Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 7 maja 2014 r. odmówił U. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie określenia kwoty długu celnego.
Z uzasadnienia wniosku wynikało, że miesięczny dochód brutto skarżącej razem z dochodem osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi 800 zł, a w związku z tym, nie jest ona w stanie uiścić opłaty z tytułu wpisu od skargi.
Odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącej Sąd I instancji stwierdził, że U. G. nie przedstawiła w sposób wiarygodny i jasny swojej sytuacji materialnej i finansowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że skarżąca nie złożyła oświadczenia wykazującego wielkość miesięcznych niezbędnych wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego rodziny, ani nie wyjaśniła, kto je ponosi. Jednakże nawet biorąc pod uwagę minimalne koszty utrzymania koniecznego czteroosobowej rodziny (chociażby takie jak zakup żywności, czy koszty dojazdu skarżącej do pracy do Warszawy), niewiarygodne jest w ocenie Sądu, pokrywanie tych wydatków jedynie z dochodów w wysokości 590,58 zł netto miesięcznie. Dochody w tej wysokości uprawniają do ubiegania się o środki z pomocy społecznej, tymczasem jak wynika z oświadczenia skarżącej, nie korzysta ona z tego rodzaju pomocy. Wątpliwości Sądu I instancji wzbudziła również okoliczność, że zarówno skarżąca, jak i jej mąż przy tak niskich miesięcznych dochodach utrzymują drogie rachunki bankowe "[...]", będące dla nich jedynie obciążeniem.
Jak bowiem wynika z przedłożonych wyciągów bankowych za okres od [...] listopada 2013 r. do [...] stycznia 2014 r., na rachunku bankowym skarżącej nie ma żadnych operacji finansowych, oprócz opłat za prowadzenie rachunku, które wynoszą 16,50 zł miesięcznie. Z kolei na rachunku bankowym męża w tym samym okresie, oprócz opłat za prowadzenie rachunku w kwocie 16,50 zł i pobieranych odsetek za debet, widnieje tylko jedna operacja dokonana przez męża skarżącej, polegająca na zasileniu konta gotówką w kwocie 100 zł. Ponadto, jak wynika z analizy rachunków bankowych skarżącej i jej męża za wskazany okres, wynagrodzenie skarżącej z tytułu pracy nie jest przelewane na żaden z nich.
Oceniając zdolności płatnicze skarżącej Sąd I instancji miał również na uwadze, że nie wykazała ona w urzędowym formularzu, że w "K." Sp. z o.o. z siedzibą w W. z kapitałem zakładowym w wysokości 471.350,00 zł, w której jest zatrudniona na stanowisku kosmetyczki, pełni jednocześnie funkcję prezesa zarządu (informacja ogólnodostępna w sieci teleinformatycznej Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego). Nie ujawniła też, że pełni funkcję prezesa zarządu głównego udziałowca tej spółki, to jest "S." Sp. z o.o. z siedzibą w W., mającej kapitał zakładowy w wysokości 500.000 zł oraz prowadzącej działalność także w formie oddziału w G.. Powyższe czyni, w ocenie Sądu I instancji, mało wiarygodnym podawane przez skarżącą informacje o zajmowanym stanowisku, jak i samej wysokości wynagrodzenia.
Zdaniem Sądu I instancji, oderwane od zasad doświadczenia życiowego byłoby założenie, że skarżąca nie ma dochodów związanych z wykonywaniem funkcji członka jednoosobowych zarządów w wymienionych wyżej spółkach.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, skarżąca nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości (skąd czerpie środki na pokrycie niezbędnych potrzeb rodziny w zakresie utrzymania koniecznego), przedstawiając swoją sytuację materialną cząstkowo (brak oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne gospodarstwa domowego), a także pomijając informacje o opisanych wyżej źródłach dochodów, nie wykazała wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych art. 246 § 1 pkt 2 (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.)., co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
II
U. G. wniosła zażalenie na opisane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. domagając się jego zmiany oraz przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
W uzasadnieniu podniosła, że dostarczyła Sądowi I instancji dokumenty niezbędne do oceny jej sytuacji materialnej. Nie zgodziła się ze stanowiskiem WSA, że ukrywa swoje dochody. Wyjaśniła, że wraz z rodziną zamieszkuje w domu rodziców męża i to oni, oraz rodzice skarżącej ponoszą większość kosztów utrzymania zapewniając mieszkanie, wyżywienie, środki czystości oraz rzeczy niezbędne dla dzieci. Skarżąca podała również, że ma niejedną sprawę, gdyż wobec niej wystawiono 11 tytułów wykonawczych na kwotę powyżej 36.000 zł i nie jest wstanie uiścić wszystkich tych opłat. Wyjaśniła, że fakt bycia prezesem spółki nie oznacza, iż skarżąca otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie, a jej niskie zarobki w okresie od [...] lutego do [...] maja 2014 r. wynikały z faktu przebywania przez skarżącą na zwolnieniu lekarskim.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.
W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca uzasadniła trudności w uiszczeniu wpisu sądowego wyjaśniając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwojgiem dzieci (w wieku 18 i 13 lat). Mąż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zaświadczenie urzędu pracy z dnia [...] marca 2014 r.). Wykazała, że jedynym dochodem rodziny jest jej wynagrodzenie za pracę, zaś przeciętny miesięczny dochód netto w okresie listopad 2013 r. – styczeń 2014 r. wyniósł 590,58 zł. Skarżąca podała również, że ani ona, ani osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiadają żadnego majątku nieruchomego, jak też żadnych zasobów finansowych. Skarżąca oświadczyła nadto, że jej rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, a jedynym kosztem ponoszonym na utrzymanie rodziny, jaki może udokumentować, jest rachunek za telefon na kwotę 39,90 zł.
WSA w L. wezwaniem z dnia [...] lutego 2014 r. (k. 36 akt sądowych) zobowiązał skarżącą do wykazania stanu majątkowego jej rodziny i poparcia twierdzeń zawartych we wniosku odpowiednimi dokumentami. Między innymi zobowiązano ją do przedłożenia aktualnego zaświadczenia lub decyzji właściwego urzędu pracy potwierdzającego rejestrację męża K. G. jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, zaświadczenia zakładu pracy określającego średnie miesięczne wynagrodzenie skarżącej (za okres listopad 2013 – styczeń 2014), wyciągów z posiadanych przez oboje małżonków kont bankowych oraz oświadczenia wykazującego rodzaj i wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne gospodarstwa domowego i wskazującego terminy ich ponoszenia, a także wyjaśnienia czy skarżąca bądź jej rodzina korzystają z pomocy społecznej. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła zaświadczenie Urzędu Pracy w G. z [...] marca 2013 r., stwierdzające że K. G. jest zarejestrowany od [...] kwietnia 2011 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz zaświadczenie K. Sp. z o.o. z [...] lutego 2014 r. o wynagrodzeniu skarżącej za listopad 2013 r. - styczeń 2014 r. Ponadto złożyła oświadczenia, iż nie korzysta z pomocy społecznej oraz wskazała, że jedynym wydatkiem, który może udokumentować jest rachunek telefoniczny.
Mając na uwadze okoliczności przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w toku postępowania sądowego należy uznać, że nie wykazała ona braku dostatecznych środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W ocenie Sądu stwierdzenie, że niewielkie wynagrodzenie skarżącej pokrywa jedynie najpotrzebniejsze bieżące wydatki, i w związku z tym trudno sprecyzować, na co jest ono dokładnie przeznaczane nie jest wiarygodne. Ponadto mimo przedstawienia przez skarżącą dokumentów, w tym wyciągów z konta bankowego, nie było możliwe ustalenie wysokości dochodów uzyskiwanych przez U. G. i jej męża z tego względu, że dokumenty te (z wyjątkiem zaświadczenia wydanego przez spółkę K.) nie zawierały takich danych. Skarżąca wyjaśniała również, że w związku z niskimi dochodami korzysta ze środków otrzymywanych od rodziny. Nie wskazała jednak wysokości tego wsparcia oraz sposobu jego rozdysponowania poza ogólnikowym stwierdzeniem, że skarżąca i jej rodzina mogą liczyć na wsparcie bliskich dobrowolnie realizujących obowiązek alimentacyjny wobec krewnych pozostających w niedostatku. Niemożliwie było także ustalenie, jakie stałe opłaty obciążają budżet domowy i z jakich środków są pokrywane.
Powyższe tak niepełne, a przede wszystkim mało wiarygodne przedstawienie przez skarżącą jej sytuacji majątkowej uniemożliwiło dokonanie przez Sąd I instancji oceny, czy uiszczenie wpisu od skargi - w kwocie 113 zł, spowoduje tak istotny uszczerbek majątkowy, że jego konsekwencją będzie brak środków na utrzymanie konieczne skarżącej i jej rodziny (tak też: NSA w postanowieniu z 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I GZ 81/14).
Wobec powyższego należy uznać, że Sąd I instancji trafnie uznał, że U. G. nie spełniła kryteriów przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnosząc zażalenie skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jej prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.