Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., sygn. akt I SA/Łd 1168/08 odmówił "R." Sp. z o.o. (następca prawny U. Sp. z o.o.) w P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, w sprawie ze skargi U. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] sierpnia 2008 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Po wniesieniu skargi kasacyjnej, od wyroku WSA w Ł. oddalającego skargę na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. We wniosku wskazała, że ostatni rok obrotowy zakończyła stratą bilansową w wysokości 4,3 mln zł, na którą złożyło się w głównej mierze zobowiązanie w podatku akcyzowym, będące przedmiotem rozpoznawanej skargi. W okresie tym również została zwiększona wartość środków trwałych z 3 500,00 zł do 32 000 zł, zobowiązania zostały zmniejszone o ponad 220 000 zł oraz znacznie spadły należności krótkoterminowe. Zgromadziła na rachunkach bankowych kwotę w wysokości 50 000 zł. Przesłała również deklaracje VAT-7 za okres od lutego do października 2009 r., z których wynika, że skarżąca nie prowadziła działalności gospodarczej.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, wskazując, że sytuacja skarżącej uległa poprawie oraz stwierdzając, że przedstawione dowody uniemożliwiają dokonanie całościowej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy.
WSA w Ł. orzekając na skutek złożonego sprzeciwu i odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd stwierdził, że z wybiórczych danych, przedstawionych przez wnioskodawcę wynika, że pozyskuje on nadal środki finansowe, inwestuje oraz podejmuje próbę wznowienia działalności gospodarczej. W ocenie Sądu, zasadniczą okolicznością przemawiającą za odmówieniem zwolnienia strony od ponoszenia kosztów sądowych jest właśnie podjęcie pod koniec 2009 roku działalności polegającej na sprzedaży paliw, co oznacza, że posiada środki na dzierżawę stacji paliw, dokonywanie zakupów, zatrudnianie pracowników oraz inne niezbędne opłaty. Sad podniósł, że środki przeznaczane na tą działalność wielokrotnie przekraczają kwotę jaką Spółka jest zobowiązana uiścić z tytułu wniesienia skargi kasacyjnej.
Zdaniem WSA w Ł. skarżąca, mimo wezwań Sądu nie wskazała, na co przeznaczyła znaczne środki, którymi dysponowała w 2008 r., nie przedstawiła informacji w jaki sposób pokryła swoje zobowiązania, przekraczające 200 000 zł, oraz nie przedstawiła aktualnych wyciągów z kont bankowych.
Za gołosłowne uznał Sąd twierdzenia wnioskodawcy, iż rachunek prowadzony w K. Banku został zamknięty, gdyż nie został przedstawiony żaden dokument potwierdzający ten fakt. Argument o tym, iż przekształcenia w spółce uniemożliwiły pełnomocnikowi przedstawienie kompleksowej informacji o jej kondycji finansowej, również w ocenie Sądu nie mógł być uwzględniony, gdyż zadaniem pełnomocnika i mocodawcy jest takie ułożenie sobie współpracy, by możliwe było uniknięcie tego typu zaniedbań.
Na powyższe postanowienie R. Sp. z o.o. złożyła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jego uchylenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wskazała, że Sąd dokonał błędnej oceny stanu faktycznego, gdyż zmniejszenie zobowiązań spółki nastąpiło poprzez zwrot zaliczki oraz wpłaty od kontrahentów. Wskazała również, że ujemna wartość bilansowa wynika z należności, które jest zobowiązana uiścić z tytułu rozpoznawanej decyzji Dyrektora Izby Celnej w Ł. Podniosła również, że stan majątku zmusza ją do złożenia ponownie wniosku o ogłoszenie upadłości.
W ocenie skarżącej Sąd I instancji nie wypowiedział się co do zwolnienia częściowego od wpisu od skargi kasacyjnej, jak zrobił to Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na etapie rozpoznawania skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., gdzie zwolnił skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę 1 000 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.).
Analizując przepisy prawne regulujące prawo pomocy należy zauważyć, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, jest zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, wykazanie przez ten podmiot, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Analiza powołanych powyżej przepisów wskazuje, że na skarżącym ciąży obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także spełniania ustawowych przesłanek w tym przedmiocie. Skarżący winien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na jego korzyść, tylko wszystko, co wątpliwe skarżący winien wyjaśnić, bo to po jego stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. To od strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający rzetelne informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, iż strona ta nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu.
Ocena natomiast całokształtu wskazanych przez stronę okoliczności należy do Sądu, związanego regułą ustanowioną przez art. 199 p.p.s.a. oraz wytycznymi takimi jak: zgodność prowadzonego wnioskowania z zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innymi elementami, które pozwalają domniemywać, że skutek w postaci faktu uprawdopodobnionego może w ogóle nastąpić.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji badając stan majątkowy prawidłowo stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, skoro ze złożonego wniosku, oświadczeń i innych dokumentów nie wynikało aby sytuacja finansowa skarżącej powodowała, że nie mogłaby ona ponieść kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, iż wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji.
Należy podzielić stanowisko Sadu I instancji, że analiza okoliczności rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu stacji paliw wskazuje, że skarżąca posiada środki finansowe, lub posiada zdolność kredytową. Prowadzenie działalności tego typu znacznie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przekracza koszty postępowania sądowego na obecnym etapie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje na uwzględnienie również argument, iż Sąd I instancji nie rozważył możliwości zwolnienia skarżącej z wpisu sądowego w części. Sąd I instancji, jak to już zostało powyżej stwierdzone, przeanalizował sytuację skarżącej na tyle na ile pozwoliły na to dokumenty przedstawione przez skarżącą i prawidłowo uznał, że dokumenty te oraz wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione przez skarżącą, nie uzasadniały przyznania prawa pomocy. Należy podkreślić, że wątpliwości Sądu, które zostały wskazane w postanowieniu, nie zostały również wyjaśnione w zażaleniu na to postanowienie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do przepisu art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.