Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 435/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił A. M. zmiany postanowień tegoż Sądu z dnia 27 października 2010 r. o sygnaturach akt I SA/Rz 435/10, I SA/Rz 436/10, I SA/Rz 437/10, I SA/Rz 438/10, I SA/Rz 439/10 i I SA/Rz 440/10, oddalających wnioski skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwójką dzieci. Miesięczny dochód rodziny wynosi 4634 zł brutto, zaś miesięczne wydatki na konsumpcję, środki czystości, ubrania, energię elektryczną, wodę i ścieki stanowią kwotę 3470 zł. Jako majątek wnioskodawczyni wyszczególniła nieruchomość rolną o powierzchni 24,17 ha, budynki gospodarcze, silosy, a jako przedmioty wartościowe: maszyny i sprzęt rolniczy. Skarżąca oświadczyła, że posiada zobowiązania podatkowe (ok. 390.000 zł), zobowiązania wobec Agencji Nieruchomości Rolnych (13.000 zł), Inspekcji Transportu Drogowego (18.000 zł), PGE (ok. 4000 zł), zaś miesięczne raty kredytów wynoszą z odsetkami 28.000 zł, a cała produkcja bieżąca jest kredytowana z terminem płatności po tegorocznych zbiorach.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek złożony przez skarżącą jest kolejnym wnioskiem o prawo pomocy. Poprzednie (złożone przed połączeniem spraw o sygnaturach akt I SA/Rz 435/10, I SA/Rz 436/10, I SA/Rz 437/10, I SA/Rz 438/10, I SA/Rz 439/10 i I SA/Rz 440/10 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia) zostały oddalone wskazanymi na wstępie postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., zaś wniesione zażalenia na te orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniami z dnia 15 grudnia 2010 r. o sygnaturach akt I GZ 399/10, I GZ 413/10, I GZ 414/10, I GZ 415/10, I GZ 416/10 oraz I GZ 417/10.
Tym samym postanowienia w kwestii prawa pomocy stały się prawomocne. Zmiana takich postanowień jest możliwa tylko w przypadku takiej zmiany okoliczności sprawy, która uzasadnia wydanie postanowienia odmiennej treści niż uprzednio wydane. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie zmiana taka nie nastąpiła, gdyż skarżąca w kolejnym wniosku powołała w zasadzie te same okoliczności co poprzednio, które w poprzednim postępowaniu z zakresu prawa pomocy sądy dwóch instancji uznały za niewystarczające do przyznania jej prawa pomocy. Skutkowało to odmową zmiany prawomocnych postanowień odmawiających skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła A. M. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako: p.p.s.a.) poprzez jego niezastosowanie, poprzez błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała na tyle istotnych zmian w swojej sytuacji materialnej, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy.
W uzasadnieniu wnosząca zażalenie stwierdziła, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż w sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności polegająca na pogorszeniu się sytuacji materialnej strony. Sąd pominął istotną okoliczność, jaką jest znaczne zwiększenie się wydatków skarżącej, ponoszonych na bieżące utrzymanie siebie i rodziny. Pomimo powiększenia się wysokości dochodu uzyskiwanego z prowadzonego gospodarstwa rolnego, zwiększyły się również wydatki dotyczące prowadzenia działalności rolniczej. Obciążenie skarżącej kosztami niniejszego postępowania może zachwiać równowagą budżetu rodzinnego strony, który już obecnie jest w stopniu minimalnym wystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb skarżącej i jej rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, iż postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - zgodnie z art. 165 p.p.s.a. - mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona.
W niniejszej sprawie skarżąca składała już (do każdej z połączonych spraw prowadzonych obecnie przed WSA pod sygnaturą akt I SA/Rz 435/10) wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniami z dnia 27 października 2010 r. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, a wniesione następnie zażalenia na te rozstrzygnięcia zostały oddalone postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2010 r.
Z uzasadnień wspomnianych postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie było uznanie, iż "rozmiary obrotów w ramach prowadzonej przez skarżącą działalności rolniczej (w szczególności otrzymane przez skarżącą w 2009 r. dopłaty bezpośrednie w kwocie 335.208,21 zł, kwota 292.329,00 zł uzyskana w trzecim kwartale 2010 r. ze sprzedaży plonów, kwota ok. 116.000,00 zł z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług) wyłączają uznanie, że skarżąca nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych". Dla podjętej wówczas oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy nie miały natomiast znaczenia wskazywane przez stronę okoliczności, że skarżąca jest zobowiązana regulować znaczne zobowiązania finansowe wobec kontrahentów w ramach prowadzonej działalności rolniczej.
Z oświadczeń zawartych w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy – trafnie potraktowanym przez Sąd pierwszej instancji jako wniosek o zmianę prawomocnych postanowień odmawiających przyznania prawa pomocy – a także z nadesłanych na żądanie Sądu dokumentów wynika, że sytuacja majątkowa skarżącej wprawdzie uległa zmianie, lecz nie jest to zmiana, o której mowa w art. 165 p.p.s.a., bowiem nie jest na tyle istotna, że uzasadniałaby zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.
Skarżąca oświadczyła, że miesięczny dochód jej czteroosobowego gospodarstwa domowego wynosi 4634 zł brutto (wzrost o 2634 zł w stosunku do dochodu zadeklarowanego w poprzednim wniosku), w 2010 r. uzyskała dochód w wysokości 69408,81 zł (wzrost o 63385,49 zł w stosunku do dochodu wynikającego z PIT-36 za 2009 r.), a ponadto otrzymała za ten okres dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w kwocie 198700 zł (niższe od dopłat uzyskanych w 2009 r., lecz wciąż w znacznej wysokości). Skarżąca nie utraciła również płynności finansowej, skoro z przedstawionych wydruków z wyciągów z rachunku bankowego ([...] Bank) wynika, że z wykorzystaniem tego rachunku dokonywane są operacje finansowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (w tym wpłaty od kontrahentów strony).
Biorąc po uwagę wysokość wskazanych wyżej dochodów skarżącej (zwłaszcza kwotę uzyskanych dopłat bezpośrednich), jak i rozmiar prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej nie sposób przyjąć, że – w odniesieniu do okoliczności faktycznych będących przedmiotem oceny we wskazanych na wstępie prawomocnych postanowieniach odmawiających przyznania prawa pomocy – nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, które obecnie będą się sprowadzały do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości połowy sumy kosztów, które strona musiała uiścić z tytułu wpisów od skarg w połączonych obecnie sprawach. Oceny tej nie zmienia w szczególności podkreślany w zażaleniu fakt wzrostu kosztów utrzymania skarżącej i jej rodziny, bowiem z przedstawionych oświadczeń i dokumentów wynika, że równocześnie wzrosły także dochody skarżącej.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.
PG