Uzasadnienie
Postanowieniem z 6 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1530/06, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania [...] Spółce z o.o. w Mysłowicach prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego.
Po rozpatrzeniu sprzeciwu [...] Spółki z o.o. w Mysłowicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 21 maja 2007 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że instytucja prawa pomocy stanowi szczególny przypadek wyłączenia wobec strony postępowania sądowego obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Przesłanką przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że strona winna, we własnym interesie, dochować należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, w związku z czym podnoszone przez nią okoliczności powinny być udokumentowane w sposób dla sądu przekonywujący.
W ocenie Sądu, przywołany art. 246 § 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy spoczywa inicjatywa dowodowa co do wykazania, że zachodzą przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Użyte bowiem przez ustawodawcę we wskazanym przepisie sformułowanie "wykazać" znaczy, według słownika języka polskiego, udowodnić. W rozpatrywanej sprawie strona nie wykazała okoliczności podniesionych w sprzeciwie, tj. gwałtownego pogorszenia sytuacji finansowej w 2006 roku jakimikolwiek dokumentami. Sąd zauważył natomiast, że w ramach prowadzanej działalności gospodarczej spółka dokonywała operacji finansowych na kwoty znacznie przekraczające wysokość wpisu sądowego. Z tego względu Sąd nie podzielił poglądu, że uiszczenie wpisu było obiektywnie niemożliwe.
Sąd stwierdził również, że ogólne i niepoparte żadnymi dowodami twierdzenia nie pozwalały dokonać oceny przywołanych w sprzeciwie czynności zmierzających do zapewnienia spółce rentowności. W związku z powyższym na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalono.
W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka [...] wniosła o jego zmianę i zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu spółka stwierdziła, że w miarę swoich możliwości wykazywała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podniosła także, że w dniu wniesienia sprzeciwu nie był znany wynik finansowy, mogła przedstawić jedynie dokumenty dotyczące roku obrachunkowego 2005. Sytuacja spółki uległa jednak w 2006 roku zmianie w stopniu, który oznaczał zaprzestanie prowadzenia działalności obliczonej na zysk.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 i nast. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego podmiotom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowania "może" oznacza, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z treścią przywołanego wyżej przepisu spełnienie przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych uprawnia jedynie sąd do udzielenia prawa pomocy. Niemniej jednak nie jest to uznanie dowolne.
Sąd nie będzie mógł odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do sądu. Dodać należy, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz" J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis; W-wa 2006 r. wyd. II, str. 504).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena sytuacji majątkowej skarżącej spółki, dokonana przez Sąd I instancji zasługuje na aprobatę. Sąd ten trafnie ocenił, że sytuacja finansowa strony nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy.
Zgodzić należy się z tym, że według brzmienia przytoczonej powyżej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte w treści przepisu określenie "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma wystarczających środków aby ponieść koszty postępowania w całości.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji miał uzasadnione podstawy do stwierdzenia, iż strona nie wykazała swej sytuacji finansowej w sposób pozwalający przyjąć, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania jej prawa pomocy.
Bezspornie nadesłane dokumenty obrazują kondycję finansową spółki na koniec 2005 r. Bezsprzecznie spółka rok ten zakończyła startą, jeśli jednak wziąć pod uwagę wykazane aktywa obrotowe, w tym "należności krótkoterminowe" oraz "środki pieniężne i inne aktywa pieniężne", to nie jest bezpodstawnym stwierdzenie, że sytuacja finansowa spółki nie potwierdzała braku możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Ustaleniom tym spółka nie przeczyła, twierdząc jedynie, że jej sytuacja finansowa ulega pogorszeniu. Z dokumentacji przedłożonej przez spółkę odnośnie 2006 roku wynika zaś, że w tym okresie dokonywała ona - jak trafnie ustalił Sąd I instancji - operacji finansowanych na kwoty znacznie przekraczające wpis sądowy w niniejszej sprawie. Słusznie też uznał sąd, że spółka nie wykazała jakimikolwiek dokumentami pogorszenia sytuacji finansowej w 2006 roku. Odmienny pogląd w tym względzie zaprezentowany w uzasadnieniu zażalenia stanowi w istocie rzeczy polemikę z ustaleniami sądu i poczynioną przez ten sąd oceną przedłożonych dokumentów mających obrazować kondycję finansową spółki.
Zauważyć też należy, że przy braku możliwości przedłożenia sprawozdania finansowego za 2006 rok strona swą sytuację finansową mogła wykazać jakimikolwiek innymi dokumentami. Katalog dokumentów, jakimi można wykazać - dla potrzeb przyznania prawa pomocy - sytuację majątkową spółki nie jest katalogiem zamkniętym. Oczywiste jest, że sąd dokonując wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony domaga się tych, istnienia których może przewidywać. Jeżeli zatem strona nie dysponuje tego typu dokumentami - z przyczyn obiektywnych - winna wykazać się inicjatywą dowodową.
Ponadto wbrew zarzutom zażalenia Sąd I instancji odmowy przyznania pomocy prawnej nie argumentował tym, że instytucja ta jest formą dofinansowywania strony z budżetu państwa.
Mając na wadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji dokonał wszechstronnej oceny sytuacji majątkowej i prawidłowo stwierdził, iż skarżąca spółka nie wykazała zasadności swego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 187 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.