Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił zażalenie T. S. na postanowienie tego Sądu z dnia 14 marca 2016 r.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r., doręczonym w dniu 7 kwietnia 2016 r., odrzucono zażalenie skarżącego wniesione na postanowienie z dnia 7 stycznia 2016 r. w przedmiocie pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Sąd stwierdził następnie, że zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2016 r. zobowiązano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braku formalnego zażalenia przez nadesłanie jednego egzemplarza podpisanego zażalenia, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Przesyłka z wezwaniem skierowanym do pełnomocnika skarżącego z powodu nieobecności adresata była dwukrotnie awizowana: po raz pierwszy w dniu 26 kwietnia 2016r. i po raz drugi w dniu 5 maja 2016 r. Przesyłka ta została wydana przez operatora pocztowego adresatowi w dniu 12 maja 2016 r.
Strona w dniu 19 maja 2016 r. wykonała zarządzenie, przedkładając podpisany egzemplarz zażalenia.
W tym stanie faktycznym Sąd I instancji uznał, że zażalenie wniesione na postanowienie Sądu z dnia 14 marca 2016 r. należało odrzucić z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych tego środka odwoławczego w terminie. Skarżący wnosząc bowiem zażalenie (na ww. postanowienie) z dnia 13 kwietnia 2016 r. nie dopełnił wymogu załączenia jego odpisu. Wymóg taki wynika z art. 194 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 – dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 47 ust. 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego zażalenia poprzez nadesłanie jego podpisanego odpisu i pouczony o skutkach niezastosowania się do wezwania. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została doręczona stronie skarżącej w trybie art. 73 p.p.s.a. Jak wynika z adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej wezwanie do usunięcia braku formalnego zażalenia (k. 301) oraz wyjaśnień operatora pocztowego (k. 308-310) z powodu nieobecności adresata przesyłka ta została awizowana dwukrotnie: 26 kwietnia 2016 r. a następnie 5 maja 2016 r. Sąd wskazał, że uwzględniając zasadę z art. 73 § 4 p.p.s.a. doręczenie uważa się za dokonane w dniu 10 maja 2016 r., tj. z upływem czternastu dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej.
Fakt odbioru przez stronę powyższej przesyłki w dniu 12 maja 2016 r. nie uchyla skutków doręczenia wynikających z art. 73 p.p.s.a. Skoro w tej sytuacji wezwanie do usunięcia braku formalnego zażalenia doręczone zostało stronie skarżącej w trybie art. 73 § 1 i 4 p.p.s.a. w dniu 10 maja 2016 r., to siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 17 maja 2016 r. Skarżący uzupełnił brak formalny zażalenia w dniu 19 maja 2016 r., czyli po upływie ustawowego terminu. Sąd wywiódł, że oznacza to, iż czynność ta jest bezskuteczna, co wynika z art. 85 p.p.s.a.
Dlatego Sąd I instancji odrzucił zażalenie na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie jako wydane wbrew prawu. Skarżący zarzucił, że stanowisko Sądu I instancji jest niewłaściwe, gdyż nie przedstawiono mu stanowiska doręczyciela pocztowego, które stało się podstawą wydania wadliwego postanowienia i pozbawiono stronę jej praw do zajęcia stanowiska na stanowisko doręczyciela pocztowego, który swoje uchybienia sprytnie ukrywa, przerzucając je na odbiorcę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odrzucił zażalenie skarżącego z uwagi na nieuzupełnienie w terminie braków tego środka odwoławczego.
Odnosząc się do tej kwestii wskazać należy, że z akt sprawy wynika, iż zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2015 r. (k. 264) pozostawiono bez rozpoznania wniosek skarżącego o prawo pomocy. Wobec wniesionego sprzeciwu przez skarżącego Sąd I instancji postanowieniem z dnia 7 stycznia 2016 r. (k. 275) pozostawił bez rozpoznania wniosek o prawo pomocy na podstawie art. 260 i art. 257 p.p.s.a. Na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie, które Sąd I instancji odrzucił postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r. (k. 288), gdyż zostało wniesione po terminie.
W tym stanie sprawy skarżący złożył zażalenie na to ostatnio wydane orzeczenie. Sąd I instancji wezwał pełnomocnika skarżącego o uzupełnienie braków tegoż zażalenia poprzez złożenie jego odpisu. Skarżący żądany brak uzupełnił, przy czym Sąd uznał, że nastąpiło to z uchybieniem terminu, wobec czego zażalenie z tej przyczyny odrzucił.
Powyższe wskazuje, że wskazane powyżej orzeczenia zostały wydane w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
Zgodnie z art. 252 § 3 p.p.s.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie) postanowienie o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy doręcza się stronie, która złożyła wniosek. Środek zaskarżenia przysługuje wyłącznie wnioskodawcy.
Z regulacji tej w sposób jednoznaczny wynika, że w sprawie przyznania prawa pomocy ustawodawca ograniczył krąg podmiotów będących stronami postępowania.
W orzecznictwie sądowym już na gruncie stanu prawnego obowiązującego przed dniem 10 kwietnia 2010 r. prezentowany był pogląd, że postępowanie dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego ma charakter incydentalny, bowiem rozpoznanie tego wniosku pozostaje bez wpływu na inne czynności procesowe podejmowane w sprawie, jak chociażby bieg terminów w postępowaniu "głównym". W związku z tym "stronami" takiego wpadkowego postępowania nie są strony postępowania "głównego", gdyż nie mają w nim interesu prawnego. Zatem stroną w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy jest osoba ubiegająca się o przyznanie jej takiego prawa, a sprawa toczy się pomiędzy tymże wnioskodawcą a rozpatrującym wniosek sądem administracyjnym (por. post. NSA z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. akt I OZ 545.08 lex nr 488791, z dnia 14 stycznia 2009 r., sygn. I OZ 957/08, lex nr 551911).
W związku z powyższym w sprawach dotyczących przyznania prawa pomocy nie zachodzi potrzeba żądania od strony złożenia odpisów dla innych stron, gdyż w sprawach powyższych stroną jest tylko osoba ubiegająca się o przyznanie tego prawa, ponieważ tylko interesów prawnych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy dotyczy to postępowanie (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. T. Woś, Wyd. LexisNexis wyd. 5, str. 348-349 oraz powołane tam orzecznictwo NSA, a także str. 1108).
Aczkolwiek w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odrzucił zażalenie skarżącego wobec nieuzupełnienia jego braku w terminie poprzez złożenie odpisu tego środka zaskarżenia i zażalenie do dotyczyło postanowienia, którym odrzucono wcześniejsze zażalenie skarżącego jako wniesione po terminie, to jednakże to ostatnio wskazane zażalenie dotyczyło postanowienia w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że orzeczenia te zostały wydane bez względu na zakres ich rozstrzygnięcia, w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, tj. postępowaniu incydentalnym. W tym incydentalnym postępowaniu organ, który wydał akt administracyjny będący przedmiotem skargi w postępowaniu głównym, nie jest stroną postępowania.
Zatem nie zachodziła potrzeba doręczenia organowi odpisu zażalenia złożonego przez skarżącego. Oznacza to, że wezwanie o uzupełnienie tego rodzaju braku skierowane do skarżącego było prawnie bezskuteczne. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują środka zaskarżenia na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału WSA o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych pisma. Zażalenie przysługuje jedynie na orzeczenie, które zostanie wydane w sytuacji gdy storna nie uzupełni w terminie braków, o które została wezwana (np. art. 49 § 2 zd. 2 pp.s.a, art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., art. 178 p.p.s.a. i art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., art. 259 § 2 p.p.s.a., art. 285f § 3 p.p.s.a.). W związku z taką regulacją, rozpoznając środek zaskarżenia od orzeczenia odrzucającego, np. zażalenie wobec nieuzupełnienia w terminie braków formalnych tego pisma, NSA jest władny badać czy wezwanie o uzupełnienie braków było precyzyjne, jasne i jednoznaczne, a także czy zachodziła w ogóle potrzeba żądania uzupełnienia danego braku.
Uchybienie tym wymogom sprawia, że termin do wykonania czynności przez stronę nie zaczyna biec bądź jest bezskuteczny. O ile wystąpił bowiem brak pisma przewidziany przepisami, to uchybienie precyzyjnemu wezwaniu czy też niezakreśleniu ustawowego siedmiodniowego terminu do uzupełnienia bądź też niewskazanie rygoru wykonania czynności skutkuje tym, że termin do wykonania takiej czynności nie zaczyna biec (por. post. NSA z dnia 3 czerwca 2009 r., sygn. II GSK 421/09, z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. FSK 598/06 dostępne w bazie CBOIS).
W sytuacji gdy nie zachodziła potrzeba żądania uzupełnienia braków w postaci odpisu zażalenia celem doręczenia dla innej strony, gdyż takiej strony w postępowaniu brak, to wezwanie o tego rodzaju brak należy uznać za bezskuteczne prawnie.
Ta ostatnia sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie.
Jak już wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny postępowanie w sprawie prawa pomocy jest postępowaniem incydentalnym. Sprawa ta toczy się pomiędzy wnioskodawcą, tj. osoba ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy, a rozpatrującym wniosek sądem administracyjnym. W tym postępowaniu nie zachodziła potrzeba żądania od skarżącego złożenia odpisu zażalenia celem doręczenia go organowi. Zatem wezwanie w tym przedmiocie było bezskuteczne prawnie i nie mogło skutkować odrzuceniem zażalenia. Bez znaczenia w tej sytuacji jest to, czy brak ten skarżący uzupełnił po terminie, czy wezwanie to zostało doręczone prawidłowo, czy też nieprawidłowo, skoro samo wezwanie było zbędne.
W postępowaniu zażaleniowym Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany zarzutami zażalenia. Zatem uwzględniając powyższe okoliczności NSA uznał, że zażalenie zasługiwało na uwzględnienie przede wszystkim z przyczyn wyżej wskazanych.
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, co oznacza w tej sytuacji, iż brak było podstaw do odrzucenia zażalenia skarżącego na postanowienie z dnia 14 marca 2016 r. i sprawa nie wymaga już dalszego wyjaśnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.