Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Go 706/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] lipca 2008 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług po wznowieniu postępowania.
W uzasadnieniu postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił dokonane w sprawie ustalenia wskazując, iż skarżący złożył oświadczenie, że nie osiąga żadnych dochodów, jego żona pracuje za wynagrodzeniem miesięcznym wynoszącym 281 zł brutto. Ani skarżący, ani jego żona nie posiadają oszczędności, kont, rachunków bankowych, czy też lokat. Miesięczne koszty utrzymania czteroosobowej rodziny wynoszące 3.000 zł, są finansowane przez ojca skarżącego i teściów, którzy są emerytami. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy stwierdził także, że nie posiada informacji na temat wysokości ich dochodów.
T. K. podał, że nie składał deklaracji na podatek dochodowy, jednak przedstawił kserokopie deklaracji miesięcznych dla podatku od towarów i usług za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2008 roku.
Analiza sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego przeprowadzona na podstawie treści oświadczenia, dołączonych dokumentów oraz dokumentów zawartych w aktach administracyjnych doprowadziła Wojewódzki Sąd Administracyjny do przekonania, że poziom dochodów skarżącego był wyższy niż deklarowany. Ze złożonych odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług Sąd I instancji wywiódł, że skarżący w maju i w czerwcu dokonał nabycia towarów i usług o wartości brutto 3.965 zł w każdym z tych miesięcy. Nadto Sąd wskazał na znajdujący się w aktach sprawy odpis umowy o pracę łączącej skarżącego z J. C., z wynagrodzeniem ustalonym na 400 zł miesięcznie. Wobec twierdzenia skarżącego o zaniechaniu prowadzenia działalności gospodarczej i nieuzyskiwaniu z niej jakichkolwiek przychodów Wojewódzki Sąd Administracyjny powziął wątpliwość co do źródła finansowania tych wydatków.
Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że przy rozpoznaniu wniosku rzeczą istotną jest wielość spraw z udziałem skarżącego oraz ponoszonych wraz z nimi kosztów Sąd I instancji uznał, iż skarżący, nie wskazał, mimo spoczywającego na nim obowiązku, ile takich sporów się toczy i jakie jest jego łączne obciążenie z tytułu kosztów.
Wobec powyższych ustaleń Sąd I instancji uznał, że poniesienie w sprawie kosztów sądowych, jest dla skarżącego możliwie, także w stopniu niepowodującym uszczerbku w utrzymaniu jego i rodziny.
Od powyższego postanowienia T. K. złożył zażalenie, w którym wniósł o zmianę wydanego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub o uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G. W. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podał m.in., że przedmiotowe postanowienie jest dla niego krzywdzące, ponieważ wykazał on ponad wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Nadto zauważył, że przed Sądem toczy się kilkadziesiąt spraw, których łączny koszt poniesiony do tej pory to suma bliska 10.000 zł. Suma ta została wygospodarowana przez skarżącego ze środków otrzymanych od ojca i teściów. T. K. podał także, że trwanie postępowania prokuratorskiego uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, zaś jego żona podjęła pracę, jednak jej wynagrodzenie z jest bardzo niskie.
Zdaniem wnoszącego zażalenie odmowa udzielenia prawa pomocy jest równoznaczna z pozbawieniem go prawa do rzetelnej oceny przez niezawisły Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organ celny za dostatecznie udowodnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje zatem na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i przedstawione przez stronę dowody. Sąd dokonuje oceny, czy spełnione zostały w sprawie przedmiotowe przesłanki, koniecznym jest jednak rzetelne przedstawienie przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez Sąd.
Na początku swoich rozważań Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, iż wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji.
Skarżący, na którym, jak już podkreślono, spoczywa ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek zaistnienia sytuacji, w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny, dostarczył Sądowi dane niekompletne lub sprzeczne. Ponad okoliczności wyszczególnione już przez Wojewódzki Sąd Administracyjny należy podać, że T. K. oświadczył, iż w pokryciu wydatków codziennych w kwocie 3.000 zł miesięcznie pomaga mu ojciec oraz teściowie. Nadto we wniesionym zażaleniu skarżący oświadczył, że koszt związany z prowadzonymi sprawami przed Sądem w ostatnich czterech latach to suma bliska 10.000 zł, którą również wygospodarował ze środków otrzymanych od ojca i teściów. Na potwierdzenie tego faktu nie przedłożył jednakże żadnych dowodów w postaci oświadczeń rodziny, czy też nie uprawdopodobnił (mimo wezwania Sądu) możliwości finansowych pomagających członków rodziny do udzielenia wskazanej, przecież niemałej pomocy finansowej.
Nadto w uzasadnieniu zażalenia skarżący zaakcentował, że krzywdzące jest uzależnienie udzielenia mu prawa pomocy od założenia, że składane przez niego oświadczenia w kwestii braku informacji dotyczącej źródeł i wysokości dochodów jego ojca i teściów, są mało wiarygodne i nierzetelne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie "założył" niewiarygodności, czy też nierzetelności oświadczeń skarżącego, a jedynie ocenił przedstawiony w omawianym zakresie materiał ograniczający się do oświadczenia skarżącego o braku wymaganych informacji.
Należy podzielić ocenę Sądu I instancji, zważywszy, że, jak już wyżej wskazano, udzielana przez ojca i teściów pomoc stanowi, zgodnie z wszelkimi udostępnionymi Sądowi danymi, jedyne źródło utrzymania rodziny T. K. Jeżeli więc nie ma on informacji o wysokości dochodów pomagającej mu rodziny, powinien je pozyskać dla wykazania faktu możności udzielania skarżącemu przez jego ojca i teściów finansowego wsparcia. Zachowanie takie świadczyłoby o rzetelnej współpracy zmierzającej do przekonania Sądu o zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy.
Nadto skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi dochodu, w związku z czym zaniechał złożenia wymaganych przez Sąd deklaracji podatkowych. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że do akt sprawy załączono umowę o pracę na czas określony z panem C., w której to umowie przewidziano, że T. K., jako pracodawca wypłaca panu C. miesięczne wynagrodzenie w wysokości 400 zł. Naczelny Sąd Administracyjny również dopatrzył się w przedstawionej sytuacji niekonsekwencji, skoro bowiem prowadzona działalność nie przynosi T. K. żadnych dochodów (czego także nie udokumentowano w żaden sposób), czym skarżący tłumaczy brak przedłożenia deklaracji podatkowych, to niezrozumiałe dla Sądu pozostaje skąd, zważywszy wszystkie inne podnoszone okoliczności, T. K. czerpie środki na comiesięczne wypłacanie wynagrodzenia swojemu pracownikowi. W uzasadnieniu zażalenia skarżący nie ustosunkował się również w żaden sposób do wątpliwości Sądu I instancji dotyczących poczynionych wydatków na nabycie towarów i usług w miesiącach maju i czerwcu o wartości 3.965 zł w poszczególnych miesiącach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podsumowując swoje ustalenia uznał jednoznacznie, że poniesienie w sprawie kosztów sądowych w postaci uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, jest dla skarżącego możliwe w stopniu niepowodującym uszczerbku w utrzymaniu jego i rodziny. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji należy uznać za prawidłowe, jednakże, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione przez stronę dokumenty i oświadczenia należy raczej uznać za niewystarczające do odtworzenia sytuacji majątkowej skarżącego lub niewiarygodne. Wbrew twierdzeniom zawartym we wniesionym zażaleniu nie udowodnił on ponad wszelką wątpliwość, iż nie jest w stanie dokonać zapłaty wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że rzeczywista sytuacja skarżącego nadal pozostaje nieznana.
Należy zaś podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dalszego dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.