Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 62/18, odmówił G. S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia składek.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Pismem z 13 marca 2018 r., pozostawionym w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 30 marca 2018 r., zawiadomiono skarżącego o terminie rozprawy.
Wyrokiem ogłoszonym w dniu 11 kwietnia 2018 r. oddalono skargę. Siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku upłynął 18 kwietnia 2018 r. (środa).
Pismem nadanym w urzędzie pocztowym 19 kwietnia 2018 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z 9 lipca 2018 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W dniu 26 lipca 2018 r. wpłynęło do Sądu pismo z Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu dotyczące wyznaczenia skarżącemu pełnomocnika. Wyznaczony pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy w dniu 27 lipca 2018 r.
W dniu 30 stycznia 2019 r. do Sądu wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podał, że skarżący – pomimo kierowanych do niego pism z prośbą o spotkanie (z dnia 23 lipca 2018 r., 16 sierpnia 2018 r., 10 stycznia 2019 r.) celem omówienia sprawy, przyczyn niezłożenia wnioski o uzasadnienie oraz podjęcia dalszych czynności zmierzających do ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie – spotkał się z pełnomocnikiem dopiero w tygodniu poprzedzającym datę złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Przedstawił wtedy dokumentację medyczną oraz wyjaśnił przyczyny niezłożenia wniosku. Podkreślił, że niedochowanie terminu stanowiło skutek okoliczności niezawinionych przez skarżącego. Na bieg terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku miała wpływ sytuacja zdrowotna żony skarżącego i jego starania o zapewnienie należytej opieki w sytuacji zagrożonej ciąży, a ponadto brak wiedzy i pouczenia skarżącego o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej.
Do wniosku pełnomocnik dołączył kierowane do skarżącego pisma z prośbą o spotkanie oraz karty informacyjne z leczenia szpitalnego, z których wynika, że żona skarżącego przebywała w szpitalu w okresie od 26 stycznia 2018 r. do 2 lutego 2018 r., od 2 marca 2018 r. do 8 marca 2018 r. oraz od 25 marca 2018 r. do 30 marca 2018 r. W dniu 25 marca 2018 r. żona skarżącego urodziła dziecko.
Odmawiając skarżącemu przywrócenia terminu, WSA stwierdził, że nie uprawdopodobnił on braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Zdaniem Sądu I instancji, przedłożona dokumentacja związana ze stanem zdrowia żony skarżącego i zagrożoną ciążą dotyczy okresu od 25 stycznia 2018 r. do 30 marca 2018 r. Z karty leczenia szpitalnego wynika, że żona skarżącego 25 marca 2018 r. urodziła dziecko i 30 marca 2018 r. została wypisana do domu z dzieckiem, w stanie ogólnym dobrym. Wyrok został natomiast ogłoszony 11 kwietnia 2018 r., a termin do złożenia wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia upłynął 18 kwietnia 2018 r. Pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił zatem, by w okresie biegu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku zaistniały okoliczności uniemożliwiające dokonanie tej czynności w terminie. Przedłożona dokumentacja dotyczy okresu jeszcze przed ogłoszeniem wyroku. Należy przy tym zwrócić uwagę, że skarżący po ogłoszeniu wyroku uczestniczył w postępowaniu, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Ponadto, pełnomocnik nie wyjaśnił przyczyn braku reakcji skarżącego na próby nawiązania z nim kontaktu w okresie od lipca 2018 r. do stycznia 2019 r.
WSA podkreślił, że przesyłka zawierająca zawiadomienie o terminie rozprawy wraz z pouczeniem o terminie złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku była dwukrotnie awizowania w dniach 16 marca 2018 r. i 26 marca 2018 r., a następnie z powodu niepodjęcia jej przez adresata zwrócona nadawcy i pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 30 marca 2018 r. Zawiadomienie to – wysłane na prawidłowy adres – należało zatem uznać za prawidłowe, stosując instytucję doręczenia zastępczego przewidzianą w art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Doręczenie zastępcze dokonane w omawianym trybie stwarza domniemanie prawne oparte na założeniu, że strona mogła zapoznać się z pismem awizowanym, a jeśli tego nie uczyniła, to nastąpiło to z przyczyn leżących po jej stronie.
W ocenie Sądu, niedochowanie przez skarżącego terminu było wynikiem braku zachowania przez niego szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, której można wymagać od osoby zainteresowanej postępem toczącej się z jej skargi sprawy sądowej. W konsekwencji na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 11 kwietnia 2018 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zarzucił naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 49 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie samodzielnego wyboru rodzaju pisma, jakie skarżący złożył w dniu 18 kwietnia 2018 r.;
- 2. art. 86 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, że skarżący w sposób zawiniony nie dochował terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Ponadto, zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w wyniku pozbawienia skarżącego przysługującego mu prawa do sądu wskutek odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skarżący nie zawinił w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nieodebranie zawiadomienia o rozprawie przypadało bowiem na czas intensywnej opieki nad żoną, która rodziła w warunkach zagrożonej ciąży przez czwarte cesarskie cięcie. Zdaniem autora zażalenia, dla oceny braku winy skarżącego w uchybieniu terminu nie ma znaczenia, kiedy skontaktował się z pełnomocnikiem, albowiem rozważany okres dla złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku przypada na kwiecień 2018 r., czyli przed ustanowieniem pełnomocnika. Natomiast termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu biegnie – jego zdaniem – dopiero od momentu, w którym pełnomocnik realnie mógł sporządzić i złożyć taki wniosek, a nastąpiło to dopiero po spotkaniu ze skarżącym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu administracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.).
Z powyższych przepisów wynika, że przywrócenie terminu jest możliwe pod następującymi warunkami: 1) nastąpiło uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonała jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) w wyniku uchybienia terminu powstały dla strony ujemne skutki procesowe.
Zgodnie natomiast z art. 87 § 5 p.p.s.a po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych.
W realiach rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, że ocena braku winy w uchybieniu terminu odnosi się zarówno do samej strony, jak i do ustanowionego pełnomocnika.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, prawidłowo wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, tj. szereg zaistniałych zdarzeń oraz podejmowanych przez stronę i jej pełnomocnika czynności od czasu wydania wyroku do dnia złożenia przedmiotowego wniosku.
Przede wszystkim zauważyć należy, że przesyłka zawierająca zawiadomienie o terminie rozprawy została dwukrotnie awizowana i pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 30 marca 2018 r. Wyrok w sprawie zapadł 11 kwietnia 2018 r. i od tej daty – zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a. – rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku; upłynął zaś 18 kwietnia 2018 r. W dniu 19 kwietnia 2018 r. skarżący złożył pismo, nazwane "skarga kasacyjna", w którym domagał się "przywrócenia sprawy" i "wznowienia rozprawy", wskazując, że nie doręczono mu powiadomienia o terminie rozprawy, zaś w dniu 25 marca 2018 r. żona skarżącego urodziła dziecko, w związku z czym musiał "sam sobie ze wszystkim dawać radę". Ponadto, poinformował, że jego sytuacja "nie jest ciekawa pod kątem finansowym".
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III WSA we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 2018 r. potraktowano ww. pismo procesowe jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. Następnie referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania uzupełnionego formularza PPF i – po wykonaniu przez skarżącego wezwania w tym zakresie – przyznał stronie prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznał zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 49 § 1 i 2 p.p.s.a. jako mający istotny wpływ na wynik sprawy. Nawet gdyby bowiem uznać, że – wobec niejasnej treści pisma skarżącego z dnia 19 kwietnia 2018 r. – Sąd powinien był wezwać stronę do jego poprawienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, to w realiach rozpoznawanej sprawy uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Z uwagi na potraktowanie tego pisma jako wniosek o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji przyznanie skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego – skarżący znalazł się w istocie w korzystniejszej sytuacji, niż gdyby nie był w sprawie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Od dnia, w którym pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy, możliwe było bowiem podejmowanie czynności w celu jak najlepszej ochrony jego interesów.
Podkreślenia jednocześnie wymaga, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie zwalnia strony z obowiązku należytego dbania o swoje interesy, czego skarżący w niniejszej sprawie nie uczynił. Mianowicie, pomimo prób skontaktowania się ze skarżącym (23 lipca 2018 r., 16 sierpnia 2018 r., 10 stycznia 2019 r.), pełnomocnik spotkał się z nim dopiero w tygodniu poprzedzającym złożenie wniosku o przywrócenie terminu, tj. w styczniu 2019 r. W konsekwencji wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony dopiero 28 stycznia 2019 r.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, na ocenę przesłanek umożliwiających przywrócenie terminu, o których mowa w art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., mają wpływ wszystkie okoliczności, które miały miejsce od chwili uchybienia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowoadminisatrcyjnym do czasu złożenia wniosku o przywrócenie tego terminu. Zatem przy rozpoznaniu przedmiotowego wniosku Sąd słusznie brał pod uwagę nie tylko trudną sytuację rodziną skarżącego związaną z narodzinami jego dziecka (25 marca 2018 r.), lecz także fakt, iż przez pół roku pełnomocnikowi nie udało się z nim skontaktować pomimo kilku prób.
Ponadto podkreślić należy, zawarty w zażaleniu wniosek o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie mógł zostać w tej sprawie uwzględniony z uwagi na treść art. 87 § 5 p.p.s.a W ocenie NSA, skoro – jak to zostało wyżej wywiedzione – skarżący nie wykazał, że uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej nastąpiło bez jego winy, to tym bardziej nie można uznać, że w sprawie wystąpił wyjątkowy przypadek umożliwiający przywrócenie terminu po upływie roku od tego uchybienia, czyli od 19 kwietnia 2018 r.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji