Uzasadnienie
Objętym zażaleniem postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił "A." Sp. z o.o. z siedzibą w S. L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2005 i 2006 r.
Sąd I instancji wskazał, że WSA w W. wyrokiem z dnia 21 grudnia 2012 r. oddalił skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2011 r. Powyższe orzeczenia zostało zaskarżone skargą kasacyjną do NSA. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, skarżąca Spółka złożyła na formularzu PPPr kolejny w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku Spółka wskazała, iż jej stan majątkowy nie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 14.781,00 zł. W stosunku do Spółki prowadzone są liczne postępowania zarówno w zakresie zaległości podatkowych, jak i z powództw prywatnych. Skarżąca podkreśliła, iż nie prowadzi już działalności operacyjnej, zaś wszelkie składniki jej majątku zostały zajęte w toku postępowania egzekucyjnego. Wysokość dokonanych zajęć znacząco przewyższa wartość majątku Spółki, w związku z czym uiszczenie jakichkolwiek dodatkowych kosztów nie jest wykonalne.
W związku z tym, iż dane zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 2013 r. wezwano Skarżącą do uzupełnienia przedmiotowego wniosku przez wskazanie dodatkowych informacji i przedstawienie dokumentów
W zakreślonym terminie Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, że skarżąca Spółka nie wykazała, że jej sytuacja charakteryzuje się brakiem dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd zauważa, iż w oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca wskazała, iż wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 255.000,00 zł. co w porównaniu z wysokością wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie (14.881 zł) może budzić wątpliwości co do zasadności wniosku Skarżącej. Podkreślił, że za odmową przyznania prawa pomocy przemawia przede wszystkim okoliczność, iż Skarżąca - pomimo że była do tego zobowiązana - nie przedłożyła, na wezwanie Sądu, dodatkowych informacji zaświadczających o sytuacji materialnej. Skarżącej.
Zażaleniem Spółka "A." zaskarżyła powyższe postanowienie w całości zarzucając naruszenie przepisu postępowania – art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, iż sytuacja majątkowa skarżącej Spółki pozwala jej uiścić całość kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu podniosła, że dowód w sprawie powinny stanowić obszerne wyjaśnienia złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz piśmie skarżącej złożonym w toku postępowania. Ponadto w razie wątpliwości Sąd mógł zwrócić się do organów podatkowych w celu szczegółowego ustalenia sytuacji finansowej skarżącej. Bez znaczenia dla możliwości poniesienia wydatku związanego z wpisem sądowym pozostaje wysokość kapitału zakładowego skarżącego. Kapitał zakładowy nie odpowiada środkom pieniężnym posiadanym przez Spółkę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych.
Sąd I instancji trafnie uznał, że skarżąca nie przedstawiła rzetelnie swojej sytuacji majątkowej w związku z tym wezwał skarżącą do złożenia dokumentów, które miały umożliwić ustalenie jej stanu majątkowego. Zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca Spółka nie wykonała wezwania Sądu. Przede wszystkim nie przedłożyła danych dotyczących jej aktualnej sytuacji finansowej, tj. nie nadesłała odpisu zeznania podatkowego za ostatni rok kalendarzowy, zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiąganych w 2012 r., deklaracji VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy, informacji dotyczących posiadanych przez skarżącą wierzytelności i zobowiązań, dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia wobec Spółki postępowań egzekucyjnych oraz dokonanych w ich toku zajęć, wyciągów z rachunków bankowych Spółki za ostatnie cztery miesiące, nie wskazała wysokości wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika i źródeł jego finansowania. Powyższych okoliczności – istotnych z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie – Spółka nie wyjaśniła także w zażaleniu.
Wobec powyższego WSA w W. nie miał możliwości ustalenia, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącej Spółki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokumenty objęte wezwaniem WSA w W. należy ocenić jako adekwatne do potrzeby ustalenia przez Sąd pierwszej instancji sytuacji majątkowej spółki. W oparciu o doświadczenie życiowe można niewątpliwe stwierdzić, że są to dokumenty powszechnie prowadzone przez podmioty gospodarcze, zatem zarząd spółki nie powinien napotkać żadnych poważniejszych trudności w przygotowaniu należytej dokumentacji i przedłożeniu jej Sądowi pierwszej instancji. Nieujawnienie sytuacji majątkowej przez skarżącego poprzez nieprzedłożenie żądanych przez Sąd dokumentów nie pozwala na całościową ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej w aspekcie spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.