Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 8 grudnia 2009 r. o sygn. akt V SA/Wa 1523/09 rozpoznał sprzeciw D. E. M. P. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 października 2009 r. i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd I instancji podkreślił, że z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż kapitał podstawowy Spółki wynosi 247.446.000,00 złotych, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 79.327.347,68 złotych. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, jednakże na koniec 2008 r. przyniosła ona skumulowaną stratę w wysokości - 68.161.309,96 złotych. Zatrudnienie w firmie spadło z 1153 osób w grudniu 2007 roku, poprzez 678 osób w grudniu 2008 roku do 98 osób w sierpniu 2009 roku (z tej wartości 30 osób przebywa na urlopie macierzyńskim). Wnioskodawca posiada rachunki bankowe w: ING Banku Śląskim S.A.: a) złotówkowy minus 1.512.607,32 złote (kredyt), b) w EUR ze stanem 6.897,42, c) w USD ze stanem 84.578,95, d) w GBP ze stanem 0,18;
- 2. Dresden Bank AG a) złotówkowy ze stanem 5.724,29, b) w EUR ze stanem 56.012,00.
Postanowieniem z dnia 30 października 2009 r. referendarz odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. orzeczenie referendarza sądowego jest prawidłowe. Według Sądu I instancji fakt zaciągnięcia kredytu przez skarżącą w wysokości 1.512.607,32 złotych oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości 68.161.309,96 złotych nie stanowią okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji podkreślił, iż Spółka oświadczyła również, że przechodzi obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok 2009 ma wynieść 100.000 złotych. Trudno więc w tej sytuacji uznać, że uiszczenie przez skarżącą wpisu w przedmiotowej sprawie w wysokości 100 złotych jest możliwe tylko hipotetycznie, gdyż jest to suma relatywnie niska do zgromadzonych przez skarżącą środków. Skarżąca Spółka będąc podmiotem działającym na rynku gospodarczym może swobodnie dysponować własnymi środkami, w tym przeznaczyć je na pokrycie kosztów sądowych we wszczętych przez nią postępowaniach sądowych.
Sąd I instancji zaznaczył również, że Spółka posiada na rachunkach bankowych środki pieniężne w kwocie przekraczającej 500.000 złotych. W tej sytuacji nie można mówić o braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Twierdzenie Spółki, iż powyższe środki przeznaczone są na inne wydatki nie może zostać uwzględnione, bowiem opłaty sądowe powinny być przez stronę skarżącą traktowane na równi z pozostałymi wydatkami.
Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Spółka D. E. M. P. wniosła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie:
- 1) przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. polegające na jednostronnym uznaniu, że w świetle okoliczności wskazanych we wniosku, skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co świadczy o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej - przede wszystkim jej faktycznych, a nawet hipotetycznych możliwości dla zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, co zresztą było przyczyną drastycznego zamknięcia sfery produkcji i zwolnienia 95% załogi, w szczególności braku znajomości przez referendarza wiadomości specjalnych w dziedzinie rozrachunku ekonomicznego przedsiębiorstw, stającym na przeszkodzie racjonalnego a nie formalnego rozstrzygania, czy odmowa przyznania częściowego prawa pomocy nie będzie stanowiła przeszkody utrudniającej dostęp do wymiaru sprawiedliwości;
- 2) przepisów prawa materialnego tj.
- - art. III - 257 pkt 4 Traktatu Konstytucyjnego Unii Europejskiej, polegające na jego niezastosowaniu, pomimo istniejących w tym zakresie przesłanek przez de facto uniemożliwienie skarżącej realizację rudymentarnego prawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości poprzez stawianie nierealnych progów finansowych w postaci bezwzględnego egzekwowania przez Sąd konieczności uiszczenia opłaty sądowej w sytuacji, kiedy położenie finansowo – ekonomiczne skarżącej jest na tyle złe, że wymaga zastosowania przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, wynikłe z niezawinionych przez nią przyczyn – z ogólnego kryzysu światowego, a nie z udziału w jej grze ekonomicznej, w szczególności podejmowania ryzykownych operacji finansowych natury spekulacyjnej, co czyni, że ww. zapis jest nie tylko iluzoryczny, ale stanowiący trwałą przeszkodę na drodze zwrotu bezprawnie pobranych należności celnych, w następstwie nierespektowania zakwestionowanych w skardze przepisów prawa unijnego i zdestabilizowania prawomocnego orzeczenia ETS z dnia 11 grudnia 2007 r. nr C-161/07,
- - art. 78 Konstytucji RP, polegające na fikcyjnym jego stosowaniu, że skarżąca ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w I instancji, podczas gdy to z mocy postanowienia referendarza sądowego – faktycznie odmawia się skarżącej prawa do podania sprawy kognicji Sądu według dowolnych i pozornych twierdzeń nie mających nic wspólnego z podstawową wiedzą w dziedzinie ekonomii, bankowości, rynku zagranicznego i wewnętrznego.
Mając na uwadze powyższe wnosząca zażalenie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Jeżeli chodzi o zastosowanie tej instytucji prawnej w stosunku do osób prawnych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to należy zaznaczyć, że w tej kwestii ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym określony pogląd. W postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 r. FZ 131/04 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął stanowisko, że podmioty prowadzące działalność gospodarczą i przewidujące realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Przedsiębiorca powinien zatem przy planowaniu wydatków uwzględnić koszty w procesach sądowych związane z prowadzoną działalnością i poczynić w tym celu odpowiednie oszczędności.
Trzeba podkreślić, że udzielenie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest dofinansowaniem ze strony budżetu państwa i wobec tego powinno dotyczyć tylko przypadków, gdy zdobycie przez stronę środków w celu zapewnienia jej czynnego udziału przed sądem jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (orzeczenie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04).
W rozpoznawanej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym sprawie Spółce D. E. M. P. odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z danych dotyczących sytuacji finansowej Spółki zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka posiada na kontach bankowych środki finansowe w kwocie około 500.000 złotych. Należy również podkreślić, że w związku z planowaną restrukturyzacją Spółka zakładała wypracowanie w 2009 r. zysku w kwocie 100.000 złotych, czyli przewidywała kontynuowanie działalności gospodarczej w celu poprawy jej rentowności. Uwzględnienia wymaga ponadto fakt, że w dniu 30 października 2009 r. Spółka prowadziła przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. dwadzieścia dwa postępowania ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej w W., w których suma wpisów we wszystkich sprawach wyniosła 6.366 złotych. W chwili wniesienia sześciu skarg Spółka uiściła wpisy sądowe w kwocie 3.000 złotych, czyli do zapłacenia pozostało 3.366 złotych.
Zatem Spółka dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi pozwalającymi jej na pokrycie kosztów sądowych związanych z uiszczeniem wpisu sądowego od pozostałych skarg, w tym na opłacenie wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. w tej konkretnej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności te prowadzą do wniosku, że w przypadku Spółki nie zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., będąca warunkiem zwolnienia strony z obowiązku zapłacenia kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 30 października 2009 r. oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2009 r. dokonali wnikliwej analizy sytuacji finansowej Spółki poprzez zbadanie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zarzuty Spółki odnoszące się do wadliwości postępowania sądowoadministracyjnego w tym zakresie, którego skutkiem miałoby być ograniczenie prawa strony do sądu są nieuzasadnione.
Z wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił orzec jak w sentencji.