Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 września 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 715/06 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania K. Ś. - [...] prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Skarżąca w złożonym oświadczeniu wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwójką dzieci. Posiada dom o powierzchni 300 m², nieruchomość rolną o powierzchni 400 m² oraz lokal użytkowy o powierzchni 56 m². Podała, że źródłem utrzymania jej i całej rodziny są dochody pochodzące z działalności gospodarczej męża. Referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy wskazując w uzasadnieniu, że nie sposób było ustalić jak wygląda sytuacja materialna skarżącej, ponieważ wezwanie Sądu do podania dodatkowych informacji na ten temat nie zostało wykonane.
Po rozpatrzeniu sprzeciwu K. Ś. – [...] od powyższego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 września 2006 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.
Sąd wskazał, że ocenił sytuację skarżącej wynikającą ze złożonego oświadczenia w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. i stwierdził, iż nie zachodzą okoliczności co do zwolnienia skarżącej z uiszczenia wpisu sądowego. Sąd stwierdził, że jest ona w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść koszty sądowe w postaci wpisu od skargi. Sąd wywiódł, że skarżąca oraz jej mąż uzyskali w latach 2004 i 2005 dochody w wysokości odpowiednio 34 562,92 zł oraz 31 231,02 zł, posiadają majątek w postaci domu o powierzchni 300 m², nieruchomość rolną 400 m² oraz lokal użytkowy 56 m².
Sąd ustalił zgodnie z oświadczeniami skarżącej, że źródłem utrzymania rodziny są dochody męża skarżącej w wysokości 1680,25 zł miesięcznie, dodatkowym dochodem jest czynsz z najmu posiadanego przez skarżącą lokalu o powierzchni 56 m² w wysokości 1900 zł + 22% podatku od towarów i usług, co wynika z umowy najmu z dnia 13 listopada 2003 r. znajdującej się w aktach sprawy.
Sąd podał również, że skarżąca w oświadczeniu o majątku i dochodach stwierdziła, że nie posiada przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro, jednakże Sąd wskazał umowę o udzielenie kredytu na zakup samochodu, z której wynika, że mąż skarżącej w celu bezpośrednio związanym z działalnością gospodarczą kupił samochód Toyota Avensis o wartości 104 999,30 zł wnosząc wpłatę własną w wysokości 26 250,30 zł, resztę finansując krótkoterminowym kredytem (36 rat), którego skarżąca była współkredytobiorcą.
Sąd wskazał również, że z dodatkowego oświadczenia złożonego przez skarżącą do akt sprawy wynika, iż na rachunkach bankowych należących do niej i do jej męża zgromadzono około 8000 zł. Zdaniem Sądu, należy przyjąć, że środki te można przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ponieważ nie są one pożytkowane na bieżące i konieczne wydatki.
Sąd biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdził, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania stanowią wpis sądowy od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W zażaleniu K. Ś. – [...] wniosła o zmianę wydanego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W uzasadnieniu strona podniosła, że zajęte przez Sąd stanowisko zamyka możliwość merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły Sąd, pomimo wielu nieprawidłowości organów administracji państwowej wskazanych przez skarżącego w złożonej skardze, które są nie do pogodzenia w państwie prawa.
Skarżąca stwierdziła, że wykonała wszelkie polecenia Sądu w kwestii złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, informując o stanie finansów i stanie rodzinnym. Strona podała, że od chwili wszczęcia postępowań weryfikacyjnych przez organy celne, pomimo tego, że nie dokonała importu towarów objętych tymi postępowaniami i w sposób bezprawny uznana została za stronę postępowań i dłużnika wobec Skarbu Państwa, jej sytuacja rodzinna uległa drastycznej zmianie.
Skarżąca podniosła, że pozbawienie strony pomocy prawnej w kwestii zwolnienia z uiszczenia wpisu sądowego w rzeczywistości doprowadzi do sytuacji, w której niepoddany zostanie ocenie przez niezawisły Sąd fakt prawidłowości dokonanych przez organ celny ustaleń oraz wydania przez organ celny zaskarżonych decyzji w zgodności z obowiązującym prawem.
Strona wskazała, że Sąd dokonując oceny jej sytuacji majątkowej, ocenił jedynie jej możliwości zarobkowe oraz hipotetycznie założył, że prowadząc w przeszłości działalność gospodarczą mogła liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Tymczasem ocenie takiej podlegać powinno również to, że strona ponosi znaczne koszty w związku z trwającymi już około 50 postępowaniami sądowoadministracyjnymi, a to z kolei ma zasadnicze znaczenie dla jej sytuacji materialnej, ponieważ są to koszty współistniejące i nierozłączne.
Ustosunkowując się do kwestii umowy kredytowej dotyczącej zakupu samochodu, podpisanej wspólnie przez skarżącą i jej małżonka, strona stwierdziła, że przepisy bankowe wymagają zgody współmałżonka na zawarcie takiej umowy, a wyrażenie zgody nie oznacza, że skarżąca posiada wyższą niż oświadczyła zdolność finansową.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, z zastrzeżeniem art. 247 p.p.s.a, że sytuacja materialna wnioskodawcy stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.).
Sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony, gdyż wiąże się to z realizacją konstytucyjnego prawa do sądu. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwia stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem.
Przystępując do analizy niniejszej sprawy należy wskazać, że Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadomo, że skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wiele spraw, w których również ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego (wynika to m.in. ze spraw o sygnaturach akt: I GZ 246/06, I GZ 247/06, I GZ 251/06, I GZ 252/06, I GZ 253/06). Gdyby nie ta okoliczność, to dokonana przez Sąd I instancji tylko na użytek tej jednej sprawy ocena możliwości uiszczenia przez skarżącą wpisu sądowego w niniejszej sprawie w pełnej wysokości, nie podlegałaby wzruszeniu.
Skarżąca w zażaleniu, poza ogólnikowymi twierdzeniami, że nie jest w stanie dokonać zapłaty wpisu sądowego w tej sprawie, oraz że stanowisko Sądu prezentowane w zaskarżonym postanowieniu jest dla niej krzywdzące, nie podważyła żadnego z konkretnych i istotnych ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie co do stanu majątkowego i dochodach jej i męża, zwłaszcza co do wysokości czynszu z wynajmu lokalu użytkowego oraz co do zakupu samochodu o wartości ok. 105,000 zł i zdolności kredytowej jej i męża. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości czy w części. Jednakże w sytuacji, gdy skarżąca wniosła wiele spraw, wiążących się z obowiązkiem uiszczenia w każdej z nich wpisów sądowych w tym samym czy zbliżonym okresie czasu, okoliczność ta powinna być uwzględniona przy ocenie, w ramach art. 246 § 1 p.p.s.a., możliwości uiszczenia przez skarżącą w tymże okresie w poszczególnej sprawie wpisu sądowego w całości lub w części.
Sąd powinien więc ponownie zbadać czy skarżąca, przy uwzględnieniu jej stanu rodzinnego (art. 252 § 1 p.p.s.a.), ma wystarczające możliwości uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie w całości lub w części z uwagi na ilość spraw sądowych, w których w tym samym okresie byłaby zobowiązana uiścić wpisy sądowe i w jakiej łącznie wysokości. Taka bowiem kompleksowa analiza aktualnej zdolności płatniczej skarżącej umożliwi prawidłową ocenę, czy jest ona w stanie uiścić i w jakiej części wpis sądowy w niniejszej sprawie. Z uwagi na dotychczasowe i dotąd niepodważone ustalenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do zakupu samochodu sfinansowanego w przeważającej części kredytem, Sąd przy ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącej oceni także, czy wysokość spłacanych rat kredytowych znajduje (znajdowało) pokrycie w ujawnionych przez skarżącą dochodach jej i męża, a zatem czy skarżąca ujawniła rzeczywistą sytuację materialną i rzeczywistą wysokość dochodów swoich i męża.
Z wymienionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
MR