Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zwolnił L.U. z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej, w części przekraczającej 400 zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy.
Referując stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji wskazał, że L. U. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] listopada 2011 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, do której dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego (adwokata, radcy prawnego bądź doradcy podatkowego). Uzasadniając wniosek, skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej i z tego powodu nie jest w stanie podjąć aktualnie pracy zarobkowej. Podkreślił, że pozostaje na całkowitym utrzymaniu żony, która utrzymuje również małoletniego syna. Do kosztów wspólnego utrzymania dokłada się również córka. Podniósł, że opłaty sądowe w sprawie przekraczają możliwości finansowe rodziny i nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną M. (ur. [...] r.), z córką P. (ur. [...] r.) oraz z synem K. (ur. [...] r.). Jedynie jego żona oraz córka uzyskują stały dochód z tytułu umowy o pracę – odpowiednio: 1.800 zł brutto i 1.200 zł brutto.
Do majątku skarżącego należy mieszkanie o powierzchni 35 m2 i samochód osobowy marki Opel [...] wyprodukowany w roku 2005, który został zajęty w toku egzekucji przez Izbę Celną w K. Oba składniki majątku wchodzą w skład majątkowej wspólności małżeńskiej. Poza tym skarżący nie posiada żadnych oszczędności, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro.
Skarżący przedstawił szacunkowo koszty utrzymania mieszkania: 400 zł (czynsz); 100 zł (gaz); 100 zł (prąd); 60 zł (obiady dla syna); 50 zł (lekarstwa dla niego samego). Zaznaczył, że występują również dopłaty kwartalne lub roczne do tych kwot.
W odpowiedzi na pismo referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2012 r., skarżący przesłał następujące dokumenty: zaświadczenie, z którego wynika, że już od 18 listopada 2008 r. do chwili obecnej nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna ani poszukujący pracy w PUP w C.; zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] marca 2012 r., z którego wynika, że w 2011 r., wnioskodawca nie uzyskał żadnego dochodu; zaświadczenia o zarobkach żony (2.375,78 zł netto) i córki (średnio 947 zł miesięcznie); protokół zajęcia samochodu osobowego w trybie egzekucyjnym. Skarżący nadesłał również rachunki i paragony opłat za: gaz (205,69 zł); energię elektryczną (104,49 zł); telewizję cyfrową (70 zł); czynsz (483,51 zł); oraz rachunek zakupu leków, opiewający na kwotę 42,99 zł.
W wyniku rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 marca 2012 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 162/12, zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej, w części przekraczającej kwotę 400 zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy.
Uzasadniając postanowienie, Sąd wskazał, że z przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków na poniesienie określonej części należnych w sprawie opłat sądowych leżało poza zasięgiem jego możliwości finansowych lub było obiektywnie niemożliwe. W związku z powyższym, Sąd uznał, że nie została spełniona przesłanka do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
WSA biorąc pod uwagę opłaty stałe skarżącego oraz koszty wyżywienia rodziny przy uwzględnieniu liczby spraw skarżącego zawisłych przed Sądem, a także fakt pozostawania skarżącego poza ewidencją osób bezrobotnych i poszukujących pracy i pozostawania poza katalogiem osób uprawnionych do pobierania zasiłku dla bezrobotnych, nie znalazł podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a z ostrożności procesowej, wniósł ewentualnie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazał, że WSA przyznając mu zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej, w części przekraczającej kwotę 400 zł, a w pozostałym zakresie odmawiając mu przyznania prawa pomocy, błędnie ocenił zebrane w sprawie dokumenty, nie odniósł sytuacji finansowej skarżącego do wysokości opłaty sądowej oraz do wysokości zobowiązań podatkowych. Dodatkowo, zarzucił błędne ustalenie dochodu rodziny oraz nieuwzględnienie wydatków czteroosobowej rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że stosownie do przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 270 z 2012 r.; dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy zostanie wykazane, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadmienić należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Jak wynika z art. 239 pkt 4) p.p.s.a. strona, której przyznano prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym zwolniona jest od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w takim zakresie jaki wynika z prawomocnego postanowienia o przyznaniu tego prawa. Wywiedzioną z doktryny i orzecznictwa zasadą jest, iż udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno ograniczać się wyłącznie do przypadków, gdy zdobycie przez stronę środków finansowych na prowadzenie sprawy jest niemożliwe albo istotnie ograniczone. Jednakże jak wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny, prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu, a brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych praw przed sądem.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji wyważając wartości, jakimi są prawo do sądu oraz zasada prowadzenia przez skarżącego postępowania na własny koszt, dokonał błędnej oceny okoliczności sprawy.
Zważyć należy, że przy wykazanych przez stronę dochodach rodziny oraz kosztach jej utrzymania, a także przy znanej z urzędu Sądowi liczbie spraw, których stroną jest L. U., obciążenie skarżącego kwotą 400 zł stanowi istotny wydatek dla utrzymania całej rodziny skarżącego. Dodatkowo, mając na uwadze środki finansowe, którymi dysponuje skarżący oraz wszystkie okoliczności składające się na jego status materialny, należy rozważyć możliwość poniesienia przez skarżącego kosztu uzyskania pomocy prawnej od profesjonalnego pełnomocnika.
Z powyższych względów, WSA rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, weźmie pod uwagę wszystkie okoliczności wykazane przez skarżącego, takie jak dochody rodziny, koszty koniecznego utrzymania, a także liczbę spraw zawisłych przed Sądem I instancji i realnie oceni możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy. Sąd powinien również rozważyć zasadność żądania wniosku przyznania pełnomocnika z urzędu, który pomógłby skarżącemu w prowadzeniu jego sprawy. Konieczna jest zatem uprzednia ocena, czy sytuacja materialna skarżącego pozwala mu na zaangażowanie do sprawy pełnomocnika z wyboru.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.