Postanowienie NSA z 13 sierpnia 2013 r., I GZ 237/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 13 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. C. S.A. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 742/12 w zakresie oddalenia wniosku T. C. S.A. w K. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. – sędzi NSA Anny Apollo, sędzi WSA Marzanny Sałudy, sędzi WSA Magdaleny Jankiewicz, sędzi WSA Małgorzaty Herman, sędzi WSA Barbary Brandys-Kmiecik

Sprawa

w sprawie ze skargi E. T. S.A. w T. (obecnie: T. C. S.A. w K.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

sędzia NSA Marzenna Zielińska przewodniczący

Uzasadnienie

Pismami z dnia [...] stycznia 2013 roku pełnomocnik T. C. S.A. w K. r.pr. R. B. złożył w imieniu skarżącej wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. – Małgorzaty Herman i Barbary Brandys-Kmiecik ze składu orzekającego w sprawie ze skargi T. C. S.A. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2012 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W związku z powyższym przeprowadzono losowanie sędziów do składu na posiedzenie niejawne celem rozpoznania powyższych wniosków i wylosowano: sędziego NSA Annę Apollo, sędziego WSA Marzannę Sałudę i sędziego WSA Magdalenę Jankiewicz. Jednak pismami z dnia [...] marca 2013 roku i [...] marca 2013 r. pełnomocnik skarżącej złożył wnioski o wyłączenie także wspomnianej wyżej trójki sędziów.

W uzasadnieniu wniosku o wyłączenie s. WSA Marzanny Sałudy pełnomocnik wskazał sprawy o sygn. akt III SA/Gl 1193-1195/10, III SA/Gl 850-852/12, w których sędzia zasiadała w składzie Sądu. Pełnomocnik przytoczył fragmenty uzasadnień, mające w jego ocenie świadczyć o stronniczości sędziego, który wydaje orzeczenia na korzyść organu, a niekorzyść skarżącej.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. sędzia WSA Marzanna Sałuda złożyła oświadczenie, iż nie istnieją żadne przyczyny z art. 18 § 1 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.).

W uzasadnieniu wniosku o wyłączenie s. WSA Magdaleny Jankiewicz pełnomocnik przytoczył fragmenty uzasadnień w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 238/12, III SA/Gl 844/12, w których sędzia była sprawozdawcą, a wyrażających zdaniem pełnomocnika "przeciwstawne poglądy dotyczące kwestii możliwości orzekania przez organy podatkowe w sprawie nadpłaty bez wcześniejszego rozstrzygnięcia kwestii wysokości zobowiązania podatkowego i wzajemnego związku postępowań w tych dwóch sprawach". Fragmenty uzasadnień, w jego ocenie miały świadczyć o stronniczości sędziego, który wydaje orzeczenia na korzyść organu a na niekorzyść skarżącego. Ponadto pełnomocnik zaznaczył, że sędzia orzekała w sprawie o wyłączenie s. Orzepowskiej-Kyć, ze spraw III SA/Gl 689-691/12. Wnioski spółki zostały oddalone, a uzasadnienia oparto o nieobowiązujący przepis prawny. Niewyłącznie się sędziego M. Jankiewicz od orzekania świadczy zdaniem pełnomocnika o tym, że postanowiła być sędzią we własnej sprawie, a tym samym o jej stronniczości.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. sędzia WSA Magdalena Jankiewicz złożyła oświadczenie, iż nie istnieją żadne przyczyny z art. 18 i art. 19 p.p.s.a. uzasadniające jej wyłączenie.

W uzasadnieniu wniosków co do wyłączenia s. NSA Anny Apollo pełnomocnik skarżącej wskazał, że sędzia miałaby orzekać w sprawie o wyłączenie s. WSA Barbary Brandys- Kmiecik oraz s. WSA Małgorzaty Herman. Jednak zdaniem pełnomocnika istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędzi, gdyż okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego Brandys-Kmiecik odnoszą się także do sędziego Apollo. Zaznaczył on, że sędzia Apollo, orzekając w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 1396/09, III SA/Gl 1731-1733/12, III SA/Gl 844/12, wyrażała przeciwstawne poglądy co do możliwości orzekania przez organy podatkowe w sprawie nadpłaty bez wcześniejszego rozstrzygnięcia kwestii wysokości zobowiązania podatkowego i co do skutków prawnych korekty deklaracji złożonej z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty. Na poparcie tego stanowiska pełnomocnik przytoczył fragmenty uzasadnień, które w jego ocenie miały świadczyć o stronniczości sędziego oraz o tym, że sędzia "tak dopasowuje wykładnię przepisów prawa aby w konsekwencji wydać orzeczenia na korzyść organu a na niekorzyść skarżącego". Ponadto pełnomocnik zaznaczył, że sędzia orzekała w sprawie o wyłączenie s. Orzepowskiej-Kyć w sprawach o sygnaturze III SA/Gl 689-691/12, wnioski te zostały oddalone, a uzasadnienie oparto o nieobowiązujący przepis prawny. Niewyłącznie się od orzekania sędziego choć dotyczą jej te same zarzuty, świadczy zdaniem pełnomocnika o tym, że postanowiła być sędzią we własnej sprawie i świadczy o jej stronniczości.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. sędzia NSA Anna Apollo złożyła oświadczenie, iż nie istnieją żadne przyczyny z art. 19 p.p.s.a. uzasadniające jej wyłączenie.

Z kolei w uzasadnieniu wniosków o wyłączenie s. WSA Barbary Brandys-Kmiecik i s. WSA Małgorzaty Herman pełnomocnik wskazał, że zasiadały w składzie Sądu, który w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 488-490/12 orzekał stronniczo, o czym w szczególności miały świadczyć uzasadnienia tych orzeczeń. Zdaniem pełnomocnika skarżącej działanie Sądu, a w szczególności sędziego sprawozdawcy nakierowane było nie na kontrolę działania administracji podatkowej, lecz na poparcie tez i poglądów Dyrektora Izby Celnej w K., a ponieważ przedmiotowa sprawa jest analogiczna z tymi przytoczonymi, wskazuje to na jego stronniczość.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik złożyła oświadczenie, iż nie istnieją żadne przyczyny z art. 18 § 1 i art. 19 p.p.s.a. uzasadniające jej wyłączenie.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. sędzia WSA Małgorzata Herman złożyła oświadczenie, iż nie istnieją żadne przyczyny z art. 18 § 1 i art. 19 p.p.s.a. uzasadniające jej wyłączenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalając wnioski o wyłączenie wskazanych sędziów, stwierdził, że nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego, stosownie do art. 18 i 19 p.p.s.a., przeświadczenie skarżącego o stronniczości sędziego oraz o wydaniu niekorzystnego dla strony wyroku w podobnej sprawie. W ocenie Sądu I instancji wnioski o wyłączenie sędziów uzasadniają jedynie takie okoliczności, które obiektywnie mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności, a które w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Podkreślono, że z oświadczeń złożonych przez sędziów wynika, że brak jest podstaw do wyłączenia ich od rozpoznawania sprawy. Zdaniem WSA skoro sędziowie, których przedmiotowe wnioski dotyczą, złożyli oświadczenia o braku okoliczności określonych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. i prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości, to wnioski o ich wyłączenie nie zasługują na uwzględnienie.

Zażalenie na wskazane postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 17 § 1 p.p.s.a. w związku z § 27 ust. 1 i § 28 ust. 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia Prezydenta RP – Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych poprzez przeprowadzenie jednego losowania sędziów dla rozstrzygnięcia 20 wniosków o wyłączenie sędziego, złożonych w czterech różnych sprawach;
2. art. 19 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku o wyłączenie sędziów Anny Apollo, Marzanny Sałudy, Magdaleny Jankiewicz, Małgorzaty Herman, Barbary Brandys-Kmiecik, mimo że zachodzą w stosunku do nich okoliczności tego rodzaju, że mogą wskazywać na uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności;
3. art. 21 w związku z art. 19 p.p.s.a. poprzez rozstrzyganie o wyłączeniu sędziów Anny Apollo, Marzanny Sałudy, Magdaleny Jankiewicz, Małgorzaty Herman, Barbary Brandys-Kmiecik przez sędziego Krzysztofa Wujka, mimo że w stosunku do tego sędziego istnieją identyczne okoliczności, jak okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów Anny Apollo, Marzanny Sałudy, Magdaleny Jankiewicz, Małgorzaty Herman, Barbary Brandys-Kmiecik podane we wniosku o ich wyłączenie;
4. art. 22 § 2 p.p.s.a. poprzez wydanie postanowienia o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów Anny Apollo, Marzanny Sałudy, Magdaleny Jankiewicz, Małgorzaty Herman, Barbary Brandys-Kmiecik, mimo iż nie złożyły one wyjaśnień co do wskazanej we wniosku podstawy ich wyłączenia, lecz złożyły jedynie "oświadczenia", w żaden sposób nieodnoszące się do podawanych przez stronę okoliczności uzasadniających wątpliwości co do ich bezstronności.

W obszernym uzasadnieniu skarżąca przestawiła argumenty na poparcie zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, realizującą zasadę bezstronności sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jej celem jest eliminowanie okoliczności, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Przepis art. 19 p.p.s.a., który był podstawą złożenia wniosków w rozpoznawanej sprawie, zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Oznacza to, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odnosić się do określonego sędziego i wskazywać na istnienie takich okoliczności, które mogą rodzić wątpliwość co do jego bezstronności.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca we wnioskach o wyłączenie sędziów jako okoliczność wyłączającą bezstronności sędziego w danej sprawie wskazała:

• co do wyłączenia s. WSA Marzanny Sałudy fragmenty uzasadnień w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 1193-1195/10, III SA/Gl 850-852/12, w których sędzia zasiadała w składzie Sądu;

• co do wyłączenia s. WSA Magdaleny Jankiewicz fragmenty uzasadnień w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 238/12, III SA/Gl 844/12, w których sędzia była sprawozdawcą, a wyrażających zdaniem pełnomocnika "przeciwstawne poglądy dotyczące kwestii możliwości orzekania przez organy podatkowe w sprawie nadpłaty bez wcześniejszego rozstrzygnięcia kwestii wysokości zobowiązania podatkowego i wzajemnego związku postępowań w tych dwóch sprawach";

• co do wyłączenia s. NSA Anny Apollo, że sędzia miałaby orzekać w sprawie o wyłączenie s. WSA Barbary Brandys- Kmiecik oraz s. WSA Małgorzaty Herman, a zdaniem pełnomocnika istnieją uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności, gdyż okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego Brandys-Kmiecik odnoszą się także do sędziego Apollo;

• co do wyłączenia s. WSA Barbary Brandys-Kmiecik pełnomocnik wskazał, że sędzia zasiadała w składzie Sądu, który w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 488-490/12 orzekał stronniczo, o czym w szczególności miały świadczyć uzasadnienia tych orzeczeń;

• co do wyłączenia s. WSA Małgorzaty Herman pełnomocnik wskazał, że sędzia zasiadała w składzie Sądu, który w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 488-490/12, orzekał stronniczo.

Sąd I instancji dokonał rzetelnej i obiektywnej oceny wniosków złożonych przez skarżącą i wskazał, z jakich powodów nie uznał ich za zasadne, którą to ocenę Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa i doktryny wyłączenie sędziego nie może nastąpić na skutek li tylko subiektywnego przeświadczenia strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, nieobiektywnie czy stronniczo (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 86/12, postanowienie z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 103/12, postanowienie NSA z dnia 6 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OZ 648/09, Drachal J. Wiktorowska A., Zalasińska K. [w:] Prawo o postępowaniu przesądami administracyjnymi. Komentarz, red. Hauser R., Wierzbowski M., Warszawa 2011, s. 158, Tarno J. P., Prawo o postępowaniu przesądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 82), a w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego we wnioskach skarżącej zostały powołane jedynie zarzuty o takim właśnie charakterze. Okoliczności powołane we wnioskach w żaden sposób nie prowadzą do stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie sędziowie ci pozbawieni są bezstronności.

Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowego przeprowadzenia losowania, stwierdzić należy, że skoro sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i odrębnego wyrokowania, to przeprowadzenie jednego losowania składu orzekającego w sprawie wyłączenia sędziów nie stanowi naruszenia art. 17 w związku z § 27 i § 28 Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych.

Na koniec należy stwierdzić, że nieuzasadniony jest zarzut 3 zażalenia, tj. naruszenie "art. 21 w związku z art. 19 p.p.s.a. poprzez wydanie postanowienia o wyłączeniu sędziów Anny Apollo, Marzanny Sałudy, Magdaleny Jankiewicz, Małgorzaty Herman, Barbary Brandys-Kmiecik przez sędziego Krzysztofa Wujka, mimo że w stosunku do tego sędziego istnieją identyczne okoliczności, jak okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów Anny Apollo, Marzanny Sałudy, Magdaleny Jankiewicz, Małgorzaty Herman, Barbary Brandys-Kmiecik, podane we wniosku o jej wyłączenie". Fakt, że w subiektywnym przeświadczeniu pełnomocnika skarżącej inny sędzia Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. również powinien podlegać wyłączeniu od rozpoznawania sprawy, a w konsekwencji nie mógł orzekać w kwestii wyłączenia sędziego, nie znajduje oparcia w przepisach. Należy ponownie podkreślić, że w prawidłowo przeprowadzonym losowaniu został wyłoniony skład sędziowski do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Anny Apollo, Marzanny Sałudy, Magdaleny Jankiewicz, Małgorzaty Herman, Barbary Brandys-Kmiecik. Po odebraniu oświadczeń (zgodnych z wymaganiami art. 22 2 p.p.s.a.) od wskazanych sędziów przystąpiono do oceny wniosków i uznano je za pozbawione podstaw, z czym zgadza się Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.