Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 248/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w O., po rozpoznaniu sprawy ze skarg H. W., uchylił zaskarżone decyzje Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lutego 2011 r. w przedmiocie podatku akcyzowego oraz z dnia [...] lutego 2011 r. w przedmiocie opłaty paliwowej, określił, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu, a także zasądził od Dyrektora Izby Celnej w O. na rzecz H. W. kwotę 12.429 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadniając postanowienie w przedmiocie kosztów WSA podał, że o zwrocie kosztów postępowania w każdej ze spraw orzekł na mocy art. 200 oraz art. 205 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w związku z § 6 pkt 4 i pkt 7 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm., dalej jako: rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych).
Odnosząc się do złożonego na rozprawie wniosku pełnomocnika o zasądzenie zwrotu kosztów według przedłożonego spisu, w którym ujęto m.in. wynagrodzenie pełnomocnika (radcy prawnego) wynikające z załączonej umowy zlecenia zawartej w dniu 31 sierpnia 2007 r. za prowadzenie sprawy podatku akcyzowego za 2005 rok, w kwocie 36.000 zł, Sąd I instancji stwierdził, że uwzględnienie wniosku w całości byłoby bezzasadne. § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych dopuszcza wprawdzie możliwość wnioskowanego podwyższenia opłaty (wynagrodzenia) za czynności pełnomocnika stanowiącej podstawę zasądzenia kosztów postępowania, ale nie daje ku temu pełnej dowolności. Przepis ten wskazuje bowiem przesłanki uwzględnienia takiego wniosku pozostawiając sądowi ocenę jego zasadności przy uwzględnieniu rodzaju i stopnia zawiłości sprawy oraz niezbędnego nakładu pracy pełnomocnika.
W rozpoznawanej sprawie żądanie maksymalnej opłaty za czynności pełnomocnika Sąd uznał za nieuzasadnione. Ocenił, że sprawa jest zawiła, zawiera różnorodne elementy stanu faktycznego i jest obszerna co do ilości zgromadzonych dokumentów i innych dowodów, a jako taka uzasadniała przyznanie pełnomocnikowi opłaty minimalnej w wysokości 7200 zł i 1200 zł. Sąd I instancji zwrócił uwagę na aktywny udział pełnomocnika już w postępowaniu podatkowym. Z drugiej jednak strony, w ocenie Sądu, skargi sporządzone zostały od decyzji odwoławczych wydanych po kasacji poprzednich, częściowych decyzji wyrokiem WSA w O. z dnia 5 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 664/09. WSA w O. zasądzając trzykrotność wynagrodzenia radcy prawnemu podniósł, że jest to rekompensata za aktywny udział pełnomocnika we wszystkich fazach postępowania. W rozpoznawanej sprawie zasądzone wynagrodzenie w pełni odpowiada zaś nakładowi pracy pełnomocnika, odpowiedniego do wartości przedmiotu sporu, zgodnie z § 6 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, po kasacji poprzednich decyzji wymiarowych. Zasądzona kwota kosztów postępowania zawiera też wydatek 34 zł poniesiony z tytułu opłaty skarbowej od 2 pełnomocnictw oraz kwoty uiszczone tytułem dwóch wpisów sądowych 3.995 zł (3743 zł + 252 zł).
Zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zasądzonych w ww. wyroku wniósł H. W. Powołując art. 194 § 1 ust. 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżył to postanowienie w części i wniósł o jego uchylenie i zmianę poprzez przyznanie skarżącemu zwrotu kosztów postępowania w wysokości łącznej 36.000 zł za reprezentację podatnika w sprawie wymiaru podatku akcyzowego za rok 2005, czyli w wysokości wynikającej z treści przedłożonej kopii umowy na obsługę prawną i zestawienia zawartego w skardze skierowanej do WSA, jak też obciążenie Dyrektora Izby Celnej w O. kosztami postępowania zażaleniowego w wysokości 220 zł, w tym kosztami zastępstwa procesowego w wysokości 129 zł. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 200 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez błędne przyjęcie, że już wcześniej w innym postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym tej samej sprawy przyznano pełnomocnikowi wynagrodzenie stanowiące trzykrotność stawki minimalnej, jak też niewzięcie pod uwagę istnienia między podatnikiem a jego pełnomocnikiem umowy określającej wysokość wynagrodzenia za prowadzenie tej sprawy uwzględniającej nakład pracy pełnomocnika jaką wykonuje dla podatnika od czterech lat.
W uzasadnieniu zażalenia wywiedziono m.in., że w toku postępowania sądowoadministracyjnego pełnomocnik podatnika referował przed Sądem swoje stanowisko przez ok. godzinę, powołując się na argumentację niezawartą w skardze, ta bowiem była już Sądowi znana. Włożył więc dodatkowy wysiłek w wykonanie udzielonego mu zlecenia. Wnoszący zażalenie podał, że Sąd powinien uwzględnić fakt, że zarówno charakter sprawy, jak i nakład pracy pełnomocnika wykonywanej od czterech lat, do tej pory, skutkującej tylko korzystnymi dla podatnika decyzjami i orzeczeniami sądowymi, uzasadnia przyznanie mu wynagrodzenia ustalonego między stronami w drodze umowy i opłaconego przez podatnika w całości.
W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Izby Celnej w O. wniósł o jego oddalenie jako oczywiście bezzasadnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pisma organ podniósł, że wyrokiem z dnia 11 maja 2011 r. WSA w O. uchylił jedynie decyzje organu odwoławczego, a na etapie postępowania odwoławczego rola pełnomocnika podatnika ograniczyła się do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji, które to pismo w znacznej mierze powielało argumentację przedstawioną w odwołaniu złożonym na wcześniejszym etapie postępowania. Z materiału sprawy wynika bowiem, iż pełnomocnik nie uczestniczył aktywnie w postępowaniu odwoławczym, a nawet nie stawił się celem zapoznania z zebranym materiałem dowodowym w ramach uprawnienia wynikającego z art. 200 Ordynacji podatkowej.
Nadto skargi zostały sporządzone od decyzji odwoławczych wydanych po kasacji poprzednich, częściowych decyzji przez WSA w O. wyrokiem z dnia 5 lutego 2010 r., stąd trudno według organu uznać, iż wkład pracy pełnomocnika podatnika na etapie postępowania odwoławczego uzasadniałby przyznanie mu znacząco podwyższonego wynagrodzenia, wobec czego zarzut naruszenia § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych jest niezasadny. Dyrektor Izby Celnej nie podzielił również żądania o zwrot wynagrodzenia pełnomocnika zgodnie z umową zlecenia zawartą w dniu 31 sierpnia 2007 r. za prowadzenie sprawy podatku akcyzowego za 2005 r. w kwocie 36.000 zł uznając niezwiązanie sądu wnioskiem i obowiązek kontroli jego zasadności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na początku rozważań podkreślić należy, że istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wystąpiły szczególne przesłanki uzasadniające zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego wyższej kwoty za podjęte czynności w sprawie niż zasądzona przez Sąd I instancji stawka minimalna.
Dla rozstrzygnięcia wskazanej kwestii należy wskazać, że stosownie do § 2 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych sąd zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa procesowego bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, przy czym podstawą zasądzenia owej opłaty stanowią stawki minimalne określone w stosownych przepisach. Opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotność stawki minimalnej ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy.
Ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych za poszczególne czynności lub za udział w poszczególnych postępowaniach dokonał precyzyjnego rozważenia i uwzględnienia wszelkich okoliczności charakterystycznych dla danego typu spraw. Tym samym w przyjętych stawkach minimalnych oddana została swoista wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika, związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowania. Jednocześnie ustawodawca pozostawił możliwość uwzględnienia przez sąd orzekający pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Brak jest więc przesłanek do zasądzenia wynagrodzenia wyższego od stawek minimalnych w sprawie, w której żadne ekstraordynaryjne okoliczności nie wystąpiły, a skala aktywności pełnomocnika pozostała na przeciętnym poziomie (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II AKz 643/09, nr lex 553823, opubl. Prokuratura i Prawo 2010/11/41).
Na gruncie rozpatrywanej sprawy należy dostrzec, że pełnomocnik nie uzasadnił przekonująco stosownego wniosku. Nie wskazał szczególnych okoliczności wymagających zwiększonego nakładu pracy wykraczającego poza typowe sytuacje przewidziane przez ustawodawcę. Nie wyjaśnił na czym miałaby polegać owa szczególna aktywność w sprawie wymagająca uwzględnienia przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za podjęte czynności w sprawie. Pełnomocnik podał jedynie, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego przez ok. godzinę referował przed Sądem swoje stanowisko, powołując się na argumentację niezawartą w skardze, co miało stanowić dodatkowy wysiłek w wykonanie udzielonego mu zlecenia. Wnoszący zażalenie podał, że Sąd powinien uwzględnić fakt, że nakład pracy pełnomocnika wykonywanej od czterech lat, skutkującej tylko korzystnymi dla podatnika decyzjami i orzeczeniami sądowymi, uzasadnia przyznanie mu wynagrodzenia ustalonego między stronami w drodze umowy.
Wobec powyższego należy podnieść, że oceniając niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia należy mieć na uwadze takie obiektywne okoliczności, jak to, czy postępowanie zostało przed sądem I instancji umorzone, czy nie została wyznaczona rozprawa, czy też rozprawa była wyznaczona, a pełnomocnik był zobowiązany przygotować się do niej i na nią w sądzie się stawić oraz, czy były podejmowane inne rozstrzygnięcia w sprawie, które rodziłyby konieczność aktywności ze strony pełnomocnika.
Należy zauważyć, że aktywność pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym sprowadzała się do sporządzenia skargi, osobistego udziału w rozprawie oraz do złożenia w dniu 15 marca 2011 r. wniosku dowodowego dotyczącego skargi w przedmiocie podatku akcyzowego, który to wniosek dowodowy został przez WSA w O. oddalony na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., który uznał że wskazany wniosek dowodowy winien być zgłoszony na etapie postępowania podatkowego. Jeśli chodzi o postępowanie podatkowe, zasadnie organ zauważył, że aktywność pełnomocnika skarżącego sprowadziła się do wniesienia odwołania po uchyleniu wcześniejszych decyzji odwoławczych przez sąd administracyjny. Jak słusznie zauważył organ w odpowiedzi na zażalenie, pełnomocnik, mimo prawidłowego zawiadomienia (k. 89 akt administracyjnych), nie ustosunkował się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, po czym dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu.
W tym zakresie należy uznać, że pełnomocnik skarżącego reprezentując mocodawcę w spornym postępowaniu, również biorąc udział w rozprawie, nie przekroczył swoim działaniem granicy starannego wykonywania powierzonych mu obowiązków.
Niezasadne jest również powoływanie się przez pełnomocnika skarżącego na trwającą przez cztery lata i skutkującą pozytywnymi dla strony rozstrzygnięciami pracę na rzecz skarżącego, a także na łączącą strony umowę. Sporne koszty postępowania nie obejmują bowiem pracy za wskazany okres. Zasądzenie kosztów postępowania za część tego okresu nastąpiło już bowiem w postanowieniu WSA w O. z dnia I SA/Ol 664/09 z dnia 5 lutego 2010 r., następnie zweryfikowanym postanowieniem NSA z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt I GZ 92/10, co słusznie zauważył sam skarżący, a co uszło uwadze WSA w O. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W powołanym ostatnio orzeczeniu NSA nie uznał za zasadne przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w wysokości trzykrotności stawki minimalnej, uznając jako adekwatne do wykazanego nakładu pracy pełnomocnika pełnej stawki minimalnej opłaty za czynności radcy prawnego.
Te okoliczności należało uwzględnić w aktualnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zatem zasadnie za miarodajny czas dla analizy aktywności pełnomocnika Sąd I instancji uznał okres od postępowania odwoławczego przed Dyrektorem Izby Celnej w O., po uchyleniu wcześniejszych decyzji tego organu przez WSA w O. wyrokiem z dnia 5 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 664/09. Dodać przy tym należy, że w aktualnie złożonym wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania pełnomocnik skarżącego odwołał się do załączonej umowy zlecenia zawartej w dniu 31 sierpnia 2007 r., której jednakże nie wskazał na uzasadnienie wcześniejszego wniosku w tym przedmiocie zgłoszonego w sprawie zakończonej ostatecznie postanowieniem NSA z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt I GZ 92/10. Umowa ta obejmować miała wynagrodzenie za wszelkie czynności związane z podatkiem akcyzowym za 2005 r.
Nadto należy podkreślić, że umowa zawarta między stronami a dotycząca wynagrodzenia pełnomocnika za wykonywanie czynności procesowych nie wiąże Sądu w dokonaniu "wyceny" pracy pełnomocnika. Służy temu, jak już wyżej wskazano, określenie w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności radców prawnych wysokość stawek minimalnych, które zależą od przedmiotu sporu oraz wartości przedmiotu sprawy, a także aktywność pełnomocnika przejawiająca się w np. w jego udziale na rozprawie. Ustawodawca przewidział również, jak już to zostało szeroko omówione, możliwość zasądzenia wynagrodzenia wyższego od stawek minimalnych w sprawie, co jednak uzależnił od spełnienia określonych przesłanek.
Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie udział pełnomocnika w miarodajnym okresie został prawidłowo przez Sąd I instancji oceniony jako dopełniający wymóg staranności, nie zaś przekraczający go w sposób uzasadniający zasądzenie kilkukrotności stawki minimalnej i dlatego zarzut naruszenia § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych należy uznać za nieuzasadniony. Ponadto WSA prawidłowo i dokładnie wskazał jakie koszty postępowania wziął pod uwagę ustalając ich należny zwrot skarżącemu.
Dlatego uznając prawidłowość zaskarżonego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.