Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W., sygn. akt I SA/Go 353/10 odmówił I. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rz. z dnia [...] lutego 2010 r. w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług i podatku akcyzowego.
Wraz ze skargą I. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w którym wskazał, że jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 0,58 ha oraz, że osiąga dochody z działalności gospodarczej wynoszące 3 000,00 zł brutto. Wskazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, która pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 717,00 zł miesięcznie. Wniosek swój uzasadnił złą koniunkturą w transporcie samochodowym, co zmusiło go do wystawienia majątku prowadzonej przez niego firmy na sprzedaż oraz do zwolnienia wszystkich pracowników. Na skutek zarządzenia Sądu wnioskodawca przesłał dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty uszczegóławiające jego sytuację majątkową.
Postanowieniem z dnia 7 maja 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, wskazując na wiele sprzeczności wynikających z dokumentów i oświadczeń skarżącego. W sprzeciwie od postanowienia wydanego przez referendarza skarżący stwierdził, że wnosi w istocie nie tylko o zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu od skargi, ale także kolejnych wpisów, gdyż nie wiadomo jak potoczy się postępowanie sądowoadministracyjne. Podniósł również, że w obecnej chwili prowadzonych jest kilka postępowań administracyjnych przed Naczelnikiem Urzędu Celnego i każde z tych postępowań może znaleźć finał w sądzie, co spowoduje konieczność uiszczenia kolejnych wpisów.
WSA w G. W. odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził, że skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi jedynie wpis od skargi. Podkreślił, że z dokumentów i oświadczeń skarżącego wynikają znaczne sprzeczności. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, że zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej, a majątek prowadzonej firmy wystawił na sprzedaż, Sąd wskazał na deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od października 2009 do marca 2010 r. oraz na wyciągi z rachunków bankowych, z których wynika, że skarżący prowadził działalność w sposób czynny oraz dokonywał wielu transakcji z nią związanych.
Sąd zauważył, że przedłożone przez skarżącego wyciągi z rachunków bankowych nie zostały zablokowane ani też zajęte na poczet egzekucji, a sama okoliczność ujemnego salda nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia, że skarżący znajduje się w złej sytuacji finansowej. Sąd wskazał ponadto, że skarżący posiada dwa samochody ciężarowe, a więc należy domniemywać, że posiada środki na ich utrzymanie.
W ocenie Sądu skarżący mógł poczynić odpowiednie oszczędności na poczet kosztów sadowych, bowiem jego dochody wraz z żoną wynoszą 3717,00 zł, a wydatki wynoszą 2430,00 zł. Mógł również, zdaniem Sądu I instancji, poczynić oszczędności na poczet przyszłych kosztów sądowych z innych składników majątku.
Sąd uznał, że mnogość spraw toczących się przed organami administracyjnymi, w których skarżący jest stroną, nie ma znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego.
Od powyższego postanowienia skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jego uchylenia oraz przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że nie dochodzi zwolnienia go od opłaty od skargi wynoszącej 255,00 zł, lecz o zwolnienie go od kosztów postępowania na każdym etapie, a więc również opłat związanych z ewentualnym wniesieniem skargi kasacyjnej. Wskazał ponadto na wielość postępowań toczących się przed Naczelnikiem Urzędu Celnego, co wielokrotnie zwiększy koszt wpisów sądowych. W ocenie skarżącego zasadniczym argumentem przemawiającym za zwolnieniem go od ponoszenia kosztów sądowych jest fakt debetów na przedstawionych rachunkach bankowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej p.p.s.a.)
Analizując przepisy prawne regulujące prawo pomocy należy zauważyć, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Analiza powołanych powyżej przepisów wskazuje, że na skarżącym ciąży obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także spełniania ustawowych przesłanek w tym przedmiocie. Skarżący winien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na jego korzyść, tylko wszystko, co wątpliwe skarżący winien wyjaśnić, bo to po jego stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. To od strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający rzetelne informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, iż strona ta nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu.
Ocena natomiast całokształtu wskazanych przez stronę okoliczności należy do Sądu, związanego regułą ustanowioną przez art. 199 p.p.s.a. oraz wytycznymi takimi jak: zgodność prowadzonego wnioskowania z zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innymi elementami, które pozwalają domniemywać, że skutek w postaci faktu uprawdopodobnionego może w ogóle nastąpić.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji badając stan majątkowy prawidłowo stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, skoro ze złożonego wniosku, oświadczeń i innych dokumentów nie wynikało aby uzyskiwane dochody przez osoby pozostające w gospodarstwie domowym, nie były wystarczające aby skarżący ponosząc ciężar kosztów postępowania, mógłby doznać uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i członków rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, iż wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji, chociaż nie wszystkich okoliczności
Istotnie, nie są wiarygodne wyjaśnienia skarżącego, że zasadniczym argumentem mającym świadczyć o zwolnieniu go od ponoszenia kosztów sądowych jest wykazany debet na rachunku bankowym. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że analiza operacji na kontach bankowych wskazuje, że skarżący wbrew twierdzeniom prowadzi działalność gospodarczą. Z rachunków tych wynika, że skarżący nabywał towary na kwoty zdecydowanie przekraczające koszty postępowania sądowego wynoszące na obecnym etapie 255,00 zł. Okoliczność podnoszona w zażaleniu, że w przyszłości skarżący będzie być może musiał uiścić więcej wpisów sądowych nie ma wpływu na ocenę jego aktualnej sytuacji finansowej, do zbadania której zobligowany był Sąd I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast argumentacji Sądu I instancji odnoszącej się do konieczności gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jednakże to uchybienie Sądu nie ma wpływu na powyższą ocenę.
Na marginesie należy nadmienić, że prawo pomocy może być przyznane stronie na każdym etapie postępowania, a zatem w przypadku zmiany okoliczności istnieje możliwość wystąpienia z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Ponadto w przypadku uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji skarżącemu przysługiwać będzie prawo żądania zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.).
A zatem skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny to w tych okolicznościach zaskarżone postanowienie WSA w G. W. należy uznać za prawidłowe i odpowiadające prawu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do przepisu art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.