Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 lutego 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 512/20 po rozpoznaniu skargi A. Sp. z o.o. w B. (dalej: Spółka, strona skarżąca) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw w punkcie pierwszy uchylił zaskarżoną decyzję, w punkcie drugim zasądził od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz Spółki kwotę 10 144 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zawarte w punkcie drugim wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych oparte zostało na przepisie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej p.p.s.a.) Przy czym Sąd – opierając się na przepisie art. 206 p.p.s.a. – miarkował wysokość wynagrodzenia dla adwokata reprezentującego Skarżącą, mając na uwadze, że sporządził on dwie skargi (w niniejszej sprawie oraz sprawie o sygn. akt V SA/Wa 521/20), które zostały uwzględnione przez Sąd w tym samym składzie z uwagi na tożsamy zarzut, który okazał się istotny dla wyniku kontrolowanych spraw (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. o sygn. akt I OSK 2407/19).
Wobec tego, że w obu tych sprawach należało zastosować stawkę w wysokości 10.800 zł, Sąd uznał za właściwe zasądzić w każdej sprawie połowę tej stawki, tj. po 5.400 zł, tym bardziej, że zsumowanie kwot określonych zaskarżonymi w obu sprawach decyzjami nie przekracza wartości przedmiotu sprawy 2.000.000 zł, określonej jako górna granica dla stawki 10.800 zł. Z tych względów na zasądzone od organu koszty złożył się zwrot wpisu sądowego w wysokości 4.744 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 5.400 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) w zw. z art. 206 p.p.s.a.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, zawarte w pkt 2 wyroku skarżąca Spółka zarzuciła:
- 1. art. 206 p.p.s.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i miarkowanie – z przekroczeniem swobody sędziowskiego uznania - kosztów zastępstwa adwokackiego o 50 %, podczas gdy żadne względy, nie uzasadniały jakiegokolwiek obniżenia należnego zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego (zwłaszcza mając na uwadze duży nakład pracy pełnomocnika skarżącego - który musiał szczegółowo przeanalizować akta dwóch skomplikowanych i obszernych spraw, a nie tylko jednej sprawy, a nadto sporządził obszerne skargi zawierające 11 różnorakich zarzutów - oraz mając na uwadze istotny wkład pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości) które to naruszenie - w konsekwencji spowodowało bezpodstawną i krzywdzącą odmowę zwrotu na rzecz skarżącego całych poniesionych przez Skarżącego uzasadnionych kosztów związanych ze skorzystaniem przez z profesjonalnej pomocy prawnej w każdej ze spraw;
art. 206 p.p.s.a poprzez jego bezpodstawne zastosowanie, mimo że fakt uwzględnienia dwóch skargi "z uwagi na tożsamy zarzut, który okazał się istotny dla wyniku kontrolowanych sprawy" nie jest wystarczający dla zastosowania miarkowania kosztów zastępstwa adwokackiego, albowiem pełnomocnik skarżącego musiał szczegółowo przeanalizować akta dwóch sprawy, a nie tylko jednej sprawy, a nadto pełnomocnik postawił w skargach również 10 innych zarzutów, co do których Sąd w ogóle się nie wypowiedział, albowiem "przed zbadaniem sprawy przez organ odwoławczy z uwzględnieniem pominiętego przepisu rozporządzenia, odnoszenie się przez Sąd do pozostałych zarzutów skargi staje się przedwczesne" (vide: strona 10 uzasadnienia wyroku);
art. 206 p.p.s.a poprzez jego bezpodstawne zastosowanie z powoływaniem się przez Sąd na fakt, iż łączna wartość przedmiotu sporu dwóch kontrolowanych spraw (V SA/ Wa 512/20 oraz (V SA/Wa 521/20) nie przekraczała kwoty 2.000.000,00 zł, podczas gdy skarżący nie miał jakiegokolwiek wpływu na fakt potraktowania i rozpatrywania przez organy ARiMR oddzielnie tych dwóch spraw (o ustalenie nienależnych płatności), co w konsekwencji powoduje, iż koszty zastępstwa adwokackiego wedle stawki minimalnej należą się za każdą z przyjętych do prowadzenia spraw oddzielnie;
art. 206 p.p.s.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie z naruszeniem § 2 pkt 7 oraz § 18 ust. 1 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.), mimo że § 18 ust. 1 tego rozporządzenia, co do zasady zabrania ustalania z klientem wynagrodzenia poniżej stawki minimalnej, które to naruszenia w konsekwencji spowodowało bezpodstawną i krzywdzącą odmowę zwrotu na rzecz Skarżącego zwrotu całych poniesionych przez Skarżącego uzasadnionych kosztów związanych z skorzystaniem przez z profesjonalnej pomocy prawnej w każdej ze spraw;
art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 206 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne powoływanie się przy zastosowaniu art. 206 p.p.s.a. w niniejszej sprawie na stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSIC 2407/19, podczas gdy stan faktyczny sprawy z przywołanego wyroku NSA był odmienny, niż w niniejszym postępowaniu (w rozpatrywanej przez NSA sprawie złożono kilkadziesiąt tożsamych, seryjnych skarg, a w niniejszej sprawie złożono jedynie 2 skargi w dwóch nieidentycznych sprawach, które pełnomocnik musiał szczegółowo przeanalizować);
art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 206 p.p.s.a. poprzez sporządzenie zbyt lakonicznego, a nadto wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia w zakresie miarkowania kosztów zastępstwa adwokackiego, albowiem Sąd z jednej strony wskazuje, iż "wobec tego, w obydwu tych sprawach należało zastosować stawkę w wysokości 10.800 zł", by zaraz po tym wskazać, iż "Sąd uznał za właściwe zasądzić w każdej sprawie połowę tej stawki, tj. po 5.400 zł"-,
W oparciu o art. 194 § 3 p.p.s.a., wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie od Prezesa ARiMR na rzecz Skarżącego kwoty 15.544 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie 10.800 zł, zamiast zasądzonego zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie 5.400 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl zaś art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis art. 206 p.p.s.a. w przywołanym brzmieniu obowiązuje od dnia 15 sierpnia 2015 r., został zmieniony przez art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). W nowym stanie prawnym uznanie, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części nie jest uzależnione od konieczności częściowego uwzględnienia skargi.
Jak wskazuje się w literaturze, w aktualnym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym, jakie stanowi "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku.
Jednocześnie utrzymano rozwiązanie z obowiązującej do 15 sierpnia 2015 r. regulacji, że taka sytuacja występuje w szczególności, gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu (zob. M. Niezgódka-Medek: Komentarz do art. 206, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, uwaga 4).
W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16; dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Warunkiem prawidłowego zastosowania przez Sąd I instancji art. 206 p.p.s.a. jest wskazanie, dlaczego Sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11).
Wbrew wywodom zawartym w zażaleniu Sąd I instancji odstępując od zasądzenia na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w części nie naruszył art. 206 p.p.s.a..
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu art. 206 p.p.s.a.
Z oceną przyjętą przez Sąd I instancji – miarkowanie wysokości wynagrodzenia dla adwokata reprezentującego Skarżącą, mając na uwadze, że sporządził on dwie skargi (w niniejszej sprawie oraz sprawie o sygn. akt V SA/Wa 521/20), które zostały uwzględnione przez Sąd w tym samym składzie z uwagi na tożsamy zarzut, który okazał się istotny dla wyniku kontrolowanych spraw – należy się zgodzić. Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w aktualnej tezie, iż warunkiem prawidłowego zastosowania przez sąd pierwszej instancji art. 206 p.p.s.a. jest wskazanie, dlaczego sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia. (tak: wyrok NSA z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt II GSK 547/21).
Zatem za chybiony należy uznać zarzut, że Sąd nieprawidłowo przyjął, iż w niniejszej sprawie miał miejsce uzasadniony przypadek umożliwiający odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części. Gdy tymczasem jak wskazuje literatura i orzecznictwo skoro z art. 206 p.p.s.a. wyraźnie wynika, że sąd może nawet w całości odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania (a więc nie przyznać stronie żadnych kosztów), to tym bardziej uzasadniona jest teza, że może stronie przyznać koszty w kwocie niższej niż przewidziane w rozporządzeniu stawki minimalne.
Uzasadnionym powodem miarkowania kosztów zastępstwa procesowego była okoliczność, że Sąd I instancji rozpoznawał dwie skargi strony skarżącej o tożsamym stanie faktycznym i prawnym. Sąd dokładnie wyjaśnił w uzasadnieniu, że sprawy były podobne ponadto także treści sporządzonej przez pełnomocnika skargi.
Zważywszy na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.