Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, objętym zażaleniem postanowieniem z 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 737/20, odmówił "A." (dalej: skarżąca) w S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 10 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 737/20 w sprawie ze skargi strony na decyzję Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z [...] sierpnia 2020 r. w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, wydanego na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej cyt. jako: p.p.s.a.), WSA stwierdził, że odpis wyroku doręczono stronie w formie elektronicznej na wskazany adres ePUAP. W Urzędowym Poświadczeniu Doręczenia (w skrócie UPD) odnotowano brak daty odbioru, datę utworzenia pierwszego UPD: 16 lutego 2021 r., a powtórnego UPD: 24 lutego 2021 r.
Skarżąca zgłosiła w formie dokumentu elektronicznego, wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Pismo zostało nadane 6 kwietnia 2021 r. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I tut. Sądu, strona uzupełniła wniosek o podpis elektroniczny. Wniesiono o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku i doręczenie poprzez operatora pocztowego w miejsce doręczenia elektronicznego na adres skarżącej.
Prezes zarządu A. wyjaśnił, że z niewiadomych przyczyn nie otrzymał odpisu wyroku na adres email przypisany do systemu ePUAP, za pomocą którego dokonano doręczenia, ani też żadnej informacji o oczekującym do odbioru piśmie Sądu. Wskazany adres email podawał w piśmie z 8 lutego 2021 r., które - jako pierwsze w sprawie - przekazał do Sądu drogą elektroniczną wyłącznie dlatego, żeby Sąd otrzymał zawarty w nim wniosek o przeprowadzenie rozprawy przed posiedzeniem niejawnym zaplanowanym na 10 lutego 2021 r. Zarzucono, że pomimo incydentalnego charakteru złożonego pisma, Sąd zdecydował, że całość korespondencji od tej pory będzie kierowana do skarżącej drogą elektroniczną.
Dopiero 30 marca 2021 r. zasięgając telefonicznej informacji w WSA strona została poinformowana, że korespondencja w sprawie została już wysłana w drodze korespondencji elektronicznej. Skarżąca niezwłocznie dokonała jej sprawdzenia.
Do wniosku o przywrócenie terminu dołączono m.in. wydruk UPD poświadczający doręczenie omawianego odpisu wyroku z 10 lutego 2021 r., wydruk z poczty email, bilingi rozmów telefonicznych, wydruk rzutów ekranu z logowań do ePUAP w lutym i marcu 2021 r.
WSA odmawiając przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku i doręczenie wraz z uzasadnieniem wskazał, że z akt sprawy jednoznacznie wynikało, że strona uchybiła terminowi do zgłoszenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Odpis wyroku został bowiem 3 marca 2021 r. doręczony skarżącej prawidłowo za pośrednictwem elektronicznej platformy ePUAP w terminie wymienionym w art. 74a § 8 p.p.s.a., tj. 14 dni od utworzenia pierwszego UPD: 16 lutego 2021 r. Wobec tego termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie go wraz z sentencją, upłynął 10 marca 2021 r., który nie był dniem ustawowo wolnym od pracy.
Sąd I instancji wyjaśnił, że nie ma wątpliwości co do prawidłowości doręczenia stronie korespondencji zawierającej odpis ww. wyroku. Nie jest też tak, jak przekonuje skarżąca, że to Sąd zdecydował o doręczaniu dalszej korespondencji na adres elektroniczny. Sąd działa na podstawie przepisów prawa, a z art. 74a § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika obowiązek Sądu doręczania stronie kolejnych pism drogą komunikacji elektronicznej - jeżeli strona wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo. Dopiero jeśli strona zrezygnuje z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, sąd doręcza pismo w sposób określony dla pisma w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego (§ 2 zdanie 1). O powyższym A. została pouczona już przy piśmie Sądu I instancji z 18 listopada 2020 r., doręczonym na adres siedziby skarżącej 20 listopada 2020 r. (k. 26, 27 i 29). Zwłaszcza w punkcie 4 i 12 pouczenia o warunkach wnoszenia pism (...) za pomocą komunikacji elektronicznej (k. 27).
Dlatego też strona nie powinna zasłaniać się niewiedzą i zaskoczeniem z powodu doręczenia korespondencji z Sądu przez ePUAP. Z akt sprawy jasno wynika, że w toku postępowania sądowego Prezes zarządu A. złożył pismo procesowe z 8 lutego 2021 r. za pośrednictwem elektronicznej platformy usług administracji publicznej (ePUAP). W treści przesłanej dokumentacji strona nie zrezygnowała z doręczania dalszej korespondencji w formie elektronicznej. Z tego powodu Sąd doręczył odpis wyroku z 10 lutego 2021 r. na przypisany w ePUAP adres skarżącej: /[...]. Strona w tej sytuacji może powoływać się na nieznajomość prawa, bowiem została w tym zakresie prawidłowo pouczona.
Okoliczność, że Prezes zarządu A. z niewiadomych przyczyn nie otrzymał informacji o oczekującym do odbioru piśmie z Sądu - na adres poczty elektronicznej przypisanej do systemu ePUAP, za pomocą którego dokonano doręczenia, nie przekonuje, że strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu. Adres poczty elektronicznej przypisanej do systemu ePUAP osoba uprawniona może zmieniać, wpisać niewłaściwie czy błędnie. Bez względu na możliwość wystąpienia takiego zdarzenia skarżąca miała wgląd do korespondencji bezpośrednio na platformie ePUAP. W tym zakresie załączone do wniosku zrzuty ekranu nie mogą stanowić dla Sądu dowodu w sprawie. Jednak już z ich treści wynika, że osoba uprawniona nie logowała się na skrzynkę ePUAP w okresie od 8 lutego do 30 marca 2021 r. (k. 112 verte - 113).
Ponadto skarżąca nie podnosiła, że powodem uchybienia terminowi były takie okoliczności, jak awaria platformy ePUAP czy prace techniczne związane z obsługą systemu. Informacje o tego typu zdarzeniach znajdują się na platformie ePUAP. W interesie wnioskodawcy leży sprawdzenie wystąpienia tego typu okoliczności i powołanie się na nie przed Sądem. W tej sprawie Sąd samodzielnie ustalił, że w okresie od 1 stycznia do 28 lutego 2021 r. wystąpiła jedna planowa niedostępność systemu, wynikająca z koniecznych prac serwisowych: 20 stycznia 2021 od godz. 22:40 do 22:55 (źródło: ePUAP – AKTUALNOŚCI ze strony internetowej https://www.epuap.gov.pl). Powyższe nie mogło mieć zatem wpływu na ocenę braku winy strony w niniejszej sprawie.
Zażalenie na to postanowienie wniosła A. zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 86 i art. 87 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała przesłanki do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu strona podniosła, że nie otrzymała na adres elektroniczny przypisany do systemu ePUAP informacji o jakimkolwiek piśmie, z którym ma się zapoznać.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Art. 86 § 1 p.p.s.a., przewiduje możliwość przywrócenia uchybionego terminu, jednakże przy zachowaniu określonych przepisami warunków, tj. wynikających z art. 87 § 1- § 4 tej ustawy. Jednym z nich, przewidzianym w art. 87 § 2 p.p.s.a., jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu możliwe jest jedynie w sytuacji powstania przeszkody uniemożliwiającej zachowanie terminu przez stronę. Brak winy po stronie podmiotu dokonującego określonej czynności procesowej stanowi konieczną przesłankę przywrócenia terminu. Art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony, a ocena braku winy pozostawiona została uznaniu sądu. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Co istotne, przepis wprost stanowi o wymogu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie jest natomiast środkiem zastępczym dowodu i stanowi wyjątek od zasady, zgodnie z którą wszystkie fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy powinny być udowodnione.
W rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji uznając, że doszło do uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku oparł się na treści Urzędowego Poświadczenia Doręczenia, uznając, że dokument ten, wygenerowany w przepisanej przez prawo formie przez uprawniony do tego podmiot stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo poświadczone, a strona nie przedstawiła przeciwdowodu podważającego fakt doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem zgodnie z wymogami ustawowymi.
Materię doręczania pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej reguluje art. 74a p.p.s.a., który w § 1 przewiduje, że doręczanie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona spełniła jeden z następujących warunków:
- 1) wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo;
- 2) wystąpiła do sądu o takie doręczenie i wskazała sądowi adres elektroniczny;
- 3) wyraziła zgodę na doręczanie pism za pomocą tych środków i wskazała sądowi adres elektroniczny.
W myśl art. 74a § 3 p.p.s.a. w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego sąd przesyła, na adres elektroniczny adresata, zawiadomienie zawierające:
- 1) informację, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego, wraz ze wskazaniem adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać dokument i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia dokumentu;
- 2) pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji adresata pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym wykorzystywanym przez sąd do obsługi doręczeń, oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.
Powołany art. 74a p.p.s.a. przewiduje też, że zawiadomienie, o którym mowa w § 3, może być automatycznie tworzone i przesyłane przez system teleinformatyczny sądu, a odbioru tego zawiadomienia nie potwierdza się (§ 4). Datą doręczenia pisma jest data podpisania przez adresata pisma urzędowego poświadczenia odbioru w sposób, o którym mowa w § 3 pkt 2 (§ 5). W przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego sąd, po upływie siedmiu dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma (§ 6). Do powtórnego zawiadomienia stosuje się przepisy § 3 i 4 (§ 7). W przypadku nieodebrania pisma, doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (§ 8).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z treści przytoczonych regulacji wywieść należy zatem, że prawidłowe doręczenie pisma w formie dokumentu elektronicznego wymaga uprzedniego przesłania zawiadomienia przewidzianego w art. 74a § 3 p.p.s.a. na adres elektroniczny (e-mail) podany przez adresata. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wykazanie braku prawidłowego doręczenia, co do zasady, skutkuje tym, że termin do dokonania określonej czynności procesowej nie rozpoczyna biegu. W sytuacji zaś braku stosownych zawiadomień (o których mowa w art. 74a § 3 p.p.s.a.) doręczenie pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej – w sposób ustanowiony w art. 74a § 8 p.p.s.a. – nie mogłoby być uznany za skuteczny. W takim stanie rzeczy – co do zasady – wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym byłoby bezprzedmiotowe.
Trzeba wskazać, że z treści załączonej przez stronę dokumentacji wynika, że strona nie miała wiedzy o skierowanej przez Sąd korespondencji, a okoliczność tę potwierdza również Sąd I instancji wskazując, że strona nie logowała się do systemu w okresie od 8 lutego do 30 marca 2021 r. Odpis wyroku został natomiast doręczony skarżącej 3 marca 2021 r. za pośrednictwem elektronicznej platformy ePUAP w terminie wymienionym w art. 74a § 8 p.p.s.a., tj. 14 dni od utworzenia pierwszego UPD tj. 16 lutego 2021 r. Wobec tego, w ocenie Sądu I instancji termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie stronie upłynął 10 marca 2021 r., który nie był dniem ustawowo wolnym od pracy.
Należy zwrócić uwagę, że Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu co do zasady prawidłowo odniósł się do poglądu, że termin odbioru korespondencji biegnie od daty pierwszego jej awizowania przez kolejne 14 dni. Jednakże pogląd ten znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy ustalono, że nastąpiło dwukrotne awizowanie, a przy doręczeniu elektronicznym od daty doręczenia pierwszego zawiadomienia, oczywiście przy zachowaniu wszystkich wymogów przewidzianych dla tego trybu. W tej sprawie skarżąca uprawdopodobniła, że wymaganego (art. 74a § 3 p.p.s.a.) zawiadomienia nie otrzymała. Wątpliwość, czy dotarło ono do adresata powoduje uznanie doręczenia za bezskuteczne.
W okolicznościach tej sprawy nieprawidłowe było zatem uznanie przez Sąd I instancji, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w nieodebraniu kierowanej do niej korespondencji. Wskazywane przez stronę okoliczności podważają skuteczność doręczenia odpisu sentencji wyroku, a w konsekwencji powodują wątpliwości, czy strona uchybiła terminowi do wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Reasumując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wątpliwości czy prawidłowo doręczono stronie pierwsze awizo podważa zawiadomienie - skuteczność doręczenia sentencji wyroku. W takiej sytuacji za datę doręczenia uznać należy dzień, w którym adresat faktycznie otrzyma korespondencję z Sądu.
Sąd ponownie oceniają sprawę rozważy, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy doszło do uchybienia przez stronę terminowi do wniesienia złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 10 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 737/20.
Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.