Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 18 stycznia 2006 r. sygn. akt III SA/Po 395/05, rozpoznając sprawę w wyniku wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2005 r., odmówił skarżącemu M. R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, że złożone przez skarżącego oświadczenie nie zawierało zdaniem Sądu dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia oświadczenia dodatkowymi informacjami i dokumentami. Sąd stwierdził, że okoliczności sprawy nie uzasadniają oceny, iż wnioskodawca nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie niewystarczające są oświadczenia, w których wnioskodawca ograniczył się jedynie do przedstawienia okoliczności świadczących o jego złym stanie majątkowym i braku dochodów.
Sąd wskazał na to, że nie zostały przedłożone zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy oraz zeznanie podatkowe żony za 2004 r. Sąd stwierdził ponadto, iż rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia małżonka z obowiązku udzielenia drugiemu małżonkowi pomocy. Ponadto obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny, w tym na rodzicach.
Biorąc zatem pod uwagę wszystkie okoliczności wskazane przez skarżącego w przedstawionych oświadczeniach i dokumentach, Sąd nie znalazł uzasadnienia dla zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Dokonując oceny stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego na podstawie przedstawionych przez niego dokumentów Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku.
Strona wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na to postanowienie. W uzasadnieniu zażalenia skarżący w całości podtrzymał swoje stanowisko co do zasadności wniosku oraz oświadczył, że od kilku lat jest bezrobotny i nie osiąga żadnych przychodów. Stwierdził także, że nie posiada żadnych środków na opłacenie wpisu. Ponadto zarzucił błędne ustalenia stanu faktycznego poprzez przyjęcie przez Sąd, że w 2004 r. skarżący uzyskał dochód w wysokości 29.047,00 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, zwanej dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy.
Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i wobec tego powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
W piśmiennictwie podnosi się również, że "zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych" (H. Knysiak – Molczyk "Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Przegląd Sądowy nr 11-12/2003 s.85).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sytuacji majątkowej skarżącego dokonana przez Sąd I instancji jest prawidłowa.
Skarżący w nadesłanych dokumentach wyjaśnił, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnych dochodów i jest na utrzymaniu rodziców. Oświadczył, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Wynika z tego, że nie poszukuje pracy. Z okoliczności sprawy nie wynika również, że nie ma on możliwości podjęcia działań mających na celu znalezienie zatrudnienia. Podkreślił ponadto, że pozostaje w związku małżeńskim, ale nie utrzymuje z żoną żadnych kontaktów. Skarżący powołuje się na zawartą w dniu 1 października 2002 r. umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej.
Skarżący nadesłał kopię umowy o pracę żony, z której wynika, że uzyskuje ona wynagrodzenie miesięczne w wysokości 869,46 zł. Jest to okoliczność istotna w tej sprawie, jako że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej.
Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, obowiązek niesienia pomocy spoczywa również na innych członkach rodziny, w tym także na rodzicach.
W odniesieniu do zarzutu dotyczącego stwierdzenia w uzasadnieniu Sądu I instancji, że skarżący uzyskał w 2004 r. dochód w wysokości 29.047,00 zł, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że jest to omyłka WSA w Poznaniu, bowiem z akt sprawy wynika, że dochód w ww. kwocie uzyskała w 2004 r. matka skarżącego. Ta omyłka nie ma jednak wpływu na wynik sprawy w sytuacji gdy, skarżący przyznaje, że utrzymują go rodzice.
Należy również stwierdzić, że skarżący nie doręczył mimo wezwania Sądu I instancji zeznania podatkowego żony za rok 2004. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że niemożność odnalezienia tego dokumentu nie jest okolicznością usprawiedliwiającą. Skarżący powinien dochować należytej staranności w przedstawieniu wszystkich dokumentów, do złożenia których był wzywany przez Sąd. W tym przypadku można było zwrócić się do Urzędu Skarbowego o kopię żądanego dokumentu.
Na podstawie przedstawionych przez skarżącego dokumentów nie można wnioskować o faktycznym braku możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych. Należy podkreślić, że niedostarczenie wszelkich informacji, pomimo wezwania Sądu stosownie do art. 255 p.p.s.a., nie pozwala na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącego.
Mając na uwadze wszystkie okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie prawa pomocy i dlatego jego zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Sąd uznał za nieuzasadnione.
Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.
M.M.