Postanowienie NSA z 13 grudnia 2007 r., I GZ 237/07

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 13 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. – F. H. "A." na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 28 września 2007 r. sygn. akt I SA/Go 777/07 w zakresie prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi T. K. – F. H. "A." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie

Skład

sędzia NSA Krystyna Anna Stec przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. postanowieniem z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt I SA/Go 777/07 odmówił T. K. - prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą F. H. "A." - przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd przypomniał m.in., że postanowieniem z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Go 777/07 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, od którego skarżący wniósł sprzeciw.

Wydając wskazane na wstępie postanowienie Sąd I instancji stwierdził, że w wykonaniu wezwania Sądu skarżący w dniu 16 sierpnia 2007 r. złożył oświadczenie, z którego wynika, że nie posiada on rachunków bankowych, nie składał w okresie ostatnich 3 miesięcy deklaracji na podatek od towarów i usług, podatek akcyzowy oraz podatek dochodowy od osób fizycznych. Jednakże zdaniem Sądu skarżący jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą powinien był dysponować tymi dokumentami, zaś samo oświadczenie nie jest wystarczające i nie pozwala stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego jest na tyle zła, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie.

WSA uznał za bezzasadny argument skarżącego, że przed sądem toczy się duża liczba postępowań z jego udziałem, co nie pozostaje bez wpływu na jego sytuację materialną. Zdaniem Sądu skarżący podnosząc taki argument winien był wskazać sygnatury tych spraw sądowych których jest stroną oraz koszty jakie w nich poniósł – czego nie uczynił.

W ocenie Sądu skarżący nie jest pozbawiony dochodu i posiada źródło finansowania swoich wydatków, ponieważ z akt sprawy wynika, że zatrudnia co najmniej jednego pracownika na podstawie umowy o pracę za wynagrodzeniem ok. 400 zł miesięcznie.

Na powyższe postanowienie T. K. wniósł zażalenie domagając się jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bądź też jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G. W. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że stanowisko Sądu I instancji, zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, jest krzywdzące dla niego i jego rodziny oraz zamyka mu drogę do merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. W jego ocenie, ponad wszelką wątpliwość zostało wykazane, że nie jest on w stanie uiścić wpisu sądowego. Skarżący podkreślił, że od chwili wszczęcia przez organy celne postępowań weryfikacyjnych jego sytuacja rodzinna uległa drastycznej zmianie.

W konkluzji skarżący podniósł, że nieprzyznanie mu prawa pomocy pozbawi go możliwości zrealizowania jego podstawowego prawa, jakim jest prawo do sądu. Byłoby to sprzeczne nie tylko z Konstytucją RP, ale również z orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącym prawa do sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie jest zasadne.

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.

Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w opisanej w przepisach sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przyjmuje się, że gdy fakty, które strona podała we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o sytuacji majątkowej strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy.

W rozpatrywanej sprawie strona wezwana do nadesłania dokumentów i oświadczeń wykazujących aktualną sytuację majątkową poprzestała na oświadczeniu, że nie osiąga żadnych dochodów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i że nie ma rachunków bankowych a w utrzymaniu rodziny pomagają rodzice. Skarżący twierdził przy tym, że koszty utrzymania żony i dwóch nastoletnich synów wynoszą miesięcznie 3.000 zł.

W tym stanie rzeczy zgodzić należy się z Sądem I instancji, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Twierdzenia skarżącego o złej sytuacji majątkowej nie zostały bowiem niczym poparte. Według ustaleń WSA skarżący - wbrew złożonemu oświadczeniu - prowadzi działalność gospodarczą, o czym świadczy fakt zatrudniania w okresie od stycznia do grudnia 2007 r. pracownika z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 400 zł. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżący w wniesionym zażaleniu ustaleniom tym nie zaprzeczył. Wobec powyższego uprawnione było stwierdzenie przez Sąd I instancji, że złożone oświadczenia nie są wiarygodne i na ich podstawie ocena aktualnej sytuacji majątkowej strony nie była możliwa, co musi wywołać negatywne dla strony skutki. Zgodzić należy się też z wywodem, że z racji prowadzonej działalności gospodarczej skarżący musiał posiadać rachunek bankowy a jego ewentualną likwidację czy stan "zerowy" mógł wykazać stosowanym zaświadczeniem z banku. Skoro strona nie przedstawiła wiarygodnych dokumentów to istotnie Sąd nie dysponował materiałem, który uzasadniałby wniosek o przyznanie prawa pomocy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, gdyż strona uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie, mimo pouczenia o spoczywającym na stronie ciężarze wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.

Stwierdzić też należy, iż Sądowi wiadomo z urzędu, że jedynie w 6 z 29 spraw toczących się przed sądem administracyjnym ma on obowiązek uiścić wpis od skargi, ponieważ w pozostałych sprawach jest jedynie uczestnikiem postępowania i nie ponosi kosztów sądowych, bądź został już zwolniony przez Sąd z ich ponoszenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może to stanowić o nadmiernym obciążeniu finansowym z tytułu wpisów sądowych skoro sytuacja majątkowa skarżącego nie została wykazana.

O aktualnie złej sytuacji finansowej skarżącego nie świadczy też fakt, że skarżący przebywał w areszcie, ponieważ zdarzenie to miało miejsce rok temu.

Zgodzić należy się z twierdzeniami skarżącego, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane.

Z tych samych względów nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego, że nieprzyznanie mu prawa pomocy byłoby sprzeczne z Konstytucją RP i orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Tym samym nie można przyjąć, by w stanie faktycznym sprawy to odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy ograniczała jego prawo dostępu do sądu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.