Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2010 r. o sygn. akt III SA/Gd 565/09 odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
T. K. wnioskiem z dnia 5 stycznia 2010 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych.
W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 18 stycznia 2010 r. wzywające do przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących dane o majątku wnioskodawcy, jego dochodach i stanie rodzinnym T. K. nadesłał decyzję w sprawie nadania numeru identyfikacji podatkowej, akt notarialny zawierający umowę majątkową małżeńską oraz decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych. W dołączonym oświadczeniu wnioskodawca wskazał m.in.,. że w istocie jego rodzina utrzymywana jest przez teściów oraz ojca, którzy łącznie przekazują 3.000 zł. Podał, że zaległości wobec organów celnych i podatkowych kształtują się na poziomie 3 mln zł.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 lutego 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na fakt, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania tego prawa.
W dniu 15 marca 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. wpłynął sprzeciw od w/w postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmawiając przyznania prawa pomocy stwierdził, że w złożonym wniosku T. K. nie zawarł jakichkolwiek danych, które mogłyby obrazować pełną sytuację majątkową wnioskodawcy. Po drugie, okoliczności podniesione w piśmie z dnia 3 lutego 2010 r. oraz w sprzeciwie od postanowienia nie zostały poparte pełną dokumentacją uzasadniającą przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem Sądu I instancji wnioskodawca nie uzasadnił w żaden sposób wysokości miesięcznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, tj. nie przedłożył żadnych rachunków, faktur itd. Nie przedstawił także dokumentów dotyczących przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) z działalności gospodarczej, dokumentów dotyczących wynagrodzenia małżonki ani potwierdzających rzeczywisty stan zaległości wobec organów celno – podatkowych.
Sąd I instancji zestawił wysokość deklarowanej pomocy otrzymywanej od rodziny (3000 zł) oraz wynagrodzenie uzyskiwane przez żonę (957 zł) z wysokością wpisu od skargi w postępowaniu (wynoszącą 100 zł) i uznał, że jego uiszczenie nie będzie stanowić uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny.
W zażaleniu na to postanowienie T. K. wniósł o zmianę ww. rozstrzygnięcia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G..
W uzasadnieniu zażalenia T. K. podniósł, że aktualnie przed Sądem I instancji toczy się kilkadziesiąt postępowań, w których bieżące koszty, tj. koszty opłat skarbowych od udzielanych pełnomocnictw, koszty zażaleń o stałym wpisie oraz koszty korespondencji ponosi z wygospodarowanych środków własnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest uzasadnione.
W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Podstawę przyznania prawa pomocy osobie fizycznej stanowią informacje oświadczenia zawartego we wniosku. Zasadność wniosku powinna być kolejno rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu a z drugiej strony jej możliwości finansowych (Por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministarcyjnych, Lexis Nexis 2009, s. 298).
Oznacza to, że ocena czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania powinna być dokonywana indywidualnie dla każdego przypadku. Możliwości poniesienia przez stronę wspomnianych kosztów sądowych powinny być oceniane w sposób realny uwzględniający jej aktualną sytuację majątkową a nie hipotetycznie.
W rozpoznawanej sprawie T. K. we wniosku z dnia 14 stycznia 2010 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie go od kosztów sądowych. We wniosku żalący się podał dane dotyczące jego sytuacji majątkowej m.in. że nie osiąga żadnego dochodu, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej. Podkreślił, że powodem likwidacji działalności gospodarczej są liczne postępowania celno – podatkowe o zapłatę należności celno podatkowych na kwotę 3 mln złotych. Ponadto określił miesięczne koszty związane z utrzymaniem siebie i trójki dzieci, które obejmują koszty najmu mieszkania w kwocie - 500 złotych, energii elektrycznej w kwocie - 250 złotych, koszty gazu w kwocie - 35 złotych, koszty wyżywienia w kwocie 1400 złotych oraz inne wydatki dotyczące kształcenia dzieci w kwocie 400 złotych miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku T. K. podniósł, że z uwagi na liczne i trwające postępowania sądowoadministracyjne w jego sprawach nie będzie on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego obejmujących wpisy sądowe bez uszczerbku dla utrzymania siebie i członków rodziny.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji zaprezentowanym w zakwestionowanym orzeczeniu, iż wnioskodawca nie zawarł we wniosku danych, które mogłyby obrazować jego sytuację majątkową. Otóż w ocenie Sądu okoliczności przedstawione we wniosku przemawiają za przyznaniem Wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym. Wierzytelność z tytułu zaległości celnej jaką posiada Wnioskodawca względem organów celnych opiewająca na kwotę 3mln złotych oraz trwające postępowania przed sądem administracyjnym w jego sprawach (ok. kilkadziesiąt spraw) pozwalają przypuszczać, że uiszczenie przez Wnioskodawcę wpisu sądowego w każdej ze spraw będzie stanowiło znaczny uszczerbek finansowy dla jego indywidualnego utrzymania i członków rodziny. Nie ma istotnego znaczenia, jak podnosi Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, iż chodzi tylko o kwotę wpisu stałego, gdyż przy ilości prowadzonych spraw sądowoadministracyjnych i obecnej sytuacji majątkowej Wnioskodawcy, opłacenie tych wpisów będzie mogło spowodować uciążliwe skutki finansowe dla niego samego i rodziny w zaspokojeniu bieżących potrzeb życiowych.
Należy mieć również na względzie to, że podstawowym celem wymiaru sprawiedliwości jest działalność związana z utrzymaniem porządku publicznego i prawnego na swoim terytorium – co może wiązać się z pewnymi kosztami, które mogą obciążać stronę, gdy zostają zaangażowane przy ochronie jej indywidualnego interesu – natomiast nie jest to jedynie odpłatna usługa świadczona przez Państwo na rzecz jego obywatela lub podmiotu z nim zrównanego.
Otóż uwzględniając cele i zadania sądownictwa administracyjnego, należy mieć na uwadze to, aby sytuacja majątkowa strony nie stała się przeszkodą dla możliwości przeprowadzenia kontroli tego porządku. Innymi słowy okoliczność, że strona nie jest stanie ponieść chociażby częściowych kosztów postępowania związanych z opłaceniem wpisu od pisma wszczynającego postępowanie sądowoadministracyjne tj. wpisu od skargi nie może tamować jej możliwości dochodzenia jej praw na drodze sądowej. Dlatego też ustawodawca przewidział możliwość udzielenia stronie prawa pomocy w postaci zwolnienia jej od wpisu sądowego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Z wymienionych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.