Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 977/18 po rozpoznaniu wniosku M. R. i S. R. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 lutego 2019 r. w sprawie ze skargi M. R. i S. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Sąd I instancji wskazał, że zawiadomienia o terminie rozprawy wyznaczonej na 27 lutego 2019 r. zostały skarżącym doręczone w dniu 22 stycznia 2019 r. Skarżący nie stawili się na rozprawie. Termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął 6 marca 2019 r. Jako przyczynę uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżący podają swój wiek (74 lata) i zły stan zdrowia, a jako dzień ustania przyczyny uchybienia terminu wskazują 8 marca 2019 r., kiedy to skarżąca po chorobie (grypie) zadzwoniła do Wydziału Informacji Sądowej i uzyskała informację o możliwości złożenia wniosku. W tej sytuacji 7- dniowy termin do złożenia wniosku rozpoczął bieg 9 marca 2019 r. i upłynął 15 marca 2019 r. Skarżący wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia i jego doręczenie złożyli w dniu 15 marca 2019 r., zatem Sąd uznał, że 7 dniowy termin z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) został zachowany. Sąd postanowił zatem rozpoznać wniosek skarżących merytorycznie.
W ocenie Sądu, wnioskodawcy nie uprawdopodobnili braku swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Skarżący powołują się na swój zły stan zdrowia wskazując przewlekłe choroby, na które cierpią. Fakt, że S. R. leczy się przewlekle z powodu RZS, niewydolności krążenia, dny moczanowej, kamicy nerkowej i F.A., a M. R. z powodu nadciśnienia tętniczego, niedoczynności tarczycy i refluxu czynnościowego potwierdzają też złożone przez skarżących zaświadczenia lekarskie z [...] marca 2019 r. Jednak okoliczność, że skarżący leczą się z powodu wskazanych przez nich schorzeń nie jest równoznaczna z tym, że nie mogli wcześniej dowiedzieć się o rozstrzygnięciu sądu i w terminie złożyć wniosku o jego uzasadnienie. Twierdzenia skarżących w tym zakresie są całkowicie gołosłowne - nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Podobnie nie została w żaden sposób uprawdopodobniona okoliczność, że skarżąca była w tym czasie chora na grypę i dopiero 8 marca 2019 r. mogła zadzwonić do Sądu, aby dowiedzieć się o wyniku sprawy.
Skoro strona nie uprawdopodobniła, że w okresie kiedy upływał termin do złożenia wniosku nastąpiło nasilenie objawów chorobowych, które uniemożliwiło skarżącym złożenie wniosku w terminie, Sąd uznał, że skarżący nie wykazali braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia.
Sąd I instancji wskazał, że nie każda choroba może stanowić przesłankę uzasadniającą wniosek o przywrócenie terminu. Zdaniem Sądu, przewlekłe schorzenia, na które cierpią skarżący same w sobie nie mogą w każdym przypadku stanowić przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu, bowiem osoba dotknięta przewlekłym schorzeniem jest świadoma swego stanu zdrowia, choroba nie stanowi dla niej zaskoczenia, nie skutkuje niespodziewaną dysfunkcją aktywności życiowej i społecznej. Zachowanie należytej staranności w takim przypadku wyraża się w takim planowaniu wykonania swych obowiązków, w tym podejmowania czynności procesowych, by wkomponować je w tok codziennych czynności, w tym leczniczych. Można też zadbać o pomoc prawną, także z urzędu, jeżeli stan zdrowia utrudnia samodzielne działanie w sprawie. Dopiero, gdy schorzenie doprowadzi do nagłego zakłócenia biegu czynności życiowych, wówczas można mówić o tym, że pojawiają się okoliczności niespodziewane, które mogą po spełnieniu innych warunków ustawowych uzasadniać przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Wystąpienie tego rodzaju sytuacji strona jest zobowiązana jednak uprawdopodobnić. Podeszły wiek i zły stan zdrowia nie przesądzają o braku winy w uchybieniu terminowi dokonania czynności procesowej.
Ponadto Sąd I instancji wskazał, że skarżący byli pouczeni, jakie czynności, w jakim terminie, należy podjąć w przypadku oddalenia skargi. Zdaniem Sądu, jeśli skarżący nie byli obecni na rozprawie, o której zostali prawidłowo zawiadomieni, to dbając należycie o swoje interesy powinni uzyskać, chociażby informację telefoniczną o rozstrzygnięciu sprawy w dacie rozprawy lub bezpośrednio po tym dniu. Twierdzenia, że mogli to uczynić dopiero 8 marca 2019 r., jak wskazano już wyżej, w żaden sposób nie został uprawdopodobniony. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazali, że nie mogli sami lub korzystając z pomocy osób trzecich skutecznie złożyć wniosku o sporządzenie uzasadnienia.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli M. R. i S. R. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie jest zasadne.
Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić, a nie udowodnić, okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Brak winy należy przy tym rozumieć jako dopełnienie przez stronę obowiązku dołożenia staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, przy czym powinien być on oceniany przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy.
Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, które miały bezpośredni wpływ na przekroczenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagając od strony staranności.
Wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, uwzględniając doświadczenie życiowe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący w wystarczający sposób uprawdopodobnili okoliczności wskazujące na brak jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Argumenty podnoszone zarówno we wniosku o przywrócenie terminu jak i w zażaleniu, dotyczące podeszłego wieku skarżących (74 lata) oraz cierpienia skarżących na przewlekłe choroby takie jak niewydolności krążenia, dna moczanowa, kamica nerkowa i F.A., nadciśnienie tętnicze, niedoczynności tarczycy i reflux czynnościowy co potwierdzają złożone przez skarżących zaświadczenia lekarskie z dnia [...] marca 2019 r. stanowią przesłankę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Ponadto należy zauważyć, że uprawdopodobnienie nie jest równoznaczne z udowodnieniem zaistnienia tych okoliczności. W świetle art. 87 § 2 p.p.s.a. nie było więc konieczne, aby w okolicznościach niniejszej sprawy, wymagać przedstawienia dodatkowych dokumentów lekarskich ze względu na przebytą chorobę grypę.
Wskazać również trzeba, że podeszły wiek skarżących, a przede wszystkim ich zły stan zdrowia spowodowany przewlekłymi chorobami na które cierpią od początku prowadzonego postępowania sądowego utrudniał im komunikowanie się z Sądem. Względy doświadczenia życiowego wskazują, że jako osoby starsze i chore mają trudności z dokonywaniem czynności procesowych, odczytywaniem pism sądowych i udzielaniem odpowiedzi na ewentualne wezwania Sądu, tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy, nie korzystają z pomocy innych osób we wskazanym wyżej zakresie. Powyższe ma bezpośredni związek z oceną skutków doręczania skarżącym pouczeń, w tym zawartego w zawiadomieniu o rozprawie pouczenia o sposobie i terminie wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę.
Skarżący, którzy nie byli obecni na rozprawie i którzy nie korzystali z pomocy fachowego pełnomocnika, mogli mieć realne trudności ze zrozumieniem treści pouczenia. Zauważyć w tym miejscu należy, że skarżącym przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
NSA podkreśla także, iż w sądach administracyjnych zawsze prymat przyznawany jest zasadzie merytorycznej oceny sprawy nad jej względami formalnymi. Świadczy o tym chociażby uchwała pełnego składu tego Sądu z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, w której "złagodzono" surowe wymogi jakim powinny odpowiadać zarzuty skargi kasacyjnej. Tym samym jest bezsporne, iż tam gdzie jest to możliwe, skutki uchybień formalnych strony są łagodzone. Dotyczy to także oceny wniosków o przywrócenie terminu. Należy również zauważyć, że postanowieniami WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 672/16 oraz z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 232/17 dotyczących tożsamych spraw w których skarżącymi byli M. i T. R., Sąd I instancji przywrócił skarżącym termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi niezasadnie odmówił w niniejszej sprawie przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 § 1 w związku z 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.