Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 5 grudnia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 45/18 odmówił [...] przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 września 2017 r., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że WSA postanowieniem z 21 marca 2018 r. odrzucił skargę [...] – dalej: skarżącego - na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 września 2017 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego od skargi.
Skarżący pismem z 29 kwietnia 2018 r. (nadanym 30 kwietnia 2018 r.) wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz do złożenia zażalenia na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że postanowienie WSA z 21 marca 2018 r. zostało odebrane przez syna [...], który nie mieszka na stałe ze skarżącym i dlatego nie poinformował go o przesyłce. Dopiero 24 kwietnia 2018 r. skarżący znalazł przesyłkę z Sądu, w trakcie robienia porządków. Po przeczytaniu postanowienia dowiedział się także, że jego córka [...] 30 stycznia 2018 r. odebrała wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi i nie przekazano mu tej informacji. Córka, podobnie jak syn nie mieszkają wspólnie ze skarżącym i nie zostali upoważnieni do odbioru pism sądowych. Do wniosku załączono potwierdzenie uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz zażalenia, fakturę nr [...] oraz kopertę zaadresowaną do [...]
WSA w Warszawie postanowieniem z 30 maja 2018 r. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 21 września 2018 r. sygn. akt I GZ 299/18 oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie.
Zaskarżonym postanowieniem Sąd I instancji odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tego Sądu z 21 marca 2018 r.
W uzasadnieniu Sąd podniósł, że okoliczności powoływane przez skarżącego w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie stanowią wystarczającej podstawy przywrócenia terminu. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru odpisu postanowienia WSA z 21 marca 2018 r. wynika, że pismo to odebrał 13 kwietnia 2018 r. [...] - dorosły domownik. Poświadczył on odbiór pisma własnoręcznym podpisem.
W ocenie WSA, skarżący nie obalił domniemania prawidłowości doręczenia zastępczego wynikającego z art. 72 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) które miało miejsce 13 kwietnia 2018 r. Okoliczność, że syn skarżącego [...] posiada inny adres zamieszkania, w związku, z czym nie jest domownikiem, nie może przemawiać za przywróceniem uchybionego terminu. Skarżący nie wykazał, że zwłoka w przekazaniu pisma sądowego nastąpiła wskutek nadzwyczajnych okoliczności, uniemożliwiających wcześniejsze przekazanie pisma adresatowi i w konsekwencji dokonanie istotnej w sprawie czynności sądowej w terminie. Oceniając wystąpienie przesłanki braku winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zaniechania domownika w zakresie możliwości odbioru pism sądowych obciążają stronę postępowania, co wynika z treści art. 72 § 1 p.p.s.a.
Sąd podkreślił, że w sprawie nie wskazano na żadne obiektywne okoliczności, które uniemożliwiły domownikowi zawiadomienie skarżącego o kierowanej do niego korespondencji. Skoro dorosły domownik nie zawiadomił skarżącego o korespondencji, to znaczy, że dopuścił się zawinionego działania, a to w konsekwencji obciąża skarżącego. Zaniedbania w tym zakresie wykluczają przyjęcie, że skarżący uchybił terminowi bez swojej winy. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. Tym samym nie można przyjąć, aby skarżący zachował należytą staranność w prowadzeniu swoich spraw.
WSA zauważył, że doręczenie było prawidłowo dokonane do rąk dorosłego domownika (syna skarżącego), który zobowiązany był do niezwłocznego przekazywania korespondencji adresatowi. To, że syn skarżącego z niewiadomych względów nie przekazał mu postanowienia WSA w Warszawie z 21 marca 2018 r., nie zwalnia skarżącego z odpowiedzialności za uchybienie terminu do wniesienia zażalenia.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył [...] wnosząc o jego uchylenie w całości poprzez uwzględnienie wniosku umożliwiające dokonanie czynności procesowej, jakiej nie udało się wykonać bez winy strony w terminie. Względnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu autor zażalenia wskazał, na błędną interpretację przez WSA braku winy, poprzez niewłaściwe zdefiniowanie pojęcia obiektywnego miernika staranności, czego następstwem było uznanie, że skarżący nie obalił domniemania prawidłowości doręczenia zastępczego okresowego w art. 72 § 1 p.p.s.a. jakie miało miejsce dnia 13 kwietnia 2018 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy zauważyć, że podejmowane przez stronę czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym są ograniczone terminami procesowymi, które służyć mają zdyscyplinowaniu postępowania, potrzebie rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym czasie oraz stabilizacji już podjętego rozstrzygnięcia. Z treści art. 85 p.p.s.a. wynika, że czynności w postępowaniu sądowym podjęte przez stronę po upływie terminu są bezskuteczne. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej.
Należy zauważyć przy tym, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona zaprezentowaną argumentacją w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Prezentowane przez autora zażalenia stanowisko zasadza się na przyjętym przez niego założeniu, iż nie ponosi ona odpowiedzialności za zaniechania jego domowników w przekazywanie mu informacji o przychodzącej do niego korespondencji. Należy zaś wskazać, że uprawdopodobnienie braku winy oznacza wykazanie takich okoliczności, które mimo spełnienia obowiązku zachowania należytej staranności uniemożliwiły wnioskującemu terminowe dokonanie czynności, bowiem były nie do przewidzenia lub nie do przezwyciężenia, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Oceniając wystąpienie przesłanki braku winy, Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. W sprawie powyższego zabrakło.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaniechania domownika w zakresie możliwości odbioru pism sądowych obciążają stronę postępowania, co wynika z treści art. 72 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 31 lipca 2008 r. sygn. akt. I FZ 325/08, z dnia 21 marca 2012r., sygn. akt II FZ 12/12 i z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 623/11). Z faktu pozostawania we wspólnocie domowej wynika generalne domniemanie upoważnienia do odbioru pism. Domniemanie to może być skutecznie obalone przez adresata, ale w sprawie skarżący nie kwestionował faktu, że domownik zobowiązany był do przekazania takiej informacji adresatowi. Skoro dorosły domownik nie zawiadomił skarżącego o korespondencji, to znaczy, że dopuścił się zawinionego działania, a to w konsekwencji obciąża skarżącego. Zaniedbania w tym zakresie wykluczają przyjęcie, że skarżący uchybił terminowi bez swojej winy. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku.
W zaistniałej sytuacji nie można przyjąć, aby skarżący zachował należytą staranność w prowadzeniu swoich spraw. Tym samym ewentualne działania i zaniechania domownika obciążają skarżącego. Take we wniosku o przywrócenie terminu jak i zażaleniu od zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji nie wskazano na żadne obiektywne okoliczności, które uniemożliwiły domownikowi zawiadomienie skarżącego o kierowanej do niego korespondencji. Skoro domownik nie zawiadomił skarżącego o korespondencji i dwukrotnych awizach, to znaczy, że dopuścił się zawinionego działania, a to w konsekwencji obciąża jego samego.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że o braku zawinienia strony można mówić jedynie wówczas, kiedy z uwagi na istniejący konflikt pomiędzy osobami wspólnie zamieszkałymi, domownik nie przekazuje korespondencji, gdyż jest to okoliczność pozostająca poza sferą decyzyjną adresata (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r. w sprawie I OZ 92/10, publ. LEX nr 658775 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., w sprawie I OZ 605/10, publ. LEX nr 741863). Braku zawinienia po stronie domownika, które nie mogło rodzić negatywnych skutków dla adresata, upatruje się także w podeszłym wieku domownika i przekazaniem stronie błędnej informacji, co do kierowanej korespondencji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2008 r. w sprawie II OZ 750/08, publ. LEX nr 493891). Jednakże na żadną z takich okoliczności wnoszący zażalenie nie wskazywał.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że doręczenia w sprawie były prawidłowo dokonywane do rąk dorosłego domownika (syn skarżącego). Ten z kolei zobowiązany był do ich niezwłocznego przekazywania adresatowi. To, że syn skarżącego z niewiadomych względów nie przekazał korespondencji z Sądu skarżącemu – nie zwalania skarżącego z odpowiedzialności za uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej.
Wobec tego trafny był pogląd WSA, co do wykładni art. 86 § 1 p.p.s.a. tak, co do zaniechań domownika, jak i co do okoliczności braku uprawdopodobnienia okoliczności istotnych z punktu widzenia tego przepisu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.