Uzasadnienie
Postanowieniem z 8 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1393/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił "H." Spółce z o.o. w likwidacji w C. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że uchwałą nadzwyczajnego walnego zgromadzenia z [...] lipca 2013 r. została postawiona w stan likwidacji, nie prowadzi działalności gospodarczej, w związku z czym nie posiada środków na uiszczenie opłaty. Kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 360.000 zł.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego spółka przesłała roczne zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w podatku dochodowym od osób prawnych za 2013 r. wraz z informacją o odliczeniach od dochodu i od podatku oraz dochodach wolnych i zwolnionych od podatku za 2013 r., miesięczne deklaracja dla podatku od towarów i usług za okres styczeń-lipiec 2014 r., wydruk z rachunku spółki w Alior Bank S.A. – listę blokad na rachunku na dzień [...] lipca 2014 r. – od lipca 2014 r. na rachunku nie były dokonywane żadne operacje, również blokady nie uległy zmianie, wydruki z rachunku w Banku Millenium S.A. z [...] lipca 2014 r. i z [...] września 2014 r. wykazujące saldo ujemne, wydruk z ewidencji środków trwałych z [...] września 2014 r. oraz zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C.. Pełnomocnik skarżącej poinformował, że spółka nie posiadała sporządzonego sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy.
Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
WSA uznał, że skarżąca przesłała jedynie wyciągi z dwóch rachunków bankowych z Banku Millenium i Alior Banku, jednak na żadnym etapie postępowania nie oświadczyła, że są to jedyne rachunku bankowe, jakimi dysponuje.
W ocenie Sądu I instancji przeciwko przyznaniu prawa pomocy skarżącej przemawia również treść zeznania podatkowego za 2013 r., zgodnie z którym osiągnęła przychód w wysokości 17.217.045,41 zł przy kosztach jego uzyskania 17.207.255,62 zł, co oznacza, że w 2013 r. skarżąca obracała środkami pieniężnymi w relatywnie dużej wysokości. Wobec tego Sąd nie zaaprobował oświadczenia spółki o braku środków w kasie w chwili obecnej, tym bardziej, że wpis od skargi wynosi 400 zł, czyli znacznie mniej niż dochód spółki za 2013 r.
Sąd I instancji uznał, że z deklaracji podatkowych VAT-7 za poszczególne, następujące po sobie miesiące w okresie od stycznia 2014 r. do lipca 2014 r. wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i wykazuje nieregularny obrót.
Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca nie przedłożyła sprawozdania finansowego za 2013 rok, a niedochowanie przepisów ustawy o rachunkowości nie powinno być honorowane zwolnieniem z kosztów sądowych, nadto jego niezłożenie również uniemożliwia przyjęcie niezdolności do pokrycia tychże kosztów.
W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.).
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę i przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła błędne przyjęcie, że spółka nie wykazała okoliczności skutkujących uwzględnieniem jej wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W ocenie skarżącej Sąd w sposób sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania zinterpretował dokumenty przedłożone przez spółkę. Zarówno roczne zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w podatku dochodowym od osób prawnych za 2013 r., jak i wydruki z rachunków bankowych obrazujące blokadę środków na poszczególnych rachunkach jednoznacznie potwierdzają złą sytuację finansową spółki, która winna skutkować zwolnieniem jej od obowiązku ponoszenia opłaty od skargi. Uzyskiwanie przez spółkę przychodu nie jest jeszcze okolicznością potwierdzającą, że spółka jest w stanie wygenerować środki na uiszczenie wpisu od skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne, więc nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie NSA, w świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności należy podzielić stanowisko WSA w G., że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Świadczy o tym fakt, że skarżąca w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nadal osiągała dochód. Ponadto, WSA nie mógł dokonać pełnej oceny sytuacji majątkowej skarżącej, ponieważ nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej majątek – wg oświadczenia spółki nie zostało sporządzone i złożone do Sądu I instancji sprawozdanie finansowe za 2013 r. Nie zostało również wykazane bez żadnych wątpliwości, jaki jest stan rachunków bankowych skarżącej. Co prawda, skarżąca złożyła wyciągi z 2 rachunków bankowych, jednak w toku całego postępowania nie oświadczyła, że nie posiada innych rachunków bankowych.
Skoro więc to na skarżącej spoczywa obowiązek zobrazowania w pełni swojej sytuacji majątkowej, a obowiązku tego spółka nie dopełniła, należało podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i oddalić zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.