Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem w dnia 5 lutego 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 113/18 odmówił [...] przywrócenia terminu do złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z 9 października 2018 r., w sprawie ze skargi [...] na informację Narodowego Centrum Badań i Rozwoju z dnia 28 grudnia 2017 r. w przedmiocie oceny wniosku o dofinansowanie realizacji projektu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 9 października 2018 r. tut. Sąd oddalił skargę [...] - dalej: Skarżący - na informację Narodowego Centrum Badań i Rozwoju z 28 grudnia 2017 r.
Odpis ww. wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi w dniu 5 listopada 2018 r.
W dniu 13 grudnia 2018 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. Do wniosku została dołączona opinia.
Uzasadniając wniosek, pełnomocnik Skarżącego wskazał, że w dniach: 3 – 6 i 8 grudnia 2018 r. był chory, co stało się powodem niesporządzenia skargi kasacyjnej bądź opinii o braku podstaw do jej złożenia. Pełnomocnik podał przy tym, że wyrok otrzymał 5 listopada 2018 r., a 27 listopada 2018 r. podjął próbę uzyskania informacji od klienta, które mogłyby dać jakieś podstawy do złożenia skargi kasacyjnej. Z powodu braku kontaktu ze strony Skarżącego, dopiero na dni 3 – 5 grudnia 2018 r. pełnomocnik zaplanował przygotowanie opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej, które to z kolei dni zbiegły się z czasem choroby pełnomocnika. Choroba była na tyle silna, że pełnomocnik nie stawił się na posiedzenia przed Sądem powszechnym w dniu 5 grudnia 2018 r. oraz w Sejmie RP gdzie miał wspierać Kancelarię Prezydenta RP w trakcie drugiego czytania projektu ustawy. Choroba pełnomocnika nastąpiła bez jego winy i pomimo wszelkich starań nie był w stanie wcześniej przygotować opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej. Na poparcie powyższych twierdzeń pełnomocnik przedstawił: kserokopię protokołu rozprawy apelacyjnej z dnia 5 grudnia 2018 r. (sygn. akt [...]) oraz korespondencję e-mail z aplikantką.
Zarządzeniem z dnia 3 stycznia 2019 r. Przewodniczący Wydziału V WSA w Warszawie wezwał pełnomocnika skarżącego do uprawdopodobnienia choroby w dniach 3 – 8 grudnia 2018 r. poprzez przedłożenie np. zaświadczenia lub zwolnienia lekarskiego. Zarządzenie zostało doręczone w dniu 4 stycznia 2019 r. za pośrednictwem wiadomości e-mail (pełnomocnik potwierdził otrzymanie wezwania w dniu 7 stycznia 2019 r.). Termin do uczynienia zadość wezwaniu upłynął bezskutecznie z dniem 11 stycznia 2019 r.
Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej WSA w Warszawie wskazał, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku zawinienia w uchybieniu terminu. Okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie mogą świadczyć o braku winy, gdyż nie można przypisać im charakteru przeszkody nie dającej się przezwyciężyć.
Sąd I instancji podniósł, że wyrok w sprawie zapadł na rozprawie w dniu 9 października 2018 r., na której obecna była aplikantka adwokacka z upoważnienia pełnomocnika Skarżącego – ustanowionego z urzędu (protokół rozprawy – k. 183 akt WSA), która w dniu 16 października 2018 r. złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie. Doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem nastąpiło w dniu 5 listopada 2018 r.
W ocenie WSA w sprawach, w których strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, to na tym ostatnim będącym profesjonalistą spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie, bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw.
Nie można, zatem nagłego zachorowanie pełnomocnika, uznać za okoliczność uzasadniającą uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu. Pełnomocnik nie uprawdopodobnił przebytej choroby. Pomimo wezwania do przedstawienia dokumentu potwierdzającego fakt tej choroby (zaświadczenia lub zwolnienia lekarskiego), nie uczynił on temu zadość. Ponadto jak wynika z akt sądowych pełnomocnik skarżącego współpracuje z aplikantką adwokacką, która w sprawie uczestniczyła w rozprawie w dniu 9 października 2018 r., jak też złożyła w dniu 16 października 2018 r. wniosek o uzasadnienie wyroku. W tej sytuacji nie było przeszkody, aby uczestnicząca w sprawie aplikantka adwokacka sporządziła także skargę kasacyjną.
Ponadto, jak wynika z załączonego do wniosku wydruku e-mail, w dniu 4 grudnia 2018 r. pełnomocnik ustanowił zastępstwo na rozprawie przed sądem powszechnym (aplikantka adwokacka) jak też udzielał wskazówek, co do toczącego postępowania. Skoro pełnomocnik Skarżącego był w stanie za pośrednictwem korespondencji e-mail kontaktować się ze swoją aplikantką adwokacką oraz udzielać rad, co do posiedzenia Sądu i zachowania się w nim, to mógł także sporządzić skargę kasacyjną bądź opinię o braku podstaw do jej sporządzenia.
Sąd I instancji podał, że nie znajduje uzasadnienia twierdzenie pełnomocnika Strony, iż nie mógł skontaktować się ze Skarżącym w dniu 27 listopada 2018 r. Próba kontaktu ze Stroną nastąpiła dopiero po upływie 3 tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. W kontekście powyższego sporządzenie skargi kasacyjnej w terminie jest doniosłą czynnością procesową, gdzie uchybienie niesie ze sobą poważne skutki procesowe, w tym zamknięcie drogi sądowej dla Strony. Zatem pozostawianie tej czynności na ostatnią chwilę (7 dni przed upływem terminu) jest, co najmniej niedbalstwem. Pełnomocnik, jako profesjonalista powinien mieć na uwadze to, iż mogą zaistnieć nieprzewidziane okoliczności w czasie biegu terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do jej sporządzenia. Oznacza to, iż powinien on tak zorganizować swoją pracę, aby w przypadku nagłych okoliczności, termin ten jednak został dochowany.
Wskazane wyżej okoliczności świadczą jedynie o niedbalstwie w działaniu pełnomocnika, (który stara się uprawdopodobnić brak winy w nieterminowym przedłożeniu opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej), przy organizowaniu pracy kancelarii.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącego wnosząc o jego zmianę w ten sposób, aby przywrócić termin do złożenia skargi kasacyjnej. Ewentualnie wniósł o uchylenie postanowienia Sądu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.) poprzez:
- 1. uznanie, że pełnomocnik ponosił winę w uchybieniu terminu do przedłożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej;
2.nierozpoznanie alternatywnego wniosku o przywrócenie terminu na złożenie opinii ze względu na klienta, który nie poniósł winy w niezłożeniu opinii w przepisanym terminie.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący przedstawił argumenty na poparcie powyższych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzenia pełnomocnika Skarżącego, zawarte we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej oraz zażaleniu nie zostały należycie uprawdopodobnione, stąd nie można zasadnie i zgodnie z wymogami art. 86 § 1 p.p.s.a. stwierdzić, że uchybienie w postaci niedotrzymania ustawowego terminu na wniesienie ww. opinii nastąpiło bez winy Skarżącego (jego pełnomocnika).
Regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Jednakże nie jest to reguła o charakterze bezwzględnym. Przepis art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a. przewiduje możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy. Podkreślenia wymaga, że powołana ustawa, obok innych warunków przywrócenia terminu, ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Wnioskodawca nie musi, zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym braku winy w uchybieniu terminu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego nie wykazał braku winy w niedotrzymaniu terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wywiedzenia skargi kasacyjnej. Składając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej pełnomocnik skarżącego twierdził, że nagła choroba uniemożliwiła mu dotrzymanie terminu. Wskazał on również, że z powodu braku kontaktu ze strony Skarżącego, dopiero na dni 3 – 5 grudnia 2018 r. zaplanował przygotowanie opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej, które zbiegły się z czasem choroby pełnomocnika. Ta była na tyle silna, że na "własnej" sprawie przed Sądem powszechnym - w dniu 5 grudnia 2018 r. – pełnomocnik skarżącego - był zastępowany przez aplikantkę, a nadto opuścił wizytę w Sejmie RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że orzekając w przedmiocie przywrócenia uchybionego terminu, Sąd administracyjny nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż uprawdopodobnieniem, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a., sprowadza się do przekonania sądu o (przynajmniej) prawdopodobieństwie zaistnienia faktów, na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia terminu. Przekonanie powinno opierać się przy tym na obiektywnych przesłankach, wynikających z przytoczonych we wniosku twierdzeń. Rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd administracyjny jest uprawniony do dopuszczenia określonego dowodu z dokumentu, np. zaświadczenia lekarskiego do postępowania sądowoadministracyjnego i jego oceny, jednakże za przekroczenie kompetencji uznać należy ocenę diagnozy lekarza wystawiającego zaświadczenie, w sytuacji, gdy regulacja ustawowa zobowiązuje jedynie do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, nie zaś do ich udowodnienia (por. postanowienia NSA: 17 stycznia 2013 r., II FZ 1043/12; z dnia 12 października 2011 r., II FZ 584/11).
Zaświadczenie lekarskie jest jedynym dopuszczalnym dowodem na okoliczność niezdolności do pracy (por. wyrok SN z dnia 25 lipca 2006 r., I UK 42/06, OSNP 2007, nr 15-16, poz. 232). Dokument ten, co istotne zawiera także kluczowy opis stanu zdrowia chorego pełnomocnika. W oparciu o opis choroby w nim zawarty można i należy dokonać oceny, czy twierdzenia wnioskującego o przywrócenie terminu znajdują potwierdzenie (uprawdopodobnienia) w przedłożonym dokumencie i jako takie uprawdopodabniają przywrócenie uchybionego terminu. Powyższe w relacji do innych twierdzeń zawartych we wniosku o przywrócenie terminu, o tym, że choroba uniemożliwiła złożenie czynności procesowej w terminie
W sprawie pomimo wezwania przez WSA pełnomocnika skarżącego do przedstawienia dokumentu potwierdzającego fakt jego choroby (zaświadczenia lub zwolnienia lekarskiego), ten nie uczynił temu zadość. W zażaleniu jego autor argumentował, że nudności oraz sensacje żołądkowe, na jakie cierpiał są choroba znaną, popularną i nie wymagają interwencji lekarskiej. Z tych powodów nie przedłożył on zaświadczenia lekarskiego. Twierdzenie takie jest nieuprawnione. Powyższe z tego względu, że pełnomocnik nie udokumentował stanu swego zdrowia w dniach, w których upłynął (jego zdaniem) termin do wniesienia skargi kasacyjnej/opinii o braku podstaw do jej sporządzenia. W tym miejscu podkreślenia wymaga, co uszło uwadze pełnomocnika skarżącego, że w sprawach dotyczących oceny wniosku o dofinansowanie realizacji projektu z budżetu Unii Europejskiej (będących przedmiotem wyroku WSA w sprawie) – w art. 64 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2016 r. poz. 217 ze zm.; dalej: ustawa wdrożeniowa) ustanowiono zasadę w myśl, której przepisy p.p.s.a. mają zastosowanie w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie.
Stosownie do treści art. 62 ustawy wdrożeniowej wnioskodawca, właściwa instytucja zarządzająca lub pośrednicząca, bądź też właściwa instytucja, o której mowa w art. 39 ust. 1 powołanej ustawy, może wnieść skargę kasacyjną bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w terminie 14 dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia wojewódzkiego sądu administracyjnego, przy czym art. 61 ust. 3, 4, 6 i 7 ustawy wdrożeniowej stosuje się odpowiednio. Tym samym w sprawie termin na sporządzenie skargi kasacyjnej/opinii o braku podstaw do jej sporządzenia upłynął nie - jak błędnie przyjmuje pełnomocnik skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu – w dniu 5 grudnia 2018 r. (czyli 30 dni od doręczenia wyroku WSA), a w dniu 19 listopada 2018 r. (poniedziałek) – 14 dni od doręczenia ww. orzeczenia.
Tym samym terminowi na wywiedzenie środka zaskarżenia pełnomocnik uchybił w tej ostatniej dacie. Z kolei przyczyna uchybienia terminu ustała - wedle twierdzeń pełnomocnika - w okresie po przebytej przez niego chorobę. Tej ostatniej jednak nieuprawdopodobniono stosowną dokumentacją źródłową. Powyższe wobec nieprzedłużenia dokumentu obrazującego chorobę pełnomocnika (zaświadczenia/zwolnienia lekarskiego). To z kolei doprowadziło do sytuacji, że w żaden sposób nie uprawdopodobniono okoliczności podniesionej we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej, że "w dniach 3-6 grudnia 2018 r. a następnie 8 grudnia byłem na tyle chory, że nie byłem w stanie przygotować skargi kasacyjnej". Wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że w ww. okresie był w takim stanie, że choroba uniemożliwiła mu wykonywanie jakichkolwiek czynności zawodowych w tym sporządzenie stosownego środka zaskarżenia wyroku WSA względnie opinii o braku podstaw do jego złożenia.
Co istotne również z tego okresu (grudzień 2018 r.) pochodzi wymiana korespondencji między pełnomocnikiem a jego aplikantką w innych sprawach prowadzonych przed Sądem powszechnym. W sprawie nie sposób również wskazać, że okres choroby pełnomocnika Skarżącego odznaczał się jednostajną intensywnością objawów chorobowych uniemożliwiających terminowe wywiedzenie czynności procesowych. Tym samym dla oceny prawdziwości twierdzeń zawartych we wniosku o przywrócenie terminu. Kluczowe w sprawie było uprawdopodobnienie stanu zdrowia pełnomocnika Skarżącego poprzez przedłożone zaświadczenia lekarskiego, (do czego wezwał Sąd I instancji). Powyższego zabrakło. Dokument ten obrazowałby w sposób rzetelny stan zdrowa pełnomocnika w badanym okresie.
Tym samym prawidłowo ocenił WSA, że okoliczności uprawdopodabniające brak winy w uchybieniu terminu nie mogą być uzasadnione chorobą, na który powołuje się pełnomocnik Skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu.
Reasumując powyższej wskazane wątpliwości, należy stwierdzić, że w sprawie wbrew obowiązkowi zawartemu w art. 87 § 2 p.p.s.a., pełnomocnik Skarżącego nie wykazał braku winy w niedotrzymaniu terminu do wywiedzenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. Prawidłowym uprawdopodobnieniem w sprawie byłoby zaświadczenie lekarskie dokumentujące stan zdrowia pełnomocnika Skarżącego w danym okresie. Uzyskanie takiego dokumentu było możliwe do pozyskania. Jednakże stosownego dokumentu w tym zakresie nie przedłożono. Tymczasem taki dokument byłby ważną wskazówką, co do jego kondycji zdrowotnej – stąd w stanie faktycznym sprawy kluczowe okoliczności nie zostały przez pełnomocnika Skarżącego należycie wykazane. W konsekwencji nie zostały spełnione przesłanki do przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a.
Ponieważ powyższe uwagi są wystarczające do oceny twierdzeń przedstawionych we wniosku o przywrócenie terminu i na nich powinien swoją ocenę oprzeć WSA w Warszawie, dalsza analiza stanu faktycznego sprawy i uwag Sądu I instancji, które w uzasadnieniu zażalenia próbuje zwalczyć Skarżący, jest zbyteczna. Chodzi tu o termin sporządzenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej – w ocenie WSA "na ostatnią chwilę".
Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił je na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.