Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 1361/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił [...] – dalej: skarżąca lub Spółka – przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] września 2014 r. znak: [...] w przedmiocie akcyzowego.
Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka stwierdziła, iż jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Nie podała stanu rachunków bankowych, wartości środków trwałych ani wartości zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu.
Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] grudnia 2014 r., w którym zobowiązano Spółkę do nadesłania dodatkowych dokumentów, Spółka nadesłała jedynie:
- – deklaracje VAT-7 za wrzesień, październik, listopad 2014 r. z wykazaną w każdej z nich kwotą do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł,
- – wydruk "rachunek zysków i strat" za okres od stycznia do czerwca 2014 r., nieopatrzony podpisem i datą sporządzenia,
- – wydruk "rachunek zysków i strat" za okres od stycznia do grudnia 2013 r., nieopatrzony podpisem i datą sporządzenia,
- – wydruk "rachunek zysków i strat" za okres od stycznia do grudnia 2012 r., nieopatrzony podpisem i datą sporządzenia,
- – wydruk "dane na dzień 31.12.2014" obejmujący wynik, kapitał zakładowy, przychody, koszty, straty za IX-XII, nieopatrzony podpisem i datą sporządzenia,
- – wyciąg bankowy Spółki za okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] lutego 2014 r. potwierdzający stan środków - [...] zł.
Sąd I instancji uznał, że na podstawie zebranego materiału dowodowego nie była możliwa pełna analiza zdolności płatniczych skarżącej Spółki, a w konsekwencji ustalenie, czy jej sytuacja wypełnia przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd podkreślił, że Spółka nie nadesłała wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy. Przedłożone i niepodpisane przez osobę sporządzającą i zatwierdzającą wydruki o nazwie "rachunek zysków i strat" – nie mogą stanowić dowodu w sprawie. To samo odnosi się do przedłożonego wydruku dotyczącego wyniku finansowego, przychodów, kosztów i straty za okres od września do grudnia 2014 r. Spółka nie potwierdziła braku środków pieniężnych. Wbrew wezwaniu skarżąca nie przedłożyła wymaganego bilansu, rachunku zysków i strat, ewidencji stanu środków pieniężnych, wyciągu z księgi rachunkowej zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykazu rachunków bankowych oraz wyciągów z rachunków bankowych za okres od 15 października 2014 r. do 30 listopada 2014 r.
Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożyła [...]. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia w całości i przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
- - art. 245 § 1 w związku z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy;
- - art. 255 p.p.s.a. poprzez jego całkowite niezastosowanie.
Zdaniem spółki, sam wniosek o udzielenie prawa pomocy daje podstawę do udzielenie jej prawa pomocy. We wniosku bowiem wystarczająco wskazano, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy.
W ocenie autora zażalenia przedłożone w sprawie dokumenty i oświadczenia dowodzą bowiem, że spółka nie jest w stanie ponieść wymaganych opłat i kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
W art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła wszystkich dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową.
W Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że [...] nie wykazała w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń. Mimo wezwania referendarza sądowego z dnia [...] grudnia 2014 r., wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a. (k. 34 akt sądowych), skarżąca nie nadesłała bowiem wszystkich żądanych dokumentów. Chodzi tu o bilans, rachunek zysków i strat, ewidencji stanu środków pieniężnych, wyciągu z księgi rachunkowej zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykazu rachunków bankowych i wyciągów z wszystkich rachunków bankowych za okres od [...] października 2014 r. do [...] listopada 2014 r. Brak wskazanych wyżej dokumentów określonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia [...] grudnia 2014 r. uniemożliwiał pełną ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy.
Już tylko te okoliczności uzasadniały stanowisko, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Konkludując, należy przyjąć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez skarżącą wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Strona wnosząca zażalenie uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA w Szczecinie dokumentacji i oświadczeń, co nie pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej spółki. W takiej sytuacji Sąd I instancji nie miał możliwości prowadzenia dalszego dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącej, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
NSA zauważa, że wnosząca zażalenie Spółka nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.