Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 625/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 września 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 625/23, którym to oddalono skargę A. S. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 marca 2023 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej zawierającej odpis sentencji wyroku wynika, że została ona doręczona stronie skarżącej 4 października 2023 r.
Sąd wskazał, że przesyłka ta została awizowana po raz pierwszy 19 września 2023 r., a następnie po raz drugi 27 września 2023 r., to doręczenie - zgodnie z przytoczoną regułą zawartą w art. 73 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." – doręczenie przesyłki nastąpiło już wcześniej, tj. z dniem 3 października 2023 r. Zatem termin do odebrania tej przesyłki biegł od daty pierwszego awizowania przez kolejnych 14 dni i upłynął wraz z dniem 10 października 2023 r. Skarżąca nadała natomiast wniosek 11 października 2023 r. Z tego powodu odmówiono sporządzenia uzasadnienia wyroku na podstawie art. 141 § 3 p.p.s.a.
Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, choć niewątpliwie w tej sprawie doszło do uchybień w czynnościach doręczenia, które nie powinny powodować negatywnych dla skarżącej konsekwencji. Ich wyeliminowanie może jednak nastąpić w innym trybie – instytucji przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku.
W świetle art. 73 § 1 – 6 p.p.s.a. doręczenie przez awizo następuje zawsze z upływem czternastodniowego terminu przewidzianego na złożenie przesyłki w placówce pocztowej, nawet jeżeli zostanie ona wydana adresatowi później. Dlatego podjęcie przesyłki dnia 4 października 2023 r. nie mogło wydłużyć terminu, który rozpoczął swój bieg 19 września 2023 r. Z tego powodu zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Ma jednak skarżący rację, że wskutek wydania mu przesyłki w placówce pocztowej mógł pozostawać w przekonaniu, że skorzystanie przez niego z wyznaczonego w pouczeniu Sądu siedmiodniowego terminu na wystąpienie z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku nie uszczupli jego praw procesowych. Strona nie została przecież o powyższych okolicznościach w żaden sposób zawiadomiona.
W takim przypadku, dostrzegając bezdyskusyjny w tej sprawie problem ochrony praw jednostki w kontekście podejmowanych przez Sąd za pośrednictwem innych podmiotów czynności należy zawsze stronę pouczyć o przysługujących jej prawach. Zachowanie tego elementarnego, bo wynikającego z art. 6 p.p.s.a. obowiązku udzielenia przez Sąd stronie koniecznego pouczenia o możliwości sanowania dokonanej z uchybieniem terminu czynności. Ustawa procesowa przewiduje przecież instytucję przywrócenia terminu, z której w tym przypadku strona może skorzystać i doprowadzić do uzyskania uzasadnienia niekorzystnego dla niej wyroku.
Prawdą jest, że przepisy o terminach mają charakter ius cogens, ale nie zwalnia to Sądu z powinności troski o to, by strona nie doznała uszczerbku w wyniku uchybienia terminu popełnionego bez własnej winy. W tym zakresie uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest niekompletne, bo pozostawia skarżącego bez należnej mu wiedzy o prawach i obowiązkach w postępowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje zatem, że w świetle art. 86 i 87 p.p.s.a. stronie przysługuje prawo złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Wniosek należy złożyć w terminie nieprzekraczalnym i nieprzywracalnym 7 dni od dnia ustania przeszkody w zachowaniu terminu. W tym przypadku można moment ten kojarzyć z powzięciem przez stronę wiedzy o przysługujących jej prawach – czyli doręczenia niniejszego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego. We wniosku należy wskazać powody uchybienia terminu, które stanowiąc mają okoliczności świadczące o braku winy w tymże uchybieniu. Zalicza się do nich w szczególności brak stosownego pouczenia i wynikający z tego brak świadomości o sytuacji prawnej w postępowaniu. W tej sprawie strona nie wiedziała, bo nie mogła powziąć takiej wiedzy o tym, że termin na doręczenie pisma sądowego w dniu odbioru przesyłki już biegł (od 19 września 2023 r.). Nie miała też świadomości o instytucji przywrócenia terminu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie, udzielając wszakże stronie stosownego w świetle art. 6 p.p.s.a. pouczenia.
Odnosząc się z kolei do zawartego w odpowiedzi na zażalenie wniosku organu o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.