Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt III SA/Gl 1358/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił G. P. spółce jawnej w C. przyznania prawa pomocy.
Sąd stwierdził, że spółka za ubiegły rok obrotowy wypracowała zysk w kwocie [...] zł. Ponadto wykazała, że jej majątek w postaci wkładów wynosi [...] zł, natomiast wartość posiadanych środków trwałych jest szacowana na kwotę[...] zł. Jednocześnie skarżąca zadeklarowała na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku stan konta, z którego wynikało, że na jej rachunku jest ujemne saldo rzędu [...] zł. W uzasadnieniu wniosku nie przedstawiła przyczyn takiego stanu, nie poinformowała Sądu o ewentualnych zobowiązaniach ani o zaciągniętym przez nią kredycie (informacja zawarta w sprzeciwie). W ocenie WSA z tak wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy trudno doszukiwać się ciężkiej sytuacji finansowej spółki skoro na koniec roku wypracowała ona zysk. Jedynym dowodem na potwierdzenie jej trudnej sytuacji finansowej ma być ujemne saldo na koncie na koniec jednego miesiąca. Blokada środków do oznaczonej wysokości nie jest tożsama z niemożliwością korzystania przez zobowiązanego z rachunku bankowego, co potwierdza choćby fakt, że spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności, z tytułu której osiąga znaczne zyski.
W ocenie Sądu spółka powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel.
WSA uznał za niezasadny argument, że strona nie powinna ponosić kosztów postępowania, ponieważ organ jest inicjatorem postępowania. Stwierdził, że fakt wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ nie jest okolicznością rzutującą na stan majątkowy i finansowy spółki, który jest brany pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę i przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie kosztów postępowania zażaleniowego.
W uzasadnieniu wskazał, że WSA błędnie ocenił sytuację finansową spółki, albowiem nie wziął pod uwagę, że spółka prowadzi swoją działalność głównie dzięki zaciągniętemu kredytowi, który stanowi znaczne obciążenie dla spółki, a rosnące saldo dostępnych środków to skutek starań spółki o spłatę zobowiązań, jak również zwiększenia limitu kredytu w rachunku bieżącym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest nieuzasadnione, więc podlega oddaleniu.
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo.
Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w zażaleniu w pierwszej kolejności należy wskazać, że fakt zaciągnięcia kredytu nie stanowi podstawy do uznania, że wniosek spółka nie posiada kosztów na pokrycie niezbędnych kosztów postępowania. Nie zmienia to bowiem faktu, że skarżąca prowadzi rentowną działalność, która, jak sama wskazuje pozwala jej na osiągnięcie zysku i uregulowanie zobowiązań wobec wierzycieli, kontrahentów, a także wobec Skarbu Państwa. Wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi podstaw do udzielania pomocy prawnej skarżącej w sytuacji, gdy kwota wpisu wynosi 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), a spółka wypracowuje takie zyski, które jak sama wskazuje, pozwalają jej na uregulowanie bieżących zobowiązań.
W tym miejscu należy wskazać, na co również zwracał uwagę Sąd I instancji powołując się na dotychczasowe orzecznictwo, że koszty sądowe stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem konieczność zapewnienia środków na bieżącą działalność jest traktowana na równi z koniecznością zapewnia środków na dochodzenie swych roszczeń, a zdolność ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiągalnych przychodów a nie dochodów. Zatem dokonując analizy rachunków bankowych przedstawionych przez skarżącą należy w szczególności mieć na uwadze, że pomimo limitu zadłużenia na rachunku bankowym wykazane jest dostępne saldo, zmieniające się w kolejnych dniach w granicach ok. [...] zł, zatem nie sposób uznać, że skarżąca nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości [...] zł.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na brak podstaw prawnych nie uwzględnił wniosku skarżącej o zwrot kosztów postępowania.