pieczęci elektronicznej w pismach o charakterze władczym wobec strony z cechami oświadczenia woli zamiast kwalifikowanego podpisu elektronicznego;
5. 6. art. 74a § 12 p.p.s.a. poprzez podpisywanie pism urzędowych (sądowych) przekazywanych za pośrednictwem systemu ePUAP kwalifikowaną pieczęcią zamiast podpisem kwalifikowanym imiennym urzędnika sądu;
6. 7. art. 243 p.p.s.a. w zw. z art. 254 p.p.s.a. poprzez niezasadne uznanie, że strona jest uprawniona tylko raz złożyć wniosek w tym zakresie;
7. 8. art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a., w zw. z art. 58 § 1 pkt.3 p.p.s.a. poprzez niezasadne uznanie przez Sąd I instancji, że strona wysyłając za pośrednictwem systemu ePUAP, jednocześnie nie podpisał załączników podpisem zaufanym, mimo że fakt ten jest potwierdzony w systemie ePUAP i plikiem xlm znajdującym się w systemie;
8. 9. art. 15 § 1 pkt 2) w zw. z art. 269 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie w spawie uznając, że uchwała NSA z 6 grudnia 2021 r. sygn. akt. l FPS 2/21 ma zastosowanie w sprawach zakresu udzielenia prawa pomocy, a tym samym Sąd I instancji jest związany sentencją treści przywołanej uchwały;

1. 1. art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt.3 p.p.s.a. poprzez wywodzenie nieuprawnionej normy prawnej nie wynikającej z przepisów prawa, że wniosek i załączniki do niej muszą być podpisane z osobna, co by oznaczało wygenerowanie dwóch niezależnych plików.xml potwierdzających podpisy.

Argumentację na poparcie swego stanowiska skarżąca zawarła w uzasadnieniu zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Z uwagi na treść zażalenia, na wstępie podkreślenia wymaga, że przedmiotem kontroli instancyjnej na obecnym etapie postępowania jest postanowienie WSA odrzucające skargę z powodu nieuiszczenia mimo wezwania wpisu sądowego od skargi. Kontrolując legalność tego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny bada wyłącznie to, czy skarżąca miała obowiązek uiszczenia wpisu, czy została prawidłowo wezwana do wykonania tego obowiązku i czy wykonała ten obowiązek w ustawowym terminie, ponieważ te okoliczności mają znaczenie z punktu widzenia możliwości zastosowania art. 220 § 3 p.p.s.a. Przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym postępowaniu nie są natomiast okoliczności i argumenty dotyczące postępowania wpadkowego w zakresie przyznania prawa pomocy.

NSA stwierdza także, że skarżąca zawarła w zażaleniu liczne zarzuty dotyczące zarządzeń wysyłanych do niej przez Sąd I instancji. W tym miejscu zauważyć należy, że jeżeli strona podnosi zarzuty dotyczące zarządzenia przewodniczącego w przedmiocie kosztów sądowych, to powinna je zawrzeć – zgodnie z art. 227 § 1 p.p.s.a. – w zażaleniu na to zarządzenie, a nie w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi. Z tych też względów, a także z uwagi na to, iż żaden z przepisów formułujących zasadę prawa do sądu, czy prawa do rzetelnego procesu nie statuuje obowiązku organu sądowego do ustosunkowania się do każdego zarzutu zgłaszanego przez stronę skarżącą, Sąd pominął te zarzuty jako pozostające bez znaczenia dla poprawności podjętego rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie.

Przechodząc do kontroli legalności postanowienia Sądu I instancji z 6 października 2023 r. wskazać należy, że zgodnie z art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały, przy czym jednym z tego rodzaju pism jest skarga. Oznacza to, że w chwili wniesienia pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. skargi) powstaje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Strona inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, chyba że z obowiązku tego została zwolniona na mocy przepisu prawa (zob. art. 239 § 1 pkt 1 – 3, art. 239 § 2 i art. 240 p.p.s.a.), bądź postanowienia referendarza sądowego lub sądu, przyznającego jej prawo pomocy w tym zakresie (zob. art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Zgodnie z treścią art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Stosownie do zdania drugiego powołanego przepisu, w takim przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni do dnia doręczenia wezwania.

Stosowanie do § 3 art. 220 p.p.s.a., skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis podlega odrzuceniu przez sąd.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż z akt sprawy wynika, że zarządzeniem z 25 stycznia 2023 r Przewodniczący Wydziału V WSA wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 3.634 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało wysłane do Spółki, poprzez platformę e-PUAP na wskazany w skardze adres elektroniczny tj. [...] 26 stycznia 2023 r. (k. 186 akt sądowych).

Strona 1 lutego 2023 r. skorzystała z uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został zarejestrowany pod sygn. akt V SPP/Wa 23/23. Zarządzeniem z 30 marca 2023 r. starszy referendarz sądowy pozostawił wniosek bez rozpoznania, a po wniesieniu sprzeciwu, postanowieniem z 25 lipca 2023 r., Sąd utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie z 30 marca 2023 r. Wobec tego, ww. postępowanie zostało prawomocnie zakończone.

Skarżąca wystąpiła wprawdzie z kolejnym wnioskiem o prawo pomocy 21 sierpnia 2023 r., to jednak nie wywierało to już wpływu na obowiązek wykonania przez stronę zarządzenia z 25 stycznia 2023 r. wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi, a to z uwagi na wcześniejsze prawomocne zakończenie postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. To z kolei oznacza powstanie obowiązku strony co do uiszczenia wymaganego wpisu. Ponowne wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy może być rozpatrywane wyłącznie w odniesieniu do ewentualnych przyszłych kosztów postępowania sądowego, innych niż wpis sądowy od skargi.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy strona – już po doręczeniu jej wezwania do uiszczenia należnej opłaty od pisma, ale przed upływem terminu wynikającego z art. 220 § 1 lub 2 p.p.s.a. – złoży wniosek o zwolnienie od kosztów, to wówczas wspomniane wezwanie traci aktualność i jeżeli nastąpi odmowa zwolnienia od kosztów, wezwanie do uiszczenia należnej opłaty od pisma powinno być powtórzone po uprawomocnieniu się odmowy (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, komentarz do art. 220 ppsa, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 5, Warszawa 2017, s. 916, a także powołane tam orzecznictwo).

Z uwagi na powyższe, zarządzeniem z 29 sierpnia 2023 r. strona skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia z 25 stycznia 2023 r. dotyczącego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 3.634 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało skutecznie doręczone 16 września 2023 r. (k. 190 i 191 akt sądowych). W związku z powyższym, siedmiodniowy termin na uiszczenie wpisu od skargi upłynął 25 września 2023 r., mimo tego należna opłata sądowa nie została uiszczona.

W rekapitulacji wszystkich przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że skarżąca miała obowiązek uiszczenia wpisu, wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało jej skutecznie doręczone a skarżąca w wyznaczonym terminie nie wykonała tego obowiązku – czego zresztą nawet nie kwestionuje w rozpoznanym zażaleniu. Skoro zatem legalność postanowienia Sądu I instancji w zakresie okoliczności mających znaczenie dla zastosowania art. 220 § 3 p.p.s.a. nie została podważona, to zaistniała podstawa do odrzucenia skargi.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.