Uzasadnienie
Postanowieniem z 17 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Ol 377/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. przyznał B. P. Sp. z o.o. w P. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 2000 zł.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że B. P. Sp. z o.o. w P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentowała, że nie posiada żadnych środków, które mogłyby zostać wykorzystane do uiszczenia wpisu od skargi. Wobec Spółki prowadzona jest egzekucja na podstawie decyzji będących przedmiotem zaskarżenia, wymierzających jej zobowiązania publicznoprawne w kwocie kilkudziesięciu milionów złotych. Ponadto wszystkie rachunki bankowe Spółki zostały zablokowane. Podniosła, że nie jest w stanie spieniężyć posiadanego towaru, majątku ruchomego i nieruchomego ani praw majątkowych, gdyż są one przedmiotem egzekucji, jak również brak jest osób zainteresowanych zakupem składników przedsiębiorstwa, na którym ciążą zobowiązania.
Sąd, na podstawie przedstawionych przez stronę skarżącą danych ujętych w rozpoznawanym wniosku, uznał, że Spółka posiada środki pozwalające jej na sfinansowanie kosztów sądowych w części. Nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej ani nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Ze złożonego oświadczenia wynika, iż w okresie od 1 stycznia do 30 września 2007 r. uzyskała dochód w wysokości 63.374,94 zł. Zainwestowała także w środki trwałe w budowie kwotę 7.574.134,20 zł, niezależnie czy przyjmie się, iż nastąpiło to w 2007 r. jak wynika z dostarczonych dokumentów, czy jak twierdzi strona było wynikiem jedynie zmian w sprawozdaniach finansowych spowodowanych błędami księgowymi popełnionych w 2006 r., kiedy to zbyt wcześnie zakwalifikowano je jako środki trwałe, gdy nie były one jeszcze oddane do użytku.
Nadto wskazać należy, że skarżąca Spółka w roku 2007 podjęła trud spłaty zaciągniętych zobowiązań z tytułu umów pożyczek w kwocie 103.048,10 zł. Poza tym sama strona w złożonym sprzeciwie przyznała, że w 2007 r. zaciągnęła pożyczkę w kwocie 62.951,90 zł na pokrycie kosztów administracyjnych, a zatem instytucje finansowe nie uznały, że nie posiada ona żadnej zdolności kredytowej.
Sąd podkreślił również, że na możliwość częściowego pokrycia przez Spółkę opłat sądowych i wydatków wskazuje fakt posiadania przez nią udziałów w innej spółce. Mimo że akcje te nie posiadają pierwotnej wartości nominalnej, nadal mogą zostać sprzedane w celu uzyskania środków na spłatę określonych należności. Środki te można uzyskać także przez podjęcie uchwały wspólników w sprawie dopłat.
W tej sytuacji należało uznać, że Spółka nie wykazała, aby nie dysponowała dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów sądowych w części.
Podmiot, wciąż dysponujący znacznym majątkiem, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Określając zakres zwolnienia Sąd wziął pod uwagę, że Spółka prowadzi przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym 156 postępowań, a łączna kwota wpisów, do których uiszczenia została wezwana, wynosi 709.834 zł.
W zażaleniu spółka B. P. zaskarżyła powyższe postanowienie w części, w której Sąd odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy i wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Spółka m.in. podniosła, że posiadanie przez nią udziałów o wartości nominalnej ok. 22 mln zł nie może stanowić przeszkody do ubiegania się o prawo pomocy. Wskazała, że udziały te nie mają obecnie takiej wartości, ponieważ są udziałami w spółce B. H., która została pociągnięta do odpowiedzialności posiłkowej za przestępstwa skarbowe zarzucane spółce B P. Tym samym cały majątek spółki B. H. zagrożony jest egzekucją należności Skarbu Państwa, a część tego majątku została już zajęta w toku postępowania karnego.
Niezależnie od powyższego skarżąca oświadczyła, że nie jest już posiadaczem wskazanych wyżej udziałów, ponieważ z tytułu zadłużenia Spółki udziały te przeszły na własność jej wierzyciela. Spółka podniosła także, że w jej obecnej sytuacji finansowej nie jest możliwe uzyskanie jakiejkolwiek pożyczki czy kredytu na zasadach komercyjnych, ponieważ żadna instytucja nie podejmie takiego ryzyka. Zwróciła uwagę, że w 2007 r. poniosła stratę bilansową w znacznej wysokości, co oznacza, że jej sytuacja nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych w jakiejkolwiek części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej o to prawo, co wprost wynika z art. 246 § 2 p.p.s.a. Wniosek powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w obecnej kondycji finansowej Spółki nie można przyjąć, że nie dysponuje ona żadnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa, dokonał analizy bieżących wydatków i możliwości finansowych Spółki, przeanalizował i odniósł się do wszystkich załączonych do akt sprawy dokumentów.
Fakt, że stronie została udzielona pożyczka potwierdza, iż w przypadku spółki B. P. nie można mówić o braku zdolności kredytowej. Na podkreślenie zasługuje także fakt, że Spółka - jak trafnie zauważył Sąd I instancji - nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Skoro nadal funkcjonuje w obrocie, to nie można zakładać, że jej sytuacja prowadzi do wszczęcia postępowania naprawczego czy upadłościowego i z tego względu traktować ją w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Jednocześnie należy wskazać, że nałożone koszty sądowe nie mogą zamykać stronie drogi do sądu. Oceniając sytuację finansową spółki przy uwzględnieniu tej reguły nie można zarzucić Sądowi I instancji, że przyznając spółce prawo pomocy w zakresie częściowym regułę tę naruszył. W żadnym razie nie można przyjąć, że spółka nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a tym samym że nieprzyznanie całkowitego zwolnienia od kosztów uniemożliwiłoby stronie skorzystanie z przysługującego jej prawa do sądu. Należy podkreślić, że strona została w części od kosztów zwolniona.
Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Okoliczność, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji, nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jedynie naruszenie prawa może skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.