Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 27 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 132/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. po ponownym rozpoznaniu wniosku Syndyka Masy Upadłości O. Sp. z o.o. w K. o przyznanie prawa pomocy na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 22 kwietnia 2011 r. zwolnił stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia 1/3 wpisu od skargi kasacyjnej złożonej od wyroku tego Sądu z 2 grudnia 2010 r., zaś w pozostałej części wniosek oddalił.
Uzasadniając przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z 1/3 wpisu od skargi kasacyjnej oraz odmowę przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Sąd I instancji po dokonaniu oceny okoliczności podniesionych we wniosku dotyczących sytuacji materialnej Spółki stwierdził, że skarżąca postanowieniem z 16 kwietnia 2010 r. otrzymała zwolnienie z obowiązku uiszczenia 2/3 wpisu od skargi. Sąd podzielił stanowisko Spółki, że obecnie okazywane kopie bilansu, rachunków zysków i strat oraz rachunku z przepływów pieniężnych prowadzą do konstatacji, że doszło do istotnej zmiany okoliczności. Spółka udowodniła spadek przychodów ze sprzedaży, wykazując w 2009 r. tę wielkość na kwotę 11.654 495,25 zł, zaś w roku 2010 na kwotę 8.434 907,49 zł. Sąd wskazał, że w wartościach bezwzględnych są to kwoty znaczące, lecz należy mieć na uwadze pogorszenie się i tak niskich wskaźników płynności finansowej. Wskaźniki płynności wykazane przez skarżącą świadczą o jej trudnościach płatniczych.
Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że adekwatnym do sytuacji Spółki będzie udzielenie jej pomocy poprzez zwolnienie z 1/3 wpisu od skargi kasacyjnej. Taki poziom obciążenia na tym etapie postępowania - zdaniem Sądu - odpowiada temu, co Spółka była w stanie udźwignąć do tej pory. Równocześnie Sąd I instancji uznał, że niewspółmiernym byłoby twierdzenie, że upadła Spółka przy kwotach pozostających do jej dyspozycji na rachunku bankowym nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wpisów w niepełnej wysokości.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Syndyk Masy Upadłości O. Sp. z o.o. wskazał, że od momentu składania poprzedniego wniosku o przyznania prawa pomocy i przyznania Spółce zwolnienia w wysokości 2/3 wpisu od skargi, sytuacja przedsiębiorstwa uległa dalszemu pogorszeniu, w związku z czym prawo pomocy powinno zostać przyznane w wysokości nie mniejszej niż poprzednio. Spółka zwróciła uwagę, że wysokość wpisu od skargi do sądu wynosi 5.497 zł, co przy zwolnieniu w wysokości 2/3 ostatecznie spowodowało obciążenie Spółki kwotą 1.525 zł. A zatem gdyby zastosować zwolnienie przyznane przez sąd, tj. w wysokości 1/3 wpisu przy aktualnej wysokości wpisu od skargi kasacyjnej 2.748 zł, spowodowałoby to obciążenie strony kwotą 1.832 zł, a zatem większą niż poprzednio, pomimo pogorszenia się sytuacji Spółki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do jego uwzględnienia.
Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w zażaleniu należy zgodzić się ze skarżącą Spółką, że w istocie wpis od skargi kasacyjnej kwotowo będzie większy od wpisu od skargi. Jednakże Naczelny Sad Administracyjny mając na uwadze powyżej wyrażony pogląd, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony i korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu, podzielił stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 2/3 tego wpisu.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie pogląd Sądu I instancji, iż skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania kasacyjnego w zakresie częściowym, ze względu na pozostające na jej rachunku bankowym środki.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.