Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt III SO/Gl 11/12 odmówił "B." Spółce z o.o. w C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy wskazał, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie.
Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych, co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy.
Sąd stwierdził, iż strona powołuje się i wykazuje brak stosownych środków na posiadanych jeszcze rachunkach bankowych ([...]) w danym okresie oraz na fakt zajęcia tych rachunków przez organ egzekucyjny już w grudniu 2010 r. Natomiast nie kwestionuje tego, że obecnie przychód jaki uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej, którego wielkość wynika z deklaracji VAT-7 składanych w okresie od września 2011 r. do lutego 2012 r. (w lutym 2012 r. - 30.499 zł, a we wrześniu 2011 r. - 45.003 zł), jest przekazywany na rzecz kontrahenta (leasingodawcy) na podstawie wskazania płatniczego z pominięciem rachunku bankowego. Z bilansu i rachunku zysków i strat sporządzonych na dzień 31 grudnia 2011 r. wynika, że również w 2010 r. i całym 2011 r., czyli wówczas gdy prowadzona była egzekucja (od grudnia 2010 r.), Spółka osiągała określone przychody ze sprzedaży (30 200 224,83 zł i 792 551,28 zł) i posiada aktywa obrotowe (materiały, produkty gotowe i zaliczki na dostawy) w łącznych kwotach odpowiednio 1 478 487,55 zł i 1 058 968 zł. Natomiast, jeśli chodzi o aktywa trwałe (środki trwałe w budowie), to ma wierzytelności z tytułu nakładów poczynionych w obcych środkach trwałych w kwocie 202 881,87 zł.
Sąd stwierdził, że porównując dane wynikające z bilansu, co do wartości aktywów trwałych i obrotowych z oświadczeniem zawartym we wniosku, co do istnienia majątku ("majątek: 0 zł") i wartości środków trwałych ("zgodnie z bilansem: 0 zł"), trudno uznać oświadczenie to za wiarygodne. Tak samo niewiarygodne okazało się oświadczenie złożone we wniosku, że Spółka nie posiada w ogóle rachunków bankowych (pkt 9 wniosku) ewentualnie, że ma tylko jeden (pkt 5 wniosku i dokument "wyciąg łączny"), gdyż z dokumentów dołączonych do sprzeciwu wynika, że Spółka ma otwarte rachunki w dwóch bankach, tj. [...].
Zdaniem Sądu z samego faktu, że od pewnego momentu brak jest środków pieniężnych na posiadanych rachunkach ([...]) lub że środki te są, ale nie wystarczają na zapłatę wpisu sądowego ([...]) oraz tego, że organ egzekucyjny zajął prawa majątkowe stanowiące wierzytelność z rachunku bankowego nawet na poczet znacznych zaległości podatkowych, nie można skutecznie wnosić, że są to wystarczające podstawy faktyczne do przyznania prawa pomocy.
Sąd stwierdził, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: ppsa) on sam nie wykazuje istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy.
W zażaleniu "B." Spółka z o.o. w C. domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 ppsa.
Skarżąca wskazała, że wobec braku przepisów wskazujących wyraźnie, jakie dane i dokumenty należy przedstawić w celu udowodnienia podstaw zwolnienia z kosztów sądowych, Spółka składając pierwotny wniosek na formularzu PPPr przedstawiła te dane, które posiadała na dzień jego złożenia i które jej zdaniem potwierdzały brak możliwości wygenerowania środków na pokrycie wpisu od skargi.
Podniosła, że Sąd całkowicie pominął argument potwierdzający brak możliwości wygenerowania kwot na wpis sądowy, tj. zajęcie rachunków bankowych. Zdaniem Spółki, wystawienie tytułów wykonawczych, potwierdzone przez nią na etapie pierwotnego wniosku jednoznacznie wskazuje, że Spółka nawet chcąc generować przychody, nie będzie w stanie pokryć kwoty wpisu od skargi. Wszelkie środki przekazane do banku na rzecz Spółki zostaną bowiem zajęte. W tym kontekście, zdaniem skarżącej, sugerowane przez Sąd pierwszej instancji próby dysponowania jej majątkiem oraz potencjalnymi przyszłymi przychodami, nie mogłyby prowadzić do zgromadzenia środków potrzebnych do opłacenia wpisu.
Spółka nie zgodziła się również ze stanowiskiem Sądu, że generując przychody, posiada środki na pokrycie wpisu. Zarzuciła Sądowi pierwszej instancji, że pominął jej wyjaśnienia w zakresie braku faktycznej możliwości dysponowania przychodami z tytułu podnajmu. Jak wskazała bowiem, uzyskiwany z tego tytułu dochód w kwocie 36 000 zł miesięcznie nie jest przekazywany przez podnajemcę Spółce, lecz bezpośrednio leasingodawcy. Pominięcie Spółki w takim schemacie rozliczenia ma na celu przeciwdziałanie natychmiastowemu zajęciu przez organ egzekucyjny tych środków w przypadku ich wpływu na konto Spółki, rozwiązaniu umowy, naliczeniu kary umownej i odebraniu przedmiotu leasingu.
Zdaniem Spółki, nawet w przypadku zmiany sposobu rozliczeń między nią a podnajmującym i leasingodawcą oraz przekazania kwoty jednego przychodu, jako wpis sądowy, Spółka mogłaby uzyskać w ten sposób maksymalnie 36 000 zł. W tym kontekście, skarżąca podniosła, że Sąd pierwszej instancji powinien wezwać ją do przedstawienia możliwości faktycznego generowania przychodu z tego źródła i w konsekwencji rozważyć udzielenie prawa pomocy z uwzględnieniem kwoty, którą Spółka w podany wyżej sposób mogłaby potencjalnie zgromadzić.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy Spółka domagała się przyznania jej tego prawa w zakresie częściowym. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca domagający się przyznania mu prawa pomocy ma zatem obowiązek takiego uzasadnienia i udokumentowania swojego żądania, aby wynikało z niego, iż jego sytuacja majątkowa i finansowa nie pozwoli mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania przed sądem. Podkreślić trzeba, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej ma charakter uznaniowy. Stąd wnioskodawca musi w sposób szczególnie rzetelny wykazać, że spełnia wspomniane wyżej przesłanki.
Mając powyższe na uwadze, podzielić należy ocenę wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji. Słusznie bowiem, na podstawie oświadczeń złożonych we wniosku oraz dokumentów nadesłanych przez skarżącą, a dotyczących jej sytuacji finansowej uznał, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania wywołanego wniesioną skargą. Dotyczy to przede wszystkim kwestii udokumentowania wpływów i wydatków z rachunków bankowych Spółki.
Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, nadesłane przez skarżącą wydruki z kont bankowych wskazują, że Spółka nie posiada żadnego dochodu. Jednocześnie, z przedstawionych przez nią deklaracji VAT-7 wynika, że Spółka dokonuje czynności gospodarczych, które generują określony zysk. A przecież zyski te, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zasilają rachunek bankowy Spółki. Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów i oświadczeń nie wynika również, jaką gotówką wnioskodawca dysponuje. Uniemożliwia to tym samym zweryfikowanie, czy skarżąca nie jest rzeczywiście w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w sprawie.
Wykazanie okoliczności związanych z rachunkami bankowymi Spółki, mając na uwadze jej ogólną niekorzystną sytuację finansową przy jednoczesnym wykazaniu obrotów z prowadzenia działalności, mogło umożliwić dokonanie oceny merytorycznej zasadności wniosku oraz oceny zdolności do partycypowania przez skarżącą w kosztach procesu, w tym zdolności do poniesienia określonej wysokości tych kosztów. Słusznie w tym zakresie zauważył Sąd, że zerowy stan rachunków bankowych na dzień składania wniosku nie jest wystarczającym dla uznania zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podstawą oceny, czy w stosunku do wnioskodawcy zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, jest ustalenie realnych możliwości strony do wygospodarowania środków finansowych niezbędnych do częściowego uiszczenia wpisu sądowego.
Niezasadna jest podnoszona w uzasadnieniu zażalenia argumentacja, co do braku przepisów wskazujących na rodzaj dokumentów, jakie wnioskodawca powinien złożyć wraz z wnioskiem, a która to okoliczność wpływała w ocenie skarżącej na kompletność jej wniosku i wykazanie przesłanki niemożności uiszczenia wpisu. Przepis art. 255 ppsa przewiduje możliwość wezwania strony do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w przypadku, gdy dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające. W niniejszej sprawie taka sytuacja miała miejsce. Spółka wzywana była bowiem do nadesłania konkretnych dokumentów i złożenia konkretnych oświadczeń. Miała zatem możliwość przedstawienia swojej sytuacji finansowej odpowiadającej najbardziej aktualnemu stanowi faktycznemu.
Odnosząc się do podnoszonej tak w postanowieniu, jak i w zażaleniu kwestii leasingu, przyznać należy rację Spółce, iż wyjaśniła ona, jakie jest źródło i sposób spłaty tego zobowiązania. Umknęło uwadze Sądu pierwszej instancji, iż w dokumentach nadesłanych przez Spółkę strona wskazała, że raty leasingu spłacane są z czynszu, jaki skarżąca osiąga z tytułu podnajmu, przy czym uzyskana kwota jest przekazywana przez najemcę bezpośrednio leasingodawcy z pominięciem Spółki. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu dla prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, który jak wskazano powyżej, za zasadniczy powód odmowy uwzględnienia wniosku uznał brak wykazania w sposób wystarczający sytuacji majątkowej i płatniczej Spółki. W tym kontekście, podobnie należy ocenić zarzut skarżącej, że Sąd pierwszej instancji powinien wezwać Spółkę do przedstawienia możliwości faktycznego generowania przychodów z umowy leasingu i rozważyć udzielenie prawa pomocy z uwzględnieniem uzyskanych w ten sposób kwot.
Wypada jedynie zauważyć, że skoro Spółka - jak wynika z treści zażalenia - widziała możliwość pokrycia części wpisu z przychodów z leasingu, to powinna stosownie do wynikającego z art. 255 ppsa obowiązku współdziałania z sądem podnieść tę okoliczność w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa postanowił jak w sentencji postanowienia.