Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odrzucił skargę (bez określenia danych osoby skarżącego zarówno w sentencji, jak i uzasadnieniu) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] października 2008 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych. Z akt sprawy wynika, że skarga została wniesiona przez T. R. (zwanego dalej: "skarżącym"), natomiast odrzucono ją jako wniesioną po upływie terminu przewidzianego do jej wniesienia, na podstawie art. 58 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwana dalej: P.p.s.a.)
W dniu 24 lutego 2009 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do wniosku dołączył pismo, w którym prosił o "uwzględnienie tego terminu" ponieważ przebywał w szpitalu. Dołączył również zaświadczenie ze Szpitala Wojewódzkiego w Ł., z którego wynika, że przebywał na oddziale tej placówki od 8 lutego 2009 r. do 11 lutego 2009 r.
Zarządzeniem z dnia 24 marca 2009 r. Sąd zwrócił się do skarżącego o sprecyzowanie żądania dotyczącego "uwzględnienia terminu", w szczególności poprzez wskazanie, czy żądanie to dotyczy przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia tutejszego Sądu z dnia 12 stycznia 2009 r., w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia tego żądania bez rozpoznania.
Odpowiadając na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 12 maja 2009 r., skarżący określił, że odpowiada w sprawie "uchybionego terminu o przywrócenie którego prosi", a ponadto dla wyjaśnienia wniósł o zawiadomienie go na piśmie o terminie posiedzenia Sądu, gdyż ma wiele innych dowodów na te okoliczności.
Postanowieniem z dnia 25 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Sąd uznał odpowiedź skarżącego z dnia 12 maja 2009 r. jako żądanie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Odmawiając przywrócenia terminu Sąd stwierdził brak uprawdopodobnienia przez skarżącego przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Skarżący przebywał w Szpitalu w okresie od 8 do 11 lutego 2009 r., termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 20 lutego 2009 r., a skarżący nie wskazał na jakiekolwiek inne przeszkody uniemożliwiające wniesienie skargi w tym terminie, tj. po zakończeniu pobytu w szpitalu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, który zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i przyznanie pomocy prawnej. W świetle uzasadnienia skarżący nie mógł wnieść o przywrócenie terminu wcześniej, gdyż miał zawał serca, a z uwagi na to, że mieszka sam, przebywał po chorobie u siostry w okolicach W. Z tego powodu nie zdążył z odwołaniem.
Postanowieniem z dnia 14 lipca 2009 r. Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całościowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Wskazany przepis stanowi natomiast w § 2, iż przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego.
Stosownie do art. 87 § 2 powołanej ustawy w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Brak winy jako przesłanka przywrócenia terminu (art. 86 § 1 ustawy P.p.s.a.) nie może być oceniany w oderwaniu od ustawowego wymagania odnośnie do treści wniosku (art. 87 § 2 ustawy P.p.s.a.) wymagającego tylko "uprawdopodobnienia", tj. przytoczenia twierdzeń i wskazania okoliczności uzasadniających, z których wynika przekonanie o prawdziwości tych twierdzeń strony. Uprawdopodobnienie oznacza również złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie do okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie czynności procesowej w terminie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2006 r. V CZ 29/2006, Lex nr 200921).
Z kolei, stosownie do § 4 powołanego powyżej art. 87 P.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Zgodnie z utrwalonym zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie sądownictwa administracyjnego poglądem – wniosek o przywrócenie terminu bez równoczesnego dokonania czynności procesowej dotknięty jest brakiem formalnym, podlegającym uzupełnieniu. Niedopełnienie przez wnoszącego o przywrócenie terminu niedokonanej w terminie czynności procesowej polegającej na niedołączeniu do składanego wniosku odpowiedniego pisma procesowego (np. zażalenia, skargi kasacyjnej) należy traktować jako brak formalny, podlegający – na zarządzenie przewodniczącego – usunięciu w ramach tzw. postępowania naprawczego, przewidzianego w art. 49 P.p.s.a (por. B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III, komentarz do art. 87 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2005 r., I OZ 437/05, ONSAiWSA 2006/1/6).
W niniejszej sprawie zarządzeniem z dnia 24 marca 2009 r. Sąd wezwał wprawdzie skarżącego do sprecyzowania żądania dotyczącego uwzględnienia terminu, jednak wezwanie to było nieprecyzyjne. Po pierwsze, jeśli Sąd uznał, że chodzi o wniesienie skargi kasacyjnej, to powinien wezwać do złożenia przez skarżącego takiej skargi. Choćby z tego względu zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, bowiem wniosek o przywrócenie terminu, rozpoznany merytorycznie, zawierał braki formalne.
Po drugie jednak, okoliczności wskazane przez skarżącego były niepełne i nie pozwalały na uznanie, że skarżący domagał się przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Należy bowiem zauważyć, że dopiero w zażaleniu skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednak również w tym środku odwoławczym wskazał, że nie mógł wnieść wcześniej o przywrócenie terminu, gdyż miał zawał i nie zdążył z "odwołaniem". Z kolei we wcześniejszych, analizowanych przez WSA pismach, domagał się ogólnie "przywrócenia terminu". Należy w tym miejscu zauważyć, że WSA postanowieniem z dnia 12 stycznia 2009 r. odrzucił skargę jako wniesioną po upływie terminu. Opisane okoliczności mogą wskazywać na domaganie się przez skarżącego przywrócenia terminu do wniesienia skargi, a nie skargi kasacyjnej. Z powyższych powodów uznanie przez WSA, że skarżący domagał się przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej było co najmniej przedwczesne.
Rolą Sądu jest precyzyjne wezwanie skarżącego do sprecyzowania swojego żądania. Jeśli pismo procesowe strony nie zawiera jednoznacznych wniosków procesowych, sąd nie może dokonywać wyboru lub oceny tych wniosków według własnego uznania (nawet najbardziej korzystnego dla strony), lecz zobowiązany jest do sprecyzowania wniosków objętych tych pismem (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r., II OZ 140/07, ONSAiWSA 2008, nr 2(23), poz. 27).
Ponownie rozpoznając sprawę należy zatem wezwać skarżącego (reprezentowanego już przez profesjonalnego pełnomocnika) do jednoznacznego sprecyzowania, czy pisma z 24 lutego 2009 r. oraz 12 maja 2009 r. stanowią wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] października 2008 r. czy do skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 12 stycznia 2009 r. o odrzuceniu skargi. W wezwaniu należy mieć na uwadze treść powołanego wyżej art. 87 § 4 P.p.s.a., jak również konieczność wskazania przez skarżącego okoliczności uzasadniających wniosek poprzez dokładne określenie, kiedy miał miejsce przebyty zawał, ile czasu wymagała rehabilitacja oraz czy skarżący pozostawał w tym czasie pod opieką innych osób.
Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji