Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 29 września 2022 r., sygn. akt I SA/Op 207/22 po rozpoznaniu wniosku skarżącej A. F. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi A. F. na uchwałę S. L. G. D. "P. D. Z." w K. z dnia 20 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie ponownej negatywnej oceny wniosku postanowił: odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na uchwałę S. L. G. D. "P. D. Z." w K. w K. z 20 czerwca 2022 r. w przedmiocie ponownej negatywnej oceny wniosku pn. "Podjęcie Działalności Gospodarczej – A. A. F.". Załączniki do skargi stanowiło wyłącznie pełnomocnictwo oraz odpis skargi. Również tylko te załączniki zostały wyszczególnione w treści samej skargi, w sekcji dotyczącej wskazania załączników do pisma.
Zarządzeniem z 20 lipca 2022 r. na podstawie art. 61 ust. 7 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz.U. z 2020 r. poz. 818 ze zm., dalej jako: "ustawa wdrożeniowa") w związku z art. 22 ust. 8 ustawy z 20 lutego 2015 r. o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności (Dz. U. 2022, poz. 943) wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełniania braków skargi w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia skargi bez rozpatrzenia (art. 61 ust. 7 ww. ustawy wdrożeniowej) poprzez złożenie w oryginale lub uwierzytelnionej kopii kompletnej dokumentacji, o której mowa w art. 61 ust. 2, 3 i 4 ww. ustawy wdrożeniowej, tj. wniosku o dofinansowanie, informacji o wynikach oceny projektu, wniesionego protestu (odwołania), informacji o jego rozpatrzeniu i ewentualnie innych załączników.
Nadto zarządzeniem z 20 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżącej został wezwany, stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 2021 r., poz. 535) do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł.
Oba zarządzenia z 20 lipca 2022 r. wraz z pismem przewodnim z 22 lipca 2022 r. zostały doręczone upoważnionemu pracownikowi pełnomocnika Skarżącej 25 lipca 2022 r., zatem termin na uzupełnienie braków skargi upływał z dniem 1 sierpnia 2022 r.
Skarżąca uzupełniła brak fiskalny skargi dokonując 27 lipca 2022 r. wpłaty wpisu sądowego. Jednakże Skarżąca pomimo wezwania nie złożyła kompletnej dokumentacji, o której mowa w art. 61 ust. 2, 3 i 4 ww. ustawy wdrożeniowej.
Postanowieniem z 8 września 2022 r., sygn. akt I SA/Op 207/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu działając na podstawie art. 61 ust. 6 pkt 2 w zw. z art. 61 ust. 7 ustawy wdrożeniowej w związku z art. 22 ust. 8 ustawy z 20 lutego 2015 r. o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności (Dz. U. z 2022 r., poz. 943) pozostawił skargę bez rozpatrzenia. Opis ww. postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 12 września 2022 r.
Pismem z dnia 19 września 2022 r., pełnomocnik Skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi, tj. złożenia w oryginale lub uwierzytelnionej kopii kompletnej dokumentacji, o której mowa w art. 61 ust. 2, 3, 4 ustawy wdrożeniowej, tj. wniosku o dofinansowanie, informacji i wynikach oceny projektu, wniesionego protestu (odwołania), informacji o jego rozpatrzeniu i ewentualnie innych załączników. Jednocześnie wskazał, że w załączeniu przedkłada dokumentację, która stanowi uzupełnienie braków formalnych skargi.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że dopiero w dniu 12 września 2022r., z lektury uzasadnienia postanowienia o pozostawieniu skargi bez rozpatrzenia dowiedział się, że wzywany był do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez przedłożenie stosownej dokumentacji.
Podał, że w dniu 25 lipca 2022 r. pełnomocnikowi doręczono pismo przewodnie z dnia 22 lipca 2022 r. w treści, którego zawarto informację: "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (...) w załączeniu przesyła jako pełnomocnikowi A.F.: - odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego
- - wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi". Do ww. pisma przewodniego załączone było pismo z dnia 22 lipca 2022 r. zatytułowane "Doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu", w treści którego zawarto informację, że doręcza się pełnomocnikowi A. F. – odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego. Do tego pisma załączone było jedynie zarządzenie do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 20 lipca 2022 r. Wskazał również, że wszystkie trzy pisma były zszyte. Pełnomocnik wskazał, że zarówno w kopercie, jak i przy trzech ww. dokumentach nie było żadnego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi innych, niż konieczność uiszczenia wpisu.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 29 września 2022 r. Sąd dokonał merytorycznej oceny wniosku w zakresie zasadności przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi uznając, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu.
Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z akt sądowych sprawy wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego oraz usunięcia braków formalnych skargi przesłano wraz z pismem przewodnim w jednej przesyłce, co z uwagi na potrzebę ograniczania kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości uznał za działanie zrozumiałe. Znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru które stanowi dokument urzędowy i korzysta z domniemania prawdziwości, zawierało w rubryce rodzaj przesyłki: "pismo + wezwanie do braków skargi + wezwanie o wpis". Zwrotne potwierdzenie odbioru zawierało również datę i podpis odbiorcy, stanowiło więc dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone, korzystając z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone, a pełnomocnik Skarżącej skutecznie tego domniemania nie podważył. Co prawda pełnomocnik Skarżącej przedłożył wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu oryginał trzech pism kierowanych do niego.
Jednak są to pisma już rozszyte, co nie pozwala na ustalenie zawartości przesyłki i nie uprawdopodabnia, że załącznik ten nie znajdował się w przesyłce doręczonej w dniu 25 lipca 2022 r., bowiem załącznik będący wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych mógł "zaginąć" na etapie po przyjęciu korespondencji przez uprawnionego pracownika Kancelarii pełnomocnika.
Sąd I instancji podkreślił, że w piśmie przewodnim z dnia 22 lipca 2022 r., którego prawidłowości doręczenia pełnomocnik Skarżącej nie kwestionuje, znajdowała się informacja o załącznikach tj. odpisie zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego oraz wezwaniu do usunięcia braków formalnych skargi.
W tej sytuacji zdaniem Sądu, mając na uwadze opis przesyłki zawarty na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oraz treść pisma przewodniego, z którego wynika, iż jako załączniki to pisma przewodniego załączono zarówno wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego (uzupełnienia braku fiskalnego skargi) oraz wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, nie można uznać za zasadną argumentację przedstawioną przez pełnomocnika Skarżącej, iż nieuzupełnienie braków formalnych skargi nastąpiło bez jego winy.
W ocenie Sądu, nawet gdyby uznać argumentację pełnomocnika Skarżącej, że w doręczonej korespondencji brak było pisma dotyczącego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, to o ewentualnej niezgodności zawartości przesyłki z treścią pisma przewodniego pełnomocnik przy zachowaniu należytej staranności winien był powziąć wiedzę, w dacie doręczenia mu pisma przewodniego, a następnie dochowując należytej staranności przedsięwziąć czynności zmierzające do usunięcia ewentualnych rozbieżności pomiędzy treścią pisma przewodniego i wykazanych w nim załączników, a załącznikami znajdującymi się w doręczonej mu przesyłce. Tymczasem pełnomocnik Skarżącej takich czynności nie podjął.
Sąd podkreślił, że w sytuacji, kiedy stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności, jakiego można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. To na profesjonalnym pełnomocniku ciąży bowiem obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. F. działająca przez profesjonalnego pełnomocnika. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz strony skarżącej.
- I. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
- 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to przepisu art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, podczas gdy pełnomocnik został wezwany jedynie do wniesienia brakującego wpisu od skargi, ale nie do nadesłania kopii dokumentacji.
- 2. błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że nieuzupełnienie braków skargi nastąpiło z winy skarżącego, albowiem powinien był on dostrzec rozbieżności między treścią pisma przewodniego a zawartością przesyłki w sytuacji, gdy w treści pisma przewodniego wskazano, że Sąd w załączeniu przesyła opis zarządzenia o wezwaniu o uiszczenia wpisu sądowego i wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, a z kolei przesyłce znajdowało się doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego oraz zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, tj. dwa dokumenty, tak jak to zostało wskazane w treści pisma przewodniego, co w praktyce uniemożliwiało stwierdzenie, że w przesyłce brak jest jakiegokolwiek dokumentu
- 3. naruszenie przepisu prawa procesowego a to art. 61 ust. 6 pkt 2 w zw. z art. 61 ust. 7 ustawy wdrożeniowej mające wpływ na rozstrzygnięcie poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że to pełnomocnik skarżącej nie dochował należytej staranności w zakresie obiegu korespondencji w sytuacji, gdy to po stronie organu istniał obowiązek wezwania skarżącej do uzupełnienia braków formalnych pisma poprzez złożenie w oryginale lub uwierzytelnionej kopii kompletnej dokumentacji o której mowa w art. 61 ust. 7 ustawy wdrożeniowej w zw. z art. 22 ust. 8 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności (Dz.U. 2022, poz. 943).
W uzasadnieniu wskazał, że brak dodatkowego dokumentu nie był możliwy do zweryfikowania przez uprawnionego pracownika kancelarii pełnomocnika skarżącej z uwagi na fakt, że pismo przewodnie wskazywało na dwa znajdujące się w przesyłce pisma sądowe - które w istocie się znajdowały, toteż z samego odpisu pisma przewodniego doręczonego z Sądu I instancji w żaden sposób nie wynikało, aby załączona do niego dokumentacja zawierała braki. Na piśmie przewodnim nie podano również żadnych cech weryfikujących.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie NSA instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu.
Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie, a przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy.
W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że skarżąca uchybiła terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez złożenie w oryginale lub uwierzytelnionej kopii kompletnej dokumentacji, o której mowa w art. 61 ust. 2, 3, 4 ustawy wdrożeniowej. Natomiast istotą sporu jest to czy skarżąca uprawdopodobniła, że do uchybienia terminu doszło bez jej winy. W okolicznościach tej sprawy kwestią zasadniczą jest zatem ustalenie, czy skarżąca w jednej kopercie wraz z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego od skargi otrzymała wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi poprzez złożenie w oryginale lub uwierzytelnionej kopii kompletnej dokumentacji, o której mowa w art. 61 ust. 2, 3, 4 ustawy wdrożeniowej, w terminie siedmiu dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.
W związku z powyższym należy wskazać, że podczas kwitowania odbioru przesyłek u listonosza nie ma powszechnej praktyki polegającej na konfrontowaniu treści poświadczenia z treścią pism znajdujących się wewnątrz koperty. Tym samym, jedynie z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że w przesyłce sądowej (w kopercie) były wszystkie wskazane dokumenty (por. postanowienia NSA: z 25 września 2018 r., sygn. akt II GZ 323/18; z 8 maja 2019 r., sygn. akt II GZ 68/19). Wobec tego, nie ma żadnej pewności, czy skarżąca otrzymała oba wezwania czy jak twierdzi tylko dotyczące wezwania do uiszczenia wpisu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dowodowo niemożliwe jest wykazanie, że przesyłka rzeczywiście zawierała wskazane na zwrotce pisma tj. "pismo + wezwanie do braków skargi + wezwanie o wpis" lub ich nie zawierała, jak dowodzi strona. W obu przypadkach jest to domniemanie, które można jedynie uprawdopodobnić. Z doświadczenia życiowego wynika, że racjonalnym działaniem strony zainteresowanej w rozpoznaniu jej sprawy jest wykonywanie wszelkich obowiązków, które są warunkiem nadania biegu sprawie w postępowaniu, które przecież strona skarżąca sama zainicjowała.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie da się wykluczyć, że w adresowanej do pełnomocnika skarżącej przesyłce – pomimo opisu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru – nie znajdowało się pismo dotyczące wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez złożenie w oryginale lub uwierzytelnionej kopii kompletnej dokumentacji, o której mowa w art. 61 ust. 2, 3, 4 ustawy wdrożeniowej.
Sądowi drugiej instancji znane jest stanowisko orzecznictwa, że praktyka doręczania stronie postępowania kilku pism w jednej przesyłce nie narusza zasad ani trybu doręczania pism w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dla prawidłowego doręczenia niezbędne jest jednak, aby pismo sądowe zostało wysłane, jako list za potwierdzeniem odbioru, a przesłanie kilku pism sądowych musi być odnotowane w formularzu potwierdzenia odbioru. Niemniej w orzecznictwie postulowany był także pogląd, że zasadnym jest wzywanie o uzupełnienie wszystkich braków na jednym formularzu (np. postanowienie NSA z 30 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GZ 202/20). A zatem pożądaną praktyką wydaje się, by w takiej sytuacji, w piśmie przewodnim (wezwaniu, zarządzeniu, zawiadomieniu) wyraźnie wskazywać, że doręczenie dotyczy kilku pism (wezwań) wymienionych w treści pisma. Praktyka taka stosowana już przez niektóre sądy pozwoliłaby na wyeliminowanie wielu sytuacji, w których kwestionowana jest zawartość doręczonej stronie postępowania korespondencji.
W przedmiotowej sprawie we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik Skarżącej podniósł, że w doręczonej przesyłce sądowej znajdowały się trzy pisma, a mianowicie pismo przewodnie z dnia 22 lipca 2022 r., pismo z dnia 22 lipca 2022 r. zatytułowane "Doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu" oraz odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 20 lipca 2022 r. Wskazał, że wszystkie trzy pisma były zszyte. W ocenie pełnomocnika skarżącej przesyłka nie zawierała wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi innych, aniżeli konieczność uiszczenia wpisu.
Należy zwrócić uwagę, że przesyłka którą otrzymał pełnomocnik skarżącego zawierała pismo przewodnie z dnia 22 lipca 2022 r. którego prawidłowości doręczenia pełnomocnik Skarżącej nie kwestionuje. Z treści pisma przewodniego wynika, że Sąd w załączeniu przesyła, jako pełnomocnikowi A. F.: " 1. odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego.
- 2. wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi."
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącej, że pismo przewodnie z dnia 22 lipca 2002 r. nie jest precyzyjne. Za wyjątkiem ogólnego opisu, nie wyszczególniono jakich braków formalnych pismo dotyczy. Na piśmie przewodnim w żaden sposób nie skonkretyzowano poszczególnych wezwań, daty ich sporządzenia, liczby kart. Pismo przewodnie samo w sobie nie zawierało zobowiązania Sądu ani pouczenia. W związku z powyższym należy zgodzić się z argumentacją podniesioną w zażaleniu, że trudno było zweryfikować brak dodatkowego dokumentu (wezwania) z uwagi na otrzymanie pisma przewodniego które nie zostało precyzyjnie opisane. W piśmie przewodnim brakuje wyraźnego wskazania, że Sąd przesyła jako pełnomocnikowi A. F. wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi poprzez złożenie w oryginale lub uwierzytelnionej kopii kompletnej dokumentacji, o której mowa w art. 61 ust. 2, 3 i 4 ww. ustawy wdrożeniowej, tj. wniosku o dofinansowanie, informacji o wynikach oceny projektu, wniesionego protestu (odwołania), informacji o jego rozpatrzeniu i ewentualnie innych załączników. Jest to na tyle istotne, że brak formalny skargi można odczytywać również jako brak uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśnienia strony skarżącej zasługują na wiarę i uzasadniają przypuszczenie, że w toku technicznego wykonania zarządzeń WSA w Opolu, mogło dojść do przypadkowego niezałączenia wezwania do usunięcia braków formalnych skargi poprzez złożenie w oryginale lub uwierzytelnionej kopii kompletnej dokumentacji, o której mowa w art. 61 ust. 2, 3 i 4 ww. ustawy wdrożeniowej, tj. wniosku o dofinansowanie, informacji o wynikach oceny projektu, wniesionego protestu (odwołania), informacji o jego rozpatrzeniu i ewentualnie innych załączników, a zaistniałe wątpliwości nie mogą obciążać strony. Przekonanie powyższe wzmacnia również brak logiki w działaniu pełnomocnika strony skarżącej, który – gdyby założyć, iż został prawidłowo wezwany zarówno do uzupełnienia braków formalnych jak i fiskalnych skargi – wykonałaby tylko wezwanie w zakresie braków fiskalnych skargi, pomijając braki formalne (por. postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I OZ 92/17). Innymi słowy, nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że w sekretariacie sądu umieszczono w kopercie wszystkie pisma, które zostały wymienione na zwrotnym potwierdzeniu odbioru.
Zdaniem NSA za takim rozstrzygnięciem wątpliwości na korzyść strony przemawia w tym konkretnym przypadku umożliwienie stronie zainteresowanej ochrony swych praw, skorzystanie w pełni, stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, z konstytucyjnego prawa do sądu (postanowienie NSA z 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II FZ 236/17).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uwzględnił zażalenie skarżącej Spółki, uchylił zaskarżone nim postanowienie i przywrócił termin do uzupełnienia braków formalnych skargi.