Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. po rozpoznaniu sprawy ze skargi "A. I." Sp. z o.o. w N. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie wymiaru należności celnych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - odmówił przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu wskazał, iż postanowieniem z dnia 17 września 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy ze względu na nieprzedłożenie dokumentów, które wykazałyby konieczność przyznania tego prawa. W wezwaniu tym wyznaczono Spółce termin 7 dni od daty jego doręczenia. W terminie tym strona skarżąca nie udzieliła jakiejkolwiek odpowiedzi (wezwanie było doręczone w drodze doręczenia zastępczego 3 września 2009 r.).
W uzasadnieniu formularza o przyznanie prawa pomocy Spółka twierdziła, że nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej, zaś od 1995 r. toczyło się wobec niej postępowanie upadłościowe, które zostało umorzone postanowieniem Sądu Rejonowego w N. S. z dnia 5 kwietnia 2001 r. Następnie dokumenty Spółki zostały przekazane przez syndyka masy upadłości Prezesowi Spółki i są do dziś przechowywane pod adresem dawnej siedziby "w prywatnym lokalu". W dalszej części wniosku powtórnie wskazano, że Spółka "A. I." nie posiada rachunku bankowego.
W dniu 5 października 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. wpłynął wniosek strony skarżącej sporządzony przez Prezesa Spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia dokumentów wskazanych w wezwaniu. Z pisma wynika również, że Spółka wystąpiła do Urzędu Skarbowego o wydanie stosowanego zaświadczenia, które po jego otrzymaniu niezwłocznie prześle do Sądu. Do wniosku dołączyła pismo z dnia 30 września 2009 r. skierowane do Urzędu Skarbowego w N. S. Odmawiając przyznania prawa pomocy, Sąd uznał, że wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż skarżąca Spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób, że nie dysponuje wystarczającą ilością środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Co więcej, pomimo wyraźnego wezwania zawartego w zarządzeniu z dnia 7 sierpnia 2009 r., skarżąca Spółka nie uzupełniła i nie uprawdopodobniła danych, na które powołała się w swym wniosku.
Spółka nie nadesłała złożonych deklaracji podatkowych, a równocześnie nie przedłożyła stosownych zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego, które potwierdziłyby, że deklaracje takie nie były składane a tym samym mogłyby uprawdopodobnić fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej oraz nieosiągania jakichkolwiek dochodów. Nie przedstawiła również ewidencji środków trwałych ani raportu kasowego, a zatem dokumentów pozwalających na ustalenie, iż nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych ani majątku.
W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, iż w świetle zaprezentowanego wyżej stanu rzeczy nie budzi wątpliwości, że wezwanie strony o przedłożenie dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację finansową było niezbędne dla oceny jej wniosku i w pełni uzasadnione, a nieustosunkowanie się do tego wezwania powoduje, iż nie sposób uznać, aby wnioskująca Spółka zachowała przesłankę, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.
Pismem z dnia 28 grudnia 2009 r. (data wpływu do Sądu) strona wniosła o powtórne udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismo to zostało potraktowane przez Sąd I instancji jako zażalenie na postanowienie z dnia 30 listopada 2009 r. Uzasadniając to pismo Spółka wskazała, iż nie decyduje o terminie załatwiania spraw przez urzędy i dlatego pozostaje jej czekanie na wystawienie żądanych dokumentów. Jednocześnie wraz z pismem wniosła kopie pisma z Małopolskiego Urzędu Skarbowego dotyczące nieskładania deklaracji CIT-8 za lata 2006, 2007, 2008 oraz deklaracji VAT-7 za sześć ostatnich miesięcy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślenia wymaga jednak, że instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą - wynikającą z unormowania zawartego w art. 214 p.p.s.a. - jest bowiem obciążenie kosztami sądowymi (tj. opłatami sądowymi, takimi jak wpis i opłata kancelaryjna) tego podmiotu, który wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
Analizując przepisy regulujące prawo pomocy należy zauważyć, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, jest - zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - wykazanie przez tę osobę prawną, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z użycia w ww. przepisie określenia "gdy wykaże" wynika bezsprzecznie, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach. Przychylić należy się do poglądu, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś podawane okoliczności nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy.
W świetle powyższego WSA zasadnie przyjął, wg stanu na dzień rozpoznawania zaskarżonego postanowienia, iż to na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, tymczasem nie wykazał on istnienia ustawowych przesłanek w tym zakresie. Zauważyć też należy, że ocena całokształtu podawanych przez stronę okoliczności należy do Sądu, który kierować winien się przy tym zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innymi elementami, które pozwalają domniemywać, że skutek w postaci faktu uprawdopodobnionego może w ogóle nastąpić.
Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Natomiast stosownie do art. 188 p.p.s.a. jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku.
W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony przez R. Hausera (Postępowanie zażaleniowe przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Materiały szkoleniowe na konferencje Sędziów NSA, Warszawa 2004, masz. pow., s. 70), iż Naczelny Sąd Administracyjny powinien w razie potrzeby rozpoznając zażalenie uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie przyjętym w art. 106 p.p.s.a. i w związku z tym w postępowaniu zażaleniowym nie powinno mieć zastosowanie zdanie drugie art. 188 p.p.s.a.
Pismem z dnia 28 grudnia 2009 r. (data wpływu do Sądu) – potraktowanym przez Sąd I instancji jako zażalenie skarżący "wnioskował" o powtórne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W załączeniu przedłożył dokument – brak złożenia którego we wcześniejszej fazie postępowania uzasadniał tym – iż Spółka nie decyduje o terminach i tempie załatwiania spraw przez urzędy.
Z przedłożonego dokumentu wystawionego przez Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K. wynika, iż skarżąca Spółka w latach 2006, 2007, 2008 nie składała deklaracji CIT-8, a w okresie za sześć ostatnich miesięcy od wystawienia zaświadczenia, deklaracji VAT 7.
W związku z tym, że skarżąca Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów, celowym było przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych w celu umożliwienia dochodzenia swoich praw przed sądem administracyjnym.
Jednocześnie należy wskazać, iż nadrzędną wartością konstytucyjną w postępowaniu sądowym jest umożliwienie stronie obrony i dochodzenia swoich praw w zakresie wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak i z mającej swe źródło w klauzuli demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa, w tym przeświadczenia obywatela, iż organy administracji oraz sądy, kierując się zasadami postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, powinny w taki sposób prowadzić postępowanie, które zapewni jednostce efektywną ochronę sądową jej konstytucyjnych praw i wolności w relacji z organami administracji publicznej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do przepisu art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.