Uzasadnienie
Objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie opłaty paliwowej za poszczególne miesiące 2007 roku.
Sąd I instancji wskazując na treść art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) określającego warunki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, uznał, że skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki finansowe niezbędne do poniesienia kosztów sądowych. Ocenę taką Sąd oparł o oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie zestawienia wpływów i wydatków z prowadzonej działalności gospodarczej Sąd I instancji ustalił, że w 2012 r. średni miesięczny dochód skarżącego wyniósł 22.795,47 złotych.
Natomiast z wniosku, który wpłynął do WSA w dniu [...] maja 2013 r. wynikało, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z niepracującą i niepobierającą zasiłku żoną oraz dwójką małoletnich dzieci, posiada dom o powierzchni 120 m2 oraz nieużytki rolne o powierzchni 0,96 ha. Z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga miesięczny dochód w wysokości około 3,500 zł, który w całości przeznacza na bieżące utrzymanie rodziny. W stosunku do skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, które doprowadziły według oświadczenia wnioskodawcy, do wyegzekwowania kwoty 20.000 złotych. W tak ustalonym stanie sprawy Sąd I instancji stwierdził, że skoro skarżący prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą dochód i utrzymuje płynność finansową umożliwiającą mu regulowanie zobowiązań finansowych, zaś osiągane dochody pozwalają na zabezpieczenie koniecznych kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny oraz na poniesienie kosztów sądowych to brak jest podstaw do uznania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego.
Na to postanowienie A. K. wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez uznanie, że nie wykazał on, iż przyznanie mu prawa pomocy jest uzasadnione, podczas gdy z oświadczenia złożonego przez niego na urzędowym formularzu, a także dokumentów złożonych na wezwanie Sądu, jednoznacznie wynika, że uzyskuje on jedynie dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, które w całości przeznacza na utrzymanie rodziny. Tym samym nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie wniosku z dnia [...] grudnia 2012 r. przez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go do kosztów sądowych ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Skarżący w uzasadnieniu podniósł, że stanowisko Sądu I instancji nie znajdowało oparcia w stanie faktycznym sprawy i jako takie jest dowolne. Wskazał, że poza dochodem uzyskiwanym z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje żadnego innego dochodu. Miesięcznie opłaca raty kredytu, które wraz z innymi kosztami obciążają prowadzoną działalność gospodarczą, a ponadto obecnie toczą się przeciwko niemu liczne postępowania egzekucyjne, wskutek których ma zajęte rachunki bankowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Na tle tego przepisu, jaki i szeroko rozumianej instytucji prawa pomocy ukształtował się i utrwalił pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom w trudnej sytuacji materialnej, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku. Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. post. NSA z 8 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 912/12). Podkreśla się również, że wykazanie okoliczności mających stanowić podstawę wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie domagającej się przyznania jej tego prawa, tym samym to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia okoliczności i ich odpowiednie udokumentowanie, które przemawiać będą za zasadnością wniosku.
Wnioskodawca zobowiązany zatem będzie również do współdziałania z sądem, w przypadku wezwania przez sąd do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, celem wyjaśnienia wszystkich okoliczności zmierzających do ustalenia faktycznego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Mając na uwadze powyższe rozważania podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał, aby w jego sytuacji przyznanie prawa pomocy było uzasadnione. Stwierdzić należy, że Sąd I instancji ocenę tę oparł o ustalenia wysokości średnich miesięcznych dochodów skarżącego, jakie ten uzyskiwał w 2012 r., a wynoszących miesięcznie około 22.795 złotych oraz wskazane we wniosku oświadczenia dotyczące ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem siebie i rodziny, które określono na kwotę 3.500 złotych. Już samo to zestawienie wskazanych wydatków z ustalonymi przez Sąd I instancji dochodami z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, pozwala na uznanie, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki niezbędne do poniesienia kosztów postępowania sądowego wywołanego jego skargą, zgodnie z zasadą określoną w art. 199 p.p.s.a., na podstawie której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Na prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu I instancji nie wpływa negatywnie stanowisko skarżącego donośnie niewzięcia pod uwagę przez Sąd okoliczności prowadzenia przeciwko skarżącemu licznych postępowań egzekucyjnych oraz faktu spłacania przez niego rat kredytów obciążających prowadzoną działalność gospodarczą. Wskazać, bowiem należy, że skarżący w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy wzywany był do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów wobec stwierdzenia, iż dane zawarte we wniosku są niewystarczające dla oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i oceny jego możliwości płatniczych.
Skarżący nie wskazał – w sposób umożliwiający dokonanie rzetelnej oceny okoliczności uzasadniających wniosek o przyznanie prawa pomocy (w zakresie kredytów inwestycyjnego i samochodowego) – jakie miesięcznie kwoty rat tych kredytów go obciążają. Podał jedynie łączne kwoty zobowiązań wynikających z tych kredytów. Zatem uniemożliwił dokonanie oceny wpływu spłat kredytów i wysokości ich miesięcznych rat na jego możliwości finansowe, a tym samym na możliwości partycypowania w kosztach sprawy sądowoadministracyjnej. Podnoszona okoliczność prowadzenia licznych postępowań egzekucyjnych przeciwko skarżącemu, nawet w sytuacji złożenia przez niego dokumentów w postaci zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, nie mogła odnieść zamierzonego skutku, albowiem skarżący powołując się na tę okoliczność nie wskazał ile rachunków bankowych posiada, nie przedłożył wyciągów z tych rachunków, a także nie wykazał, jaki wpływ dla płynności finansowej na tych rachunkach ma fakt zajęć egzekucyjnych.
Samo bowiem wskazanie, w jakiej wysokości dotychczas dokonano egzekucji z dwóch rachunków bankowych skarżącego nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji na sytuację finansową skarżącego skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z kont bankowych (wpływów i obciążeń), zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na rachunkach bankowych. Zauważyć przy tym należy, że ze złożonych zawiadomień wynika, iż skarżący posiada rachunki bankowe w kilku innych bankach poza wymienionym przez niego Bankiem [...]. i Bankiem [...]. Taki stan sprawy powoduje, że skarżący nie wypełnił obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.