Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 498/22, Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (dalej: Przewodniczący) zwrócił kwotę 100 (sto) złotych tytułem nienależnie uiszczonej opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi S. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 października 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Przewodniczący w uzasadnieniu zarządzenia stwierdził, iż sprawa jest z zakresu ubezpieczeń społecznych, a to oznacza, że z mocy ustawy jest zwolniona od kosztów. W związku z powyższym zarządzono o zwrocie nienależnie uiszczonej opłaty kancelaryjnej od sporządzenia uzasadnienia wyroku z 18 stycznia 2023 r.
Zażalenie na powyższe zarządzenie wniosła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i zmianę zwrotu "sprawa ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie", ponieważ takiej skargi skarżąca nie składała i przeprowadzenie takiego postępowania jest oszustwem sądowym. Ponadto stwierdziła nieważność a nawet możliwe nie istnienie postępowania w trakcie którego wydano zarządzenie, ponieważ skarżąca nie składała skargi do Prezesa ZUS ani skargi do WSA w Białymstoku samodzielnie lub przez organ; oszustwo sądowe poprzez wszczęcie postępowania przez WSA na wniosek nieuprawnionego organu; posługiwanie się w sentencji zarządzenia zwrotem "sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie" podczas gdy taka skarga nie istnieje, nie była składana, nie ma jej w zgromadzonym materiale.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że przedmiotem rozpoznawania przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zażalenie skarżącej na zarządzenie Przewodniczącego z 21 kwietnia 2023 r., którym zarządzono o zwrocie skarżącej nienależnie uiszczonej opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 (sto) złotych, stanowiącą nienależnie uiszczoną opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Zgodnie z art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259; dalej: p.p.s.a.) opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządza ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek, po uprzednim wezwaniu strony do jej uiszczenia. W myśl natomiast § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. z 2019, poz. 1090), opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 złotych.
Natomiast ustawodawca w art. 239 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przewidział tzw. podmiotowo-przedmiotowe ustawowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Tymi kosztami są opłaty sądowe oraz zwrot wydatków. Zauważyć należy, że dotyczy to określonych kategorii podmiotów, a także wskazanych tam kategorii spraw. Oznacza to, że skarżący we wskazanych w ustawie postępowaniach sądowoadministracyjnych nie mają obowiązku uiszczać kosztów sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) oraz wydatków. Natomiast wydatki za stronę zwolnioną od kosztów sądowych z mocy prawa pokrywane są (w zakresie tego zwolnienia) z części budżetu sądu administracyjnego.
Według art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. obowiązku uiszczania kosztów sądowych nie mają skarżący w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Nie ulega wątpliwości, że niniejsza skarga na decyzję ZUS z 18 października 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dotyczy podmiotu i przedmiotu wskazanego w powołanym przepisie.
Zgodnie natomiast z art. 225 p.p.s.a. opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub w części postanowieniem sądu oraz różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także pozostałość zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków zwraca się stronie z urzędu na jej koszt.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Przewodniczący prawidłowo uznał, że opłata kancelaryjna uiszczona przez skarżącą w kwocie 100 złotych, w związku ze złożonym w sprawie wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku jest opłatą nienależną i zarządził jej zwrot na podstawie art. 225 p.p.s.a.
Na marginesie należy podkreślić, że wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, pismem z [...] listopada 2022 r. zatytułowanym "Odwołanie od decyzji ZUS o/Białystok w sprawie wniosku o umorzenie nienależnych składek" skarżąca wszczęła postępowanie sądowe przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku. Wprawdzie skarżąca złożyła powyższe odwołanie do Sądu Okręgowego w Białymstoku, ale zgodnie z właściwością i pouczeniem zawartym w decyzji ZUS z 18 października 2022 r. zostało ono przekazane do WSA.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.