Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rz. postanowieniem z 22 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 693/10, odmówił "C." Spółce z o.o. z siedzibą w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] sierpnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wnioskodawca wykazał stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości 67.000 zł, przy wysokości kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych w wysokości 1.586.100,00 zł i wartości środków trwałych 1.204.100,00 zł. Sąd wskazał jednak, że strata bilansowa nie oznacza utraty płynności finansowej i jednoczesnego zaprzestania działalności spółki. Spółka nie powołała się też na toczące się względem niej postępowanie egzekucyjne ani na to, że złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Sąd podał, że strona skarżąca w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie wykazując braku możliwości regulowania ciążących na niej zobowiązań, zatem sytuacja finansowa skarżącej spółki pozwala na pokrycie kosztów sądowych.
"C." Spółka z o.o. w K. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) polegające na jednostronnym uznaniu, że w świetle okoliczności wskazanych we wniosku skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, co w jej ocenie, jest stwierdzeniem świadczącym o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej, a przede wszystkim jej faktycznych, nie hipotetycznych możliwości dla zachowania płynności finansowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Należy podkreślić, że wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Podkreślenia wymaga, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu.
W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji zasadnie bowiem uznał, że analiza aktualnej sytuacji finansowej skarżącej spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Należy zauważyć, że powoływana przez stronę okoliczność powstania straty za ostatni rok obrotowy nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.
Ponadto z dokumentacji zgromadzonej w rozpoznawanej sprawie nie wynika, żeby skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Prowadząc ją w dalszym ciągu uzyskuje określone dochody, jak też reguluje zobowiązania finansowe wobec kontrahentów na bieżąco. Co więcej w stosunku do niej nie są prowadzone obecnie żadne postępowania egzekucyjne, jak też skarżąca nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
W świetle przedstawionych wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, o braku podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rz. posiadał wystarczający materiał do kompleksowej analizy sytuacji majątkowej skarżącej i w oparciu o zgromadzone dokumenty dokonał jej prawidłowej oceny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.