Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 marca 2006 r., sygn. akt I SA/Go 2273/05 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Po rozpatrzeniu sprzeciwu T. K. od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Go 2273/05 odmówił skarżącemu prawa pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że pełnomocnik skarżącego mimo wezwania nie przedstawił żądanych przez Sąd dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń niezbędnych do ustalenia jego aktualnej sytuacji majątkowej, a jego oświadczenie złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawiera danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Z oświadczenia tego wynika, że skarżący uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej miesięczny dochód w kwocie 3000 zł, a więc dochód kilkakrotnie przewyższający wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Sąd stwierdził, że skarżący nie przedstawił dowodu na poparcie twierdzenia, że całość tych dochodów pochłaniają koszty bieżącego utrzymania.
Sąd podkreślił, że w kontekście deklarowanej przez skarżącego wysokości dochodów, wpis od skargi, wynoszący 200 zł i będący jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania w rozpoznawanej sprawie, jest wielokrotnie niższy od miesięcznych dochodów osiąganych przez skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej, a zatem trudno jest uznać, że zapłata tego wpisu mogła narazić skarżącego lub jego najbliższych na uszczerbek utrzymania koniecznego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie przez Sąd I instancji art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., poprzez uznanie, że skarżący jest w stanie w całości ponieść koszty postępowania – wpis od skargi i w związku z tym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych w całości.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący przyznał, że nie złożył żądanych przez Sąd źródłowych dokumentów. Nie zgodził się jednak z twierdzeniem Sądu, że nie złożył on oświadczenia dokumentującego jego sytuację twierdząc, że oświadczenie takie zostało złożone kilka miesięcy przed wezwaniem Sądu, a przedstawiony w nim stan faktyczny, warunki rodzinne i osobiste nie uległy zmianie. Zdaniem skarżącego z przedstawionego oświadczenia jednoznacznie wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawach toczących się przed WSA i organami administracji. Przy ocenie możliwości pokrycia kosztów tych postępowań Sąd nie powinien, zdaniem skarżącego, kierować się wyłącznie dokumentami, ale również doświadczeniem życiowym, które jednoznacznie wskazuje, że osoba uzyskująca od dłuższego czasu niskie dochody oraz będąca stroną wielu postępowań nie jest w stanie ponieść ich kosztów, nawet częściowo.
Zdaniem skarżącego Sąd orzekając w sprawie kierował się formalizmem, pomijając całkowicie merytoryczne przesłanki udzielenia prawa pomocy. Skarżący podniósł, że w najlepszej sytuacji mógłby miesięcznie oszczędzić kwotę nie większą niż 120 zł, co i tak nie pozwoliłoby na pokrycie wpisów od licznych skarg, które złożył.
Skarżący wyjaśnił, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza w czasie, gdy importował objęte sporem towary, cechowała się wprawdzie dużymi obrotami, ale - jak wskazuje dokumentacja skarbowa - przynosiła nieduży zysk, co wbrew twierdzeniom Sądu nie pozwalało na zgromadzenie zapasu pieniędzy na pokrycie kosztów sądowych. Gromadzenie takich środków wpłynęłoby, zdaniem skarżącego, na płynność finansową przedsiębiorstwa i nie było uzasadnione, gdyż nie spodziewał się on, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą czekać go będzie szereg postępowań administracyjnych i sądowych.
Zapobiegliwość i przezorność dotycząca ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej, w tym ponoszenie kosztów sądowych z nią związanych, na którą wskazuje w uzasadnieniu Sąd, nie jest adekwatna do sytuacji, w jakiej znajduje się i znajdował skarżący. Prawdą jest, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem i należy je niejako wkalkulowywać w system funkcjonowania prowadzonego przedsiębiorstwa. W szczególności można w tym celu tworzyć dodatkowe fundusze, natomiast niemożliwym jest przewidzenie konieczności uiszczenia tak wysokich kosztów postępowania, do jakich wzywany jest skarżący. Usiłowanie zgromadzenia tak dużego zapasu pieniędzy na ponoszenie ewentualnych kosztów postępowania, w obecnych realiach gospodarczych, byłoby, zdaniem skarżącego, wysoce nieekonomiczne i nierealne do wykonania przy bieżących kosztach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, jakie ponosi większość przedsiębiorców.
W konkluzji skarżący podniósł, że nieprzyznanie mu prawa pomocy pozbawi go możliwości zrealizowania jego podstawowego prawa, jakim jest prawo do sądu. Byłoby to sprzeczne nie tylko z Konstytucją RP, ale również z orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącym prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przepisu tego wynika, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a zawarte w nim oświadczenie wnioskodawcy o stanie rodzinnym, majątku i dochodach pozwala w rzeczywistości na dość ogólnikowe przedstawienie przez stronę jej sytuacji rodzinnej i finansowej. Osoba fizyczna nie ma formalnie obowiązku dokumentowania danych, jakie zawiera w oświadczeniu o majątku i dochodach, ale dokumenty potwierdzające podane dane muszą być przedstawione na wezwanie sądu w przypadkach budzących wątpliwości co do prawdziwości złożonego oświadczenia. Istnienie takich wątpliwości nakłada bowiem na Sąd obowiązek skrupulatnej oceny wiarygodności oświadczenia majątkowego złożonego przez stronę występującą z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 255 p.p.s.a.).
Sytuacja taka zaistniała w rozpatrywanej sprawie, gdyż złożone przez skarżącego ogólnikowe oświadczenie o wysokości dochodów nie zostało w żaden sposób uprawdopodobnione, w związku z tym jego wiarygodność wymagała oceny przy pomocy dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego w wezwaniu z dnia 1 lutego 2006 r. Skarżący nie wykonał tego wezwania i nie przedstawił wskazanych w nim dokumentów, w konsekwencji nie wykazał, że zysk z prowadzonej działalności gospodarczej nie jest duży, na co według twierdzeń skarżącego zawartych w zażaleniu wskazuje dokumentacja skarbowa. Dokumentacja ta, jak również inne dowody wskazane w wezwaniu referendarza sądowego, nie zostały przedłożone. W konsekwencji skarżący nie wykazał, jak zarzuca w zażaleniu, że od dłuższego czasu uzyskuje niskie dochody.
W tej sytuacji Sąd I instancji miał uzasadnioną podstawę do przyjęcia, że zawarte we wniosku oświadczenie o majątku i dochodach skarżącego nie daje podstawy do przyjęcia, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawidłowości tego stanowiska nie podważa przytoczona w zażaleniu argumentacja dotycząca braku możliwości zgromadzenia przez skarżącego środków na pokrycie kosztów postępowania, gdyż na przesłankę tę Sąd I instancji nie powołał się w postanowieniu zaskarżonym zażaleniem.
Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut skarżącego, iż nieprzyznanie mu prawa pomocy byłoby sprzeczne z Konstytucją RP i orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, gdyż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uzasadniające przyznanie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
m.s.